ธรรมเนียมประจำเทศกาลส่งท้ายปีเก่าของผู้คนที่เชื่อมต่อตนเองเข้ากับสังคมออนไลน์ คือ การเขียนทบทวนชีวิตในปีที่ผ่านมา กับความคาดหวังและแผนการในปีหน้า
แต่จากที่ดูในการโพสต์สรุปปีของมิตรสหายและบรรดาคนรู้จักคุ้นเคยที่มารีวิวชีวิตของตัวเองในปีที่ผ่านมา พบว่ามีน้อยคนนักที่จะกล่าวได้เต็มปากว่า
ปี 2022 ที่ผ่านไปนั้น เป็นปีที่ดี หรือประสบความสำเร็จของตัวเอง ส่วนใหญ่ ถ้าไม่บอกว่าแย่ ก็จะว่าแค่พอประคองตัวไปได้ตามสมควร รวมทั้งแม้แต่คนที่ถือว่าไปได้ดี หรือประสบความสำเร็จ ก็ยังยอมรับว่าเป็นปีที่เหนื่อย
โดยไม่ต้องนับเรื่องเศรษฐกิจ เอาเฉพาะมิติทางสังคมก็มีสัญญาณบ่งชี้ว่าสังคมไทยเรากำลังเดินลงสู่ทางลาดไหลต่ำ
มิตรสหายท่านหนึ่งชี้และตั้งคำถามน่าคิดว่าเมื่อต้นปีที่ผ่านมา ป้ายโฆษณาต่างๆ ทุกรูปแบบในประเทศไทยเต็มไปด้วย “สีเขียว” ของแพลตฟอร์มซื้อขายแลกเปลี่ยนสินทรัพย์ดิจิทัลและสกุลเงินดิจิทัล ยังผลให้เด็กหนุ่มผู้ก่อตั้งกลายเป็นนักธุรกิจที่เป็นไอดอลรายใหม่ของสังคม
ในขณะที่ล่วงเข้ามาครึ่งหลังของปี ป้ายโฆษณาและสื่อต่างๆ นั้น ก็กลายกลับเป็น “สีแดง” ของธุรกิจขายสลากกินแบ่งออนไลน์ และไอดอลคนใหม่ก็คือ “ผู้บริหาร” ของธุรกิจนั้น
แม้ว่าจะมีความคลุมเครือทั้งในข้อเท็จจริงและทางกฎหมาย แต่ถึงอย่างนั้นกิจการขายสลากออนไลน์นั้นจะชี้เอาไม่ได้เสียทีเดียวว่าเป็นธุรกิจสีเทา และเอาจริงแพลตฟอร์มค้าเงินและสินทรัพย์ดิจิทัลเองก็ถูกมองว่าเกือบๆ จะกลายเป็นการพนันรูปแบบหนึ่ง กระนั้นการซื้อขายเก็งกำไรในสกุลเงินดิจิทัล ก็นับเป็น “การลงทุน” ในความหมายที่สากลยอมรับ และอาจนับเป็นกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่นับว่าเป็นการเติบโตของตลาดทุนในประเทศได้ ในขณะที่การขายลอตเตอรี่ และความร่ำรวยจากการนั้นไม่ว่าจะทางใด ไม่ว่าด้วยมุมมองไหนก็ถือเป็นการพนันเสี่ยงโชคที่ไม่ก่อให้เกิดผลิตภาพผลิตผลในทางเศรษฐกิจขึ้นมาสักเท่าไรอยู่ดี
ยิ่งถ้าเอาภาพลักษณ์ ประวัติ และการศึกษาของไอดอลคนก่อนหน้าและคนปัจจุบันมาเทียบกันดู วิญญูชนก็คงจะประเมินได้ว่าอยากให้คนไหนเป็นตัวแบบเป้าหมายสำหรับลูกหลานเยาวชนของเราในอนาคต
สีและภาพของป้ายโฆษณาที่เปลี่ยนไปนี้จึงเหมือนเครื่องชี้แสดงให้เราได้เห็นความหวังที่เกี่ยวด้วยความมั่งคั่งในสังคมที่ลดระดับลงจากการหวังร่ำรวยด้วยเงินดิจิทัล ไปสู่แค่การหวังถูกหวยรางวัลใหญ่ ที่ผู้บริหารกิจการที่ว่าจะไปพบไปหาถึงบ้าน
