ใครที่สนใจในแวดวงดาราศาสตร์คงได้รับทราบข่าวฮือฮาจากประเทศจีนที่ว่า กล้องโทรทรรศน์วิทยุ (radio telescope) ของจีน “อาจจะ” จับสัญญาณวิทยุจากนอกโลกได้เป็นครั้งแรก
จีนมีกล้องโทรทรรศน์วิทยุขนาดใหญ่ที่สุดในโลก เรียกว่า Five-hundred-meter Aperture Spherical radio Telescope (FAST) หรือที่ถูกเรียกด้วยชื่อเล่นว่า “สกาย อาย” (Sky Eye) ตั้งอยู่ในมณฑลกุ้ยโจว
มันถูกสร้างขึ้นบนภูเขาทั้งลูก มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลกเพราะมีเส้นผ่านศูนย์กลางจานรับสัญญาณถึง 500 เมตร
“สกาย อาย” สร้างเสร็จเมื่อปี 2016 ทดลองใช้งานอยู่ 3 ปี ก่อนเปิดใช้งานจริงครั้งแรกเมื่อต้นปี 2020
ภารกิจจำเพาะประการหนึ่งของ “สกาย อาย” คือการค้นหา “สัญญาณ” ของสิ่งมีชีวิตจากต่างดาว โดยทำงานร่วมกับนักวิจัยจากสถาบัน Search For Extraterrestrial Intelligence (SETI) เป็นระยะเวลา 5 ปี
เมื่อ 14 มิถุนายนที่ผ่านมา หนังสือพิมพ์ของกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของจีน อ้างว่าทีมวิจัยภายใต้ความร่วมมือระหว่างจีนกับเซติได้พบสัญญาณ “หลายกรณีที่เป็นไปได้ว่า มีร่องรอยในเชิงเทคโนโลยีและอารยธรรมจากนอกโลก”
เจ้าหน้าที่ของ “สกาย อาย” ผู้หนึ่งซึ่งไม่ได้เกี่ยวข้องกับโครงการวิจัยที่ว่านี้โดยตรง ออกมาให้สัมภาษณ์ไว้ด้วยว่า “มีความเป็นไปได้” ที่สัญญาณที่พบนั้นจะมีแหล่งที่มาจากต่างดาว
ไม่ต้องสงสัยเลยว่าข้อกล่าวอ้างและรายงานที่ว่าจะนี้จะสะพัดเป็น “ไวรัล” ไปทั่้ว ทั้งในสื่อของรัฐบาลจีนแล้วก็ในสื่อโซเชียลมีเดียสำคัญอย่าง “เว่ยป๋อ” จนสะพัดต่อมายังสื่อในต่างประเทศในที่สุด
สัญญาณวิทยุที่ถูกอ้างว่าได้รับมาจากแหล่งที่อยู่นอกโลกนั้น ครั้งแรกสุดพบเมื่อปี 2019 ขณะที่ “สกาย อาย” ยังอยู่ระหว่างการทดลองใช้งาน ต่อด้วยครั้งสองที่เป็นข่าวฮือฮานี้ในปีนี้
สัญญาณที่ว่านี้เป็นสัญญาณในแบบ “แนร์โรว์ แบนด์” ซึ่งเป็นคลื่นวิทยุย่านความถี่แคบ ที่ไม่สามารถเกิดขึ้นได้โดยแหล่งที่มาที่เป็นธรรมชาติ
เมื่อไม่ใช่คลื่นวิทยุที่เกิดขึ้นจากแหล่งธรรมชาติ แต่มีที่มาจากห้วงอวกาศอันไกลโพ้น ก็แสดงว่าในห้วงอวกาศที่ว่านั้นมี “อารยธรรม” ที่สูงมากพอที่จะผลิตสัญญาณวิทยุแบบ แนร์โรว์ แบนด์ นั้นขึ้นได้
