เมืองอโยธยา ต้นกำเนิด “ไทย” โดย สุจิตต์ วงษ์เทศ

เมืองอโยธยาถูกบังคับสูญหายจากประวัติศาสตร์ไทย จึงไม่พบเรื่องราวความเป็นมาในการเรียนการสอนทางโบราณคดีและประวัติศาสตร์ ซึ่งมีเหตุหลายอย่าง ดังนี้

1. อโยธยาเก่าแก่กว่า “กรุงสุโขทัยราชธานีแห่งแรกของไทย” แต่ขัดกับประวัติศาสตร์ชาตินิยม “คลั่งเชื้อชาติไทย”

2. อโยธยาเป็นเมืองต้นกำเนิดกรุงศรีอยุธยา แต่ขัดกับประวัติศาสตร์แห่งชาติของไทยเรื่องพระเจ้าอู่ทองจากเมืองอู่ทอง (อ.อู่ทอง จ.สุพรรณบุรี) อพยพไพร่พลหนีโรคห่าไปสร้างกรุงศรีอยุธยา

3. อโยธยามีเรื่องราวความเป็นมาส่วนมากอยู่ใน “พระราชพงศาวดารเหนือ” เป็นเรื่องเล่าลักษณะตำนาน ที่นักวิชาการสากลใช้เป็นหลักฐานประวัติศาสตร์ได้ (หลังผ่านการตรวจสอบและประเมินคุณค่า) แต่ขัดกับแนวคิดของนักโบราณคดีไทยที่มี “อุปาทานในศิลาจารึก” (คำของ จิตร ภูมิศักดิ์) และ “อุปทานในประวัติศาสตร์ศิลปะ” จึงมี “อคติ” เหยียดหรือด้อยค่าเอกสารประเภทตำนานพงศาวดารว่าเหลวไหลเชื่อถือมิได้

• ความไม่อยูกับร่องกับรอยของนักโบราณคดีไทย

ถ้าตำนานนั้นตรงตามแนวคิดชาตินิยม “คลั่งเชื้อชาติไทย” ย่อม “ถูกใจ” นักโบราณคดีไทย จึงพากันเชื่อถือยกย่องตำนาน ได้แก่

(1.) กรุงสุโขทัยราชธานีแห่งแรกของไทยเป็นตำนาน เพราะไม่มีหลักฐานยืนยัน และ

(2.) พระเจ้าอู่ทองจากเมืองอู่ทองสร้างกรุงศรีอยุธยาเป็นตำนาน เพราะไม่มีหลักฐานสนับสนุน

• สมเด็จฯ ยกย่องตำนาน แต่นักโบราณคดีไทยรังเกียจ

สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงพระนิพนธ์หนังสือตำนานพระพุทธเจดีย์ (พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2469) ทรงอ้างพงศาวดารเหนือและตำนานโยนก ว่าอโนรทากษัตริย์เมืองพุกามตีได้เมืองลพบุรี (คือละโว้) และเมืองทวารวดี (คือนครปฐม) ดังนี้

“เมื่อ พ.ศ. 1600 พระเจ้าอนุรุทธมหาราชกษัตริย์ซึ่งครองประเทศพม่าตั้งราชธานีอยู่ ณ เมืองพุกาม เจริญอานุภาพปราบปรามประเทศรามัญไว้ในอำนาจ แล้วขยายอาณาเขตเข้าถึงประเทศลานนา (คือจังหวัดทางพายัพบัดนี้) ลงมาถึงเมืองลพบุรี และเมืองทวารวดี”

นักโบราณคดีไทยเชื่อถือจดจำเรื่องราวตอนนี้เป็นคัมภีร์สำคัญไม่เสื่อมคลายตั้งแต่บัดนั้น (พ.ศ. 2469) จนบัดนี้ (พ.ศ. 2566)

ครั้นเรื่องเมืองอโยธยาที่มีในพงศาวดารเหนือ (เดียวกัน) นักโบราณคดีไทยกลับปฏิเสธและด้อยค่าเมืองอโยธยาอย่างไม่ไยดี

แสดงถึงความไม่อยู่กับร่องกับรอย และแสดงลักษณะ “สองมาตรฐาน” ซึ่งเป็นอันตรายต่อวิชาการ และเป็นอันตรายอย่างยิ่งต่อหลักฐานอโยธยาทั้งเมืองจะถูกทำลายด้วย “ไฮสปีด เทรน” รถไฟความเร็วสูงผ่าเมืองอโยธยา

• อโยธยา เมืองต้นกำเนิด “ความเป็นไทย” และประเทศไทย

เมืองอโยธยา อยู่ทางตะวันออกของเกาะเมืองอยุธยา บริเวณที่มีทางรถไฟและสถานีรถไฟอยุธยา เป็นเมืองต้นกำเนิด “ความเป็นไทย” และประเทศไทย ซึ่งสำคัญอย่างยิ่งในประวัติศาสตร์ไทย แต่จะถูกทำลายง่ายๆ [ละโว้-อโยธยา เก่าแก่กว่าสุโขทัย และหนุนให้เกิดสุโขทัย]

อโยธยาเป็นเมืองโบราณ เป็นที่รับรู้ของนักปราชญ์และนักวิชาการมากกว่า 116 ปีมาแล้ว จึงมีการศึกษาค้นคว้าสืบเนื่องตามหลักฐานเท่าที่พบดังนี้

1. ร.5 ทรงเห็นความสำคัญอย่างยิ่ง จึงทรงบอกเมื่อ 116 ปีมาแล้ว ว่าอโยธยาคือเมืองเก่าของอยุธยา อยู่ฝั่งตะวันออกของพระนครศรีอยุธยา มีสถูปเจดีย์วัดวาอารามสำคัญๆ ได้แก่ วัดพนัญเชิง, วัดใหญ่ชัยมงคล, วัดอโยธยา (วัดเดิม), วัดกุฎีดาว, วัดมเหยงคณ์ เป็นต้น

ทรงให้ความสำคัญมากต่อเมืองอโยธยาว่าเป็นเมืองเก่าของอยุธยา จึงมีพระราชดำรัสเมื่อ พ.ศ. 2450 เปิด “โบราณคดีสโมสร” กล่าวถึงเมืองอโยธยาและวัดวาอารามสำคัญในเมืองอโยธยา

2. นักปราชญ์อื่นๆ อีกหลายคน เห็นความสำคัญของเมืองอโยธยา ได้แก่ พระยาโบราณราชธานินทร์ (พร เดชะคุปต์), ธนิต อยู่โพธิ์ (อดีตอธิบดีกรมศิลปากร), มานิต วัลลิโภดม (อดีตนักปราชญ์ กรมศิลปากร), ศรีศักร วัลลิโภดม (อดีตอาจารย์คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร), ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้า สุภัทรดิศ ดิศกุล (อดีตคณบดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร), จิตร ภูมิศักดิ์ (นักปราชญ์สยาม), พเยาว์ เข็มนาค (อดีตข้าราชการกรมศิลปากร) ฯลฯ

เมืองอโยธยาถูกบังคับสูญหายจากประวัติศาสตร์ไทย จึงไม่มีใครรู้จัก หรือรู้จักไม่มาก

แต่ขณะนี้สุ่มเสี่ยงสูญหายสิ้นซากจากโลก เมื่อ “ไฮสปีด เทรน” รถไฟความเร็วสูงถูกกำหนดสร้างสถานีอลังการกลางเมือง และสร้างรางรถไฟผ่าเมืองอโยธยา