ใกล้ครบรอบ 14 ตุลาฯ 2516 อีกแล้ว
ก่อนระเบิดออกมาเป็น 14 ตุลาฯ 2516 ดังที่บันทึกไว้เป็นประวัติศาสตร์ มีเหตการณ์สะสมมากมาย
โดยเฉพาะรัฐประหารที่นำโดย จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ตั้งแต่ปี 2500
รัฐบาลทหารปกครองยาวนาน ใช้อำนาจเด็ดขาด ที่เรียกว่า ม.17 เช่น เกิดไฟไหม้ ก็ยิงเป้ากันตรงนั้นเลย
วิธีการแบบนี้ โดนใจคนไม่น้อย ถึงขนาดเล่าลือชื่นชมมาอีกหลายปี เพิ่งมาซาในระยะหลัง
เมื่อจอมพลสฤษดิ์สิ้น จอมพลถนอม กิตติขจร รับไม้ต่อ โดยสอบสวนยึดทรัพย์จอมพลสฤษดิ์ไปจำนวนหนึ่ง
แต่ในยุคจอมพลถนอมเอง มีเรื่องราวอื้อฉาวตลอดเหมือนกัน
ปี 2512 จอมพลถนอมให้มีเลือกตั้ง โดยใช้รัฐธรรมนูญ 2511 ที่ใช้เวลายกร่างยาวนาน ตั้งแต่ยุคจอมพลสฤษดิ์ก่อนจะมาจบหลังจากจอมพลสฤษดิ์สิ้นไป
ทหารตั้งพรรคสหประชาไทย ขึ้นมาแข่งขัน และได้เป็นรัฐบาล
อุตส่าห์เป็นรัฐบาลในระบบสภาอยู่เกือบ 2 ปี แต่แล้วในปี 2514 จอมพลถนอมปฏิวัติตัวเอง ยกเลิกรัฐธรรมนูญ เลิกสภา แล้วกลับมาอยู่ในระบบรัฐบาลทหารอีกครั้ง
อีกปัจจัยที่เร่งให้เกิด 14 ตุลาฯ คือ เดือน เม.ย.2516 มีผู้นำเฮลิคอปเตอร์ไปเที่ยวใช้อาวุธสงครามล่าสัตว์ป่า ที่ทุ่งใหญ่
ลำหนึ่งมาตกที่นครปฐม มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บ พบเนื้อสัตว์ที่ล่ามาด้วย
รัฐบาลพยายามปกๆ ปิดๆ ว่าไปราชการลับบ้าง อะไรบ้าง ขณะที่การขุดคุ้ยเริ่มต้นขึ้น
กลุ่มนักศึกษาพิมพ์หนังสือตีแผ่เหตุการณ์ขายดิบขายดี ข้อเขียนในเล่มพาดพิงถึงการต่ออายุนายทหาร อธิการบดีรามคำแหงขณะนั้น สั่งลบชื่อนักศึกษา 9 คนที่ร่วมทำหนังสือ
จนเกิดการชุมนุมประท้วงที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย ในเดือน มิ.ย. ปีเดียวกัน ทำให้ 9 นักศึกษาได้คืนสภาพ
ไม่กี่เดือนจากนั้น เกิดการเคลื่อนไหวเรียกร้องรัฐธรรมนูญ
นักศึกษาประชาชน ที่ออกแจกใบปลิวเรียกร้องรัฐธรรมนูญ โดนจับกุม “13 ขบถรัฐธรรมนูญ”
เกิดชุมนุมใหญ่ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เรียกร้องให้ปล่อยตัว 13 คน ก่อนเคลื่อนออกมาที่ถนนราชดำเนิน มีประชาชนเข้าร่วมจำนวนมาก
รัฐบาลสั่งสลายการชุมนุม เกิดปะทะในวันที่ 13-14 และ 15 ตุลาคม มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บเป็นจำนวนมาก
สุดท้าย จอมพลถนอม กิตติขจร นำคณะประกอบด้วย พ.อ.ณรงค์ กิตติขจร บุตรชาย และ จอมพลประภาส จารุเสถียร บินออกนอกประเทศ
ประเทศไทยเข้าสู่ยุคประชาธิปไตย หลังจากโดนปิดกั้นมากว่าสิบปี สร้างความตื่นตกใจแก่ผู้เคยได้ประโยชน์จากระบบเดิม
สถานการณ์รอบประเทศ สหรัฐเพลี่ยงพล้ำในสงครามเวียดนาม ทำให้เกิดความหวั่นกลัวว่า ไทยจะเป็นโดมิโนที่ล้มตาม
เป็นเงื่อนไขให้เกิด 6 ตุลาฯ 2519 ที่มาปิดฉาก 3 ปีของยุคที่ถือว่า สิทธิเสรีภาพเบ่งบานที่สุดยุคหนึ่ง
เห็นได้ชัดว่า ประชาธิปไตยไม่ใช่เรื่องที่จะเกิดขึ้นเอง หรือหยิบยื่นให้กันง่ายๆ แต่ต้องผ่านการต่อสู้เสียเลือดเนื้อทั้งสิ้น ได้มาแล้วการรักษาไว้ก็ไม่ใช่ง่ายๆ
ง่ายๆ ขนาดชื่อของเหตุการณ์ 14 ตุลาฯยังตกๆ หล่นๆ กลายเป็น 16 ตุลาฯ อย่างที่ได้ยินกันจนชิน