ไม่เพียงเท่านั้น ยังมีปรากฏการณ์ที่ผู้คนในธุรกิจสีเทาออกมาแสดงอวดความร่ำรวยต่อสังคม แล้วก็มาปรากฏภายหลังว่าเป็นมิจฉาชีพ หรือเป็นกิจการผิดกฎหมายที่เกี่ยวกับการพนันและสื่อลามกบ้าง เรียกว่าเป็นยุคสมัยที่คนทำธุรกิจสีเทาเช่นนั้นกล้าออกมาแสดงตัวเรียกชื่อเสียงและแสงแห่งความสนใจของสังคม ผิดจากสมัยก่อนที่คนทำธุรกิจประเภทนี้จะต้องหลบอยู่ในเงามืดไม่ออกมาเป็นจุดเด่น
ในเรื่องกิจการบ้านเมือง ก็เป็นปีที่เราได้เห็นความตกต่ำของเจ้าหน้าที่ของรัฐทั้งในสายกองกำลังและเจ้าหน้าที่ฝ่ายพลเรือน ราวกับฝีหนองที่มาปะทุให้เห็นความเน่าเฟะกัดกินภายในอย่างชัดเจนโดยเฉพาะในช่วงครึ่งปีหลัง
เอาแค่เรื่องที่จำได้เร็วๆ และไม่ต้องเล่ายาว ก็เช่นเหตุสลดกราดยิงและสังหารเด็กเล็กที่หนองบัวลำภู ซึ่งกระทำโดยอดีตเจ้าหน้าที่ตำรวจที่มีประวัติถูกลงโทษทางวินัยที่เกี่ยวข้องกับการค้ายาเสพติด
การแย่งชิงสิทธิการถ่ายทอดสดฟุตบอลโลกที่อื้อฉาวและเต็มไปด้วยการฉกฉวยผลประโยชน์ จนแม้ว่าประเทศไทยจะเป็นประเทศที่ประมูลซื้อสิทธิดังกล่าวมาได้ในราคาสูงที่สุดในภูมิภาค แต่คุณภาพและความสะดวกสบายในการรับชมของคนไทยไม่ได้แพงไปตามนั้นด้วย ซึ่งทั้งหมดทั้งมวล ก็ชี้ไปที่การดำเนินการของเจ้าหน้าที่และหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องที่มีแต่เรื่องน่ากังขา
ข่าวเรือรบหลวงอับปางลงไปในทะเล พร้อมกับความน่าเชื่อถือของกองทัพต้นสังกัดที่จับแตะแคะคุ้ยไปตรงไหนก็มีแต่เรื่องไม่ชอบมาพากลที่บ่งชี้ถึงความผิดพลาดบกพร่องจากระบบที่ควบคุมกำกับดูแล อย่างที่ปฏิเสธ หรือเบี่ยงเบนอย่างไรก็หนีไม่พ้น
การบุกเข้าจับกุมข้าราชการระดับอธิบดีที่ค้นพบเงินสดในจำนวนที่ผิดปกติคาห้องทำงาน เป็นภาพประกอบตลกร้ายที่ว่าข้าราชการระดับสูงผู้นั้นเพิ่งจะออกมาถ่ายแบบของหน่วยงานเพื่อเผยแพร่ประชาสัมพันธ์นโยบาย “งดรับของขวัญ” ในช่วงปีใหม่
ปิดปีกันด้วยการสำรากวาจาที่ทั้งหยาบคายและเหยียดหยาม ซ้ำยังอวดรู้ในเรื่องที่ตัวก็ไม่ได้รู้จริงของข้าราชการประจำตำแหน่งสูงที่สุดในกระทรวงมหาดไทย อย่างที่เราไม่คิดว่าจะมีใครกล้าพูดจากับคนทำงานด้วยกันเช่นนี้
ทั้งหมดทั้งปวงเป็นความเสื่อมถอยที่สั่งสมมาจากการครองอำนาจอย่างยาวนานจากฝ่ายผู้ครองอำนาจที่มาจากการทำรัฐประหารและสืบทอดอำนาจด้วยกลไกทางรัฐธรรมนูญที่ตัวเองร่างขึ้น ประกอบกับกลุ่มพวกที่ตัวเองตั้งขึ้นมากับมือในกลไกรัฐสภา กับฝ่ายการเมืองที่คิดสั้นมุ่งหวังแต่ประโยชน์ระยะสั้นของตนยินยอมเป็นไม้เป็นมือให้ช่วงใช้เพื่อหวังส่วนแบ่งเศษอำนาจ
ทั้งนี้ ในปีที่เพิ่งผ่านไป อาจต้องยอมรับว่าแรงต้านจากฝ่ายตรงข้ามของรัฐบาลนั้นออกจะแผ่วลง ทั้งการเมืองในสภาและการเมืองจากฝั่งประชาชน นั่นคือการเมืองในสภานั้น พอเห็นได้ว่าด้วยกลไกทางการเมืองในระบบนั้นคงยากที่จะสร้างความสั่นสะเทือนให้ฝ่ายที่ครองอำนาจรัฐอยู่ได้
