ตลอดรัชสมัย 70 ปีแห่งการครองราชย์ของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช เป็นช่วงเวลาที่มีการพัฒนาประเทศในทุกด้าน ทรงมีพระราชวิริยะอุตสาหะดำเนินการทุกวิถีทางเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของชนชาวไทยให้อยู่ดีมีสุข อันเป็นที่มาของโครงการพัฒนามากมายกว่า 4,350 โครงการในปัจจุบัน จนได้รับการยกย่องว่าทรงเป็น “พระมหากษัตริย์นักพัฒนา”
ด้วยพระปรีชาสามารถและพระวิสัยทัศน์อันกว้างไกล ได้พระราชทานพระราชดำรัสชี้แนะปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นแนวทางการดำเนินชีวิตและวิถีปฏิบัติแก่พสกนิกรชาวไทยมาโดยตลอดนานกว่า 40 ปี และได้ทรงเน้นย้ำแนวทางการพัฒนาที่ตั้งอยู่บนฐานของทางสายกลางและความไม่ประมาท โดยคำนึงถึงความพอประมาณ ความมีเหตุผล การสร้างภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี ตลอดจนใช้คุณธรรม ความรู้ และดำเนินชีวิตด้วยความเพียร เพื่อป้องกันให้รอดพ้นจากวิกฤต และสามารถดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงและยั่งยืนภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์และการเปลี่ยนแปลงต่างๆ
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ในฐานะหน่วยงานหลักในการวางแผนของประเทศได้เชิญผู้ทรงคุณวุฒิจากสาขาต่างๆ มาร่วมกันพิจารณากลั่นกรองพระบรมราโชวาทและพระราชดำรัสที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจพอเพียง สรุปออกมาเป็นนิยามความหมาย “ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” และนำความกราบบังคมทูลฯ ขอพระราชทานพระบรมราชวินิจฉัย ซึ่งพระองค์ได้ทรงพระกรุณาปรับปรุงแก้ไข และทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ สศช.นำไปเผยแพร่ เพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติของทุกฝ่ายและประชาชนทั่วไป เมื่อวันที่ 29 พฤศจิกายน 2542 ซึ่งครบ 17 ปี ในวันที่ 29 พฤศจิกายน 2559 นี้
และได้อัญเชิญ “ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” มาเป็นปรัชญานำทางในการจัดทำแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 9 (พ.ศ.2545-2549) จนถึงฉบับที่ 12 (พ.ศ.2560-2564) โดยเน้น “คนเป็นศูนย์กลางของการพัฒนา” และ “สร้างสมดุลการพัฒนา” ในทุกมิติ รวมทั้งได้เสริมสร้างความเข้าใจไปยังภาคส่วนต่างๆ เพื่อให้เกิดความเข้าใจ เห็นคุณค่า และน้อมนำไปประยุกต์ใช้ในวิถีชีวิตอย่างเป็นรูปธรรมและต่อเนื่อง
แนวทางการขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ในช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 12 ได้กำหนดแนวทางการขับเคลื่อนปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 12 ได้แก่
1.การกำหนดยุทธศาสตร์และการขับเคลื่อนการประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยเฉพาะการส่งเสริมความเข้าใจและประเมินผลการพัฒนาที่ยั่งยืน ซึ่งเป็นการขับเคลื่อนฯที่สอดรับกับวาระการพัฒนาระดับโลกในเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals-SDGs) รวมถึงการถอดบทเรียนการประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อขยายผลสู่การพัฒนาระดับโลก เพื่อสนับสนุนการขับเคลื่อนการประยุกต์ใช้เศรษฐกิจพอเพียงไปสู่การพัฒนาของ
ประเทศอื่นๆ
2.การขยายผลการนำใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่เป้าหมายการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก/ชุมชนเข้มแข็ง โดยการสร้างเครือข่ายนักวิชาการ พัฒนาผู้นำการเปลี่ยนแปลงปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง จัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ให้แก่กลุ่มองค์กรเครือข่าย ชุมชน และครอบครัวต้นแบบภายในตำบล และจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ให้แก่กลุ่มตำบลเครือข่ายที่สนใจ
3.การขับเคลื่อนการพัฒนาโดยใช้ทุนทางสังคม รวมถึงการจัดการความรู้ภายใต้กระบวนการ มีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในสังคมในการประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสำหรับการพัฒนาในมิติต่างๆ รวมทั้งการจัดทำแผนที่การประยุกต์ใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและการจัดทำสื่อสาธารณะ ขยายผลการนำใช้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงให้เกิดความยั่งยืน
ด้วยปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงโดยไม่ทรงเลือกว่าเขาเหล่านั้นเป็นใคร เป็นที่ประจักษ์แก่นานาประเทศทั่วโลก ต่างยกย่องสรรเสริญพระเกียรติคุณและได้น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายรางวัลเกียรติคุณมากมาย
เมื่อวันที่ 26 พฤษภาคม 2549 นายโคฟี อันนัน เลขาธิการสหประชาชาติ ได้ขอพระราชทานพระราชวโรกาสเข้าเฝ้าฯและทูลเกล้าทูลกระหม่อมถวายเหรียญ “Lifetime Achievement Award on Human Development” รางวัลความสำเร็จสูงสุดด้านการพัฒนามนุษย์ และกราบบังคมทูลว่า ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงไม่ได้เป็นประโยชน์เฉพาะกับประเทศไทย แต่เป็นประโยชน์กับทุกประเทศที่ต้องการสร้างความเข้มแข็งอย่างยั่งยืน
นอกจากนี้ สำนักงานโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติประจำประเทศไทย (UNDP) ได้จัดทำรายงานการพัฒนาคนของประเทศไทยปี 2550 เรื่อง “เศรษฐกิจพอเพียงกับการพัฒนาคน” เผยแพร่ไปทั่วโลกเพื่อเทิดพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสมหามงคลสมัยทรงครองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี
สศช.ได้น้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง อัญเชิญพระบรมราโชวาท พระราชดำรัส ตลอดจนแนวพระราชดำริการพัฒนาประเทศด้านต่างๆ รวมถึงหลักการทรงงาน มาจัดพิมพ์เป็นหนังสือรวม 28 เล่ม บางเล่มจัดทำร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น พระมหากษัตริย์นักพัฒนา เพื่อประโยชน์สุขสู่ปวงประชา สัจธรรมแห่งแนวพระราชดำริ สู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง การประยุกต์ใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียง จากปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติกว่า 1 ทศวรรษ ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและการประยุกต์ใช้ในภาคธุรกิจเอกชน ฯลฯ
เพื่อให้ทุกภาคส่วนได้เห็นคุณค่าและยึดถือเป็นแนวปฏิบัติ สามารถพึ่งตนเองได้อย่างเข้มแข็ง และร่วมกันพัฒนาประเทศสู่ “สังคมอยู่เย็นเป็นสุขร่วมกัน” อย่างมั่นคงและยั่งยืนต่อไป
ครับ ผมนำเรื่องนี้มาบอกต่อ เพื่อเชิญชวนให้ทุกคนทุกฝ่ายที่สนใจ มีคำถามต่างๆ เกี่ยวกับปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เกิดความเข้าใจถ่องแท้ยิ่งขึ้น สนใจเล่มไหน หรือทั้ง 28 เล่ม ดาวน์โหลดได้ทางเว็บไซต์ nesdb.go.th มีปัญหาขัดข้องร้องไปที่ สศช.ได้เลย
สมหมาย ปาริจฉัตต์