ตีความหมายต่อไปได้อีกว่า นั่นหมายถึงว่า นอกโลกของเราใบนี้ไม่เพียงมีสิ่งมีชีวิตอื่นนอกจากมนุษย์อยู่เท่านั้น ยังเป็นสิ่งมีชีวิตที่ทรงภูมิปัญญามากพอที่จะสร้างสิ่งประดิษฐ์ที่ส่งสัญญาณวิทยุแบบแนร์โรว์ แบนด์ ออกมาได้
ข่าวนี้ฮือฮาอยู่ได้ไม่นาน เมื่อวันที่ 18 มิถุนายน นักวิจัยจากเซติชื่อ แดน เวอร์ธีเมอร์ ซึ่งเป็นผู้นำร่วมในโครงการวิจัยครั้งนี้ ออกมายืนยันว่า สัญญาณที่ว่ากันว่าอาจมาจากต่างดาวนั้นน่าจะมีที่มาจากโลกของเรานี้นี่เอง
คลื่นวิทยุแนร์โรว์ แบนด์ หรือคลื่นวิทยุที่มีย่านความถี่แคบนั้นใช้กันมากบนโลกเรา การออกอากาศวิทยุเอฟเอ็มก็เป็นแนร์โรว์ แบนด์ แต่ส่วนใหญ่ใช้ในการส่งสัญญาณเป็นระยะทางไกล สัญญาณผ่านดาวเทียม และการส่งสัญญาณไปสู่ห้วงอวกาศ
เวอร์ธีเมอร์บอกว่า สัญญาณจากโลกเรานี่แหละที่แทรกเข้าไปอยู่ในสัญญาณที่ได้รับจากนอกโลก แล้วก็ถูกเข้าใจผิดว่าเป็นสัญญาณแนร์โรว์ แบนด์ ที่มาจากนอกโลก
คนที่เพิ่งเข้ามาอยู่ในแวดวงการวิจัยสัญญาณจากนอกโลกใหม่ๆ มักเข้าใจผิดเกี่ยวกับคลื่นแทรกนี้อยู่บ่อยครั้ง
เขาชี้แจงเพิ่มเติมว่า ปัญหาอยู่ที่กล้องโทรทรรศน์วิทยุที่ใช้กันอยู่นั้นมีความไวสูงมาก จึงสามารถรับเอาคลื่นวิทยุจากภายในโลกเรานี้เข้าไปด้วยได้
ยิ่ง “สกาย อาย” มีขนาดใหญ่โตมโหฬาร ยิ่งรับคลื่นได้ไวมาก คลื่นแทรกเหล่านี้ก็มีมากขึ้นตามไปด้วย
แต่ถ้าหากพบคลื่นแทรกเป็นการทั่วไป เช่น สัญญาณคลื่นที่มาจาก 19 แหล่งนอกโลก พบคลื่นแทรกในทุกแหล่ง คลื่นแทรกเหล่านี้ก็สามารถจำแนกออกมาได้ง่าย
ปัญหาจะเกิดขึ้นในกรณีที่ 19 แหล่งที่ว่านั้นบังเอิญพบคลื่นแทรกเพียงแหล่งเดียว ก็ก่อให้เกิดความเข้าใจผิดได้ง่ายเหมือนเช่นในกรณีนี้
เพื่อนร่วมโครงการวิจัยชาวจีนของเวอร์ธีเมอร์อย่าง จาง ถงจี้ หัวหน้าคณะนักวิทยาศาสตร์ประจำกลุ่มวิจัยอารยธรรมนอกโลกแห่งจีน (China Extraterrestrial Civilization Research Group) ที่มหาวิทยาลัยสามัญแห่งปักกิ่ง ก็ออกมายืนยันเช่นกันว่า มีโอกาสเป็นไปได้สูงมากที่คลื่นแปลกๆ ที่พบครั้งนี้ “มีที่มาจากโลก” นี้นี่เอง
ไม่ใช่ของมนุษย์ต่างดาว แต่เป็นของมนุษย์เดินดินนี่แหละครับ