สำหรับการเมืองของฝั่งประชาชนนั้นก็ถูกผนึกการเคลื่อนไหวด้วยคดีความที่ไม่ได้สัดส่วน ที่ยังออกมาชุมนุมกันได้ก็มีจำนวนไม่มากพอจะเป็นนัยสำคัญ ทั้งยังต้องรับมือกับการปราบปรามด้วยความรุนแรงอย่างไม่เกรงว่าจะผิดกฎหมายของฝ่ายเจ้าหน้าที่ ประกอบกับปัจจัยหลายๆ อย่าง ที่แม้โควิดจะซาไป ก็ไม่มีการชุมนุมใหญ่พอที่จะสร้างความสั่นสะเทือนทางการเมืองได้
ถ้าฝ่ายผู้ครองอำนาจจะอยู่ในสภาพไม่มั่นคงอะไรก็จะมาจากการสะดุดขาตัวเอง ตั้งแต่ข้อโต้แย้งทางรัฐธรรมนูญเรื่องวาระการดำรงตำแหน่ง 8 ปี ของนายกรัฐมนตรี ที่แม้ในภายหลังผลการวินิจฉัยจะออกมาแบบ “เป็นคุณครึ่งหนึ่ง” ให้กับตัวผู้ดำรงตำแหน่ง แต่คำสั่งพักการปฏิบัติหน้าที่ระหว่างพิจารณาก็ไปเคาะให้รอยร้าวให้เกิดขึ้นระหว่างขั้วอำนาจพี่น้องกลายเป็นรอยแตกจนแยกกันเป็นสองพรรค
หรือการช่วงชิงชั้นเชิงความได้เปรียบกันเองของพรรคร่วมรัฐบาลจนทำให้กฎหมายที่พรรคฝ่ายค้านเสนอและสนับสนุนเกือบๆ จะได้ผ่านสภาที่มีฝ่ายรัฐบาลเป็นเสียงข้างมากได้แบบงงๆ ส่วนกฎหมายของฝ่ายรัฐบาลอย่างกฎหมายพืชกัญชานั้นหยุดชะงักตกลงกันไม่ได้ ท่ามกลางปัญหาพิษภัยของกัญชาที่หลุดพ้นจากการเป็นยาเสพติดผิดกฎหมายไปสู่พืชสมุนไพรควบคุมมาตั้งแต่ช่วงกลางปี ซึ่งก็ก่อให้เกิดพิษภัยต่อสังคมเพราะขาดกฎหมายระดับพระราชบัญญัติเข้ามาควบคุม
แสงสว่างเล็กๆ ของประชาชนฝ่ายที่อยู่ตรงข้ามรัฐบาล อาจจะได้แก่ชัยชนะของ นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ที่แม้จะไม่อาจเคลมได้ว่าเป็นชัยชนะของพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่งใดได้อย่างชัดเจน แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่าเป็นความพ่ายแพ้ในสนามเลือกตั้งท้องถิ่นใหญ่ที่สุด ที่ชี้ให้เห็นถึงการเสื่อมความนิยมในระดับวิกฤตของฝ่ายอำนาจที่สนับสนุนรัฐบาลของชาวกรุงเทพมหานคร
หลักฐานที่ชัดเจนว่าชัยชนะและการปรากฏขึ้นบนขอบฟ้าทางการเมืองของชัชชาตินั้นเป็นผลลบกับฝ่ายผู้ครองอำนาจ คือการจัดทัพปฏิบัติการจิตวิทยาข่าวสาร หรือ IO เพื่อปักเป้าให้ร้ายเสียดสีผู้ว่าฯ กทม. คนปัจจุบันอย่างชัดเจนภารกิจประจำไม่ใช่ปฏิบัติการจรเฉพาะกิจเมื่อมีเลือกตั้ง
แม้ว่าหลังจากที่บริหารงานกรุงเทพฯ ไประยะหนึ่งแล้ว ผู้ว่าฯ กทม. คนใหม่อาจจะถูกครหา หรือบางเรื่องต้องยอมรับตามจริงว่าเขาเองก็ยังไม่สามารถเข้ามาสร้างความเปลี่ยนแปลงอะไรได้มากมายขนาดนั้น ทั้งข้อจำกัดด้านเวลา งบประมาณ และอำนาจอันแท้จริงที่ถูกถ่วงล่ามไว้ด้วยอำนาจตามกฎหมายและกลไกทางราชการ หากความตั้งใจจริงและตั้งใจทำในสิ่งที่ทำได้ของเขา ก็สร้างผลในทางที่ดีให้ชาว กทม. ได้เห็นประจักษ์ ถ้าไม่ใช่คนจำพวกที่หลับหูหลับตาปฏิเสธความจริงและเชื่อตามกรอกปั่นของพวก IO
