เดือนเต็มดวง วันเพ็ญเดือน 12 ของทุกปี คือ ท้ายฤดูกาลเก่า
หลังวันเพ็ญเดือน 12 ของทุกปี ย่างเข้าเดือนอ้าย (แปลว่า เดือนที่หนึ่ง) คือ ต้นฤดูกาลใหม่ ขึ้นปีนักษัตรใหม่
“ท้ายฤดูกาลเก่า ต้นฤดูกาลใหม่” เทียบปัจจุบันคือ ส่งท้ายปีเก่า ขึ้นต้นปีใหม่ หรือต้อนรับปีใหม่
พระจันทร์ มาจากภาษาสันสกฤตว่า จนฺทฺร หมายถึง ดาวพระเคราะห์และเทพยดา
ไทยเรียกดวงจันทร์ หรือดวงเดือน เป็นสิ่งมีพลังอิทธิพลแรกสุด และสูงสุด ต่อการดำรงวิถีชีวิตของมนุษย์ ทั้งในอุษาคเนย์และในโลก
ดวงเดือน ทำให้มีน้ำขึ้นน้ำลง คนในอุษาคเนย์สังเกตจากปรากฏการณ์ธรรมชาติ เห็นว่าทุกครั้งที่เดือนสว่างเต็มดวงจะมีน้ำขึ้นสูง จึงเรียกว่า ข้างขึ้น ถ้าเดือนไม่สว่างเต็มดวง น้ำจะค่อยๆ ลดหายไป เรียกว่า ข้างแรม
ฤดูกาล, วัน, เดือน จึงกำหนดจากดวงเดือนหรือพระจันทร์ ดังกลอนเพลงชาวบ้านแต่ก่อนบอกว่า
เดือนสิบเอ็ด น้ำนอง เดือนสิบสอง น้ำทรง
เดือนอ้าย เดือนยี่ น้ำก็รี่ ไหลลง
ประเพณีพิธีกรรมต่างๆ ของคนในอุษาคเนย์ และในไทย จึงเกี่ยวข้องผูกพันกับดวงเดือน ข้างขึ้น ข้างแรม