ถ้าพิจารณาว่าชาวกรุงเทพฯ ส่วนใหญ่ พ้นจากสภาวะสิ้นหวังที่อยู่กันไปตามยถากรรมในสมัยของผู้ว่าฯ กทม. ที่มาจากเครือข่ายและการแต่งตั้งของคณะรัฐประหาร กลับมามีความหวังของเมืองหลวงที่มีอนาคตได้ ก็โดยการเลือกตั้งท้องถิ่นที่ให้เราได้มีผู้ว่าราชการและสภาท้องถิ่นของ กทม. ที่มาจากเสียงส่วนใหญ่อย่างมหาศาลของประชาชน คนไทยและประเทศไทยเองก็อาจจะกลับมามีความหวังได้จากการเลือกตั้งทั่วไป หรือเลือกตั้งใหญ่ที่จะเกิดขึ้นในปีนี้อย่างแน่นอนตามกติกาที่รัฐธรรมนูญกำหนดไว้
แม้จะยังมี ส.ว. 250 เสียงเป็นกำลังของฝ่ายผู้ครองอำนาจอยู่ แต่การตัดสินใจของพวกเขาในครั้งต่อไปนี้ก็น่าจะไม่เหมือนการเลือกตั้งครั้งที่แล้ว ถ้าในที่สุดจะมีพรรคการเมืองที่อยู่คนละฝั่งฝ่ายกับรัฐบาลปัจจุบัน หรืออย่างน้อยก็นายกรัฐมนตรีพรรคใด เอาชนะการเลือกตั้งได้อย่างหมดจดจนได้เป็นเสียงข้างมากที่แสดงให้เห็นถึงฉันทมติ ความปรารถนา และเจตจำนงร่วมกันอย่างแรงกล้าของประชาชนทั้งประเทศ
การที่ ส.ว. ที่กำลังจะหมดวาระลงในอีกไม่เกิน 2 ปีจากนี้จะลงมติไปอีกทางอย่างที่ไม่สนใจฉันทมติดังกล่าวก็คงต้องคิดให้หนัก เพราะถ้าจะหักหาญน้ำใจเสียงส่วนใหญ่ของประเทศขนาดนั้นตราบใดที่เขาแต่ละคนยังต้องใช้ชีวิตอยู่ในประเทศไทย ยังมีภรรยา สามี หรือคู่ชีวิต ตลอดจนบุตรหลานที่ยังต้องใช้ชีวิตอยู่ร่วมในสังคมของปวงชนชาวไทยที่พวกเขาบังอาจเหยียบย่ำเสียงเหล่านั้น
ในฟุตบอลโลกที่ผ่านมา เราได้เห็นการต่อสู้ของเหล่าผู้คนที่ไม่ละทิ้งความหวัง ทั้งทีมชาติญี่ปุ่นที่พลิกกลับมาชนะทีมชั้นนำอย่างเยอรมนีและเสปน หรือแม้แต่ในนัดชิงชนะเลิศ เราก็ได้เห็นจิตวิญญาณของผู้ไม่ยอมแพ้ของทีมชาติฝรั่งเศส ที่ไม่ละทิ้งความหวังไม่ว่าจะถูกนำไปกี่ครั้ง และถึงจะแพ้ ก็ไปแพ้ที่สุดทางที่การวัดกันด้วยการดวลลูกโทษ
เช่นนี้ไม่ว่าอย่างไรก็ตาม เราทุกคนมีโอกาสที่จะแก้ไข หรือกอบกู้ความล้มเหลวต่ำของสังคมที่กล่าวไปข้างต้นนี้ร่วมกันได้ ผ่านการเลือกตั้งที่กำหนดรอบไว้ในปีนี้ อย่างที่เราต้องไม่ยอมให้ถูกแทรกแซงโดยอำนาจนอกระบบ หรือเหตุไม่สมควรจะอ้างอื่นใด ไม่ว่าจะเรื่องอะไรก็ตาม
เพราะการเลือกตั้ง คือ ความหวังและการต่อสู้ที่ยังอยู่ในมือเรา และเราแต่ละคนที่มีความคิดความเห็นตรงกันว่าเราจะไม่ปล่อยมือจากประเทศนี้ก็จะเป็นความหวังให้แก่กัน
ถ้าเรายังมีความหวังและไม่ยอมรับความพ่ายแพ้เราก็จะยังไม่แพ้ เพราะความแตกต่างอย่างหนึ่งของการต่อสู้เพื่อความเปลี่ยนแปลงของประเทศถ้าเทียบกับเกมฟุตบอลก็คือ การต่อสู้ทางการเมืองของประชาชนนั้นเป็นเกมยาวที่ไม่มีนกหวีดหมดเวลา
กล้า สมุทวณิช
