ผู้สนับสนุนโครงการรถไฟความเร็วสูงบางคนมีข้อแย้งการเสนอให้รถไฟความเร็วสูงเลี่ยงไปพ้นเมืองอโยธยา ว่าพื้นที่บริเวณสถานีรถไฟอยุธยาอยู่นอกพื้นที่มรดกโลก จึงไม่ต้องเลี่ยง
บริเวณสถานีรถไฟอยุธยา อันที่จริงเป็นที่รู้ตั้งแต่สมัย ร.5 ว่าเป็นเมือง อโยธยา มีโบราณสถานวัดวาอารามและสถานที่ทางประวัติศาสตร์หนาแน่นนับร้อยแห่ง นับเป็นแหล่งโบราณสถานที่มีกฎหมายคุ้มครองอยู่แล้ว (โดยไม่ต้องมีกฎหมายอื่นก็คุ้มครองได้)
ยิ่งกว่านั้น บริเวณนอกเกาะเมืองอยุธยาด้านตะวันออก (ซึ่งมีสถานีรถไฟอยุธยา) เป็นพื้นที่เกี่ยวเนื่องมรดกโลกซึ่งต้องอนุรักษ์ ดังข้อมูลอยู่ในเอกสารประกอบการประชุมรับฟังความคิดเห็นที่คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร จัดทำเพื่อประโยชน์ของการรถไฟ ใครข้องใจหาอ่านได้ในโซเชียล
เพื่อความเข้าใจตรงกันเป็นเบื้องต้น จึงจะสรุปมาไว้ดังนี้
สภาพปัจจุบันของแหล่งมรดกโลกนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาและพื้นที่เกี่ยวเนื่อง
แหล่งมรดกโลกนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาที่ได้รับการขึ้นทะเบียนตั้งอยู่ในพื้นที่ของเขตเทศบาลนครพระนครศรีอยุธยา ตำบลประตูชัย และตำบลท่าวาสุกรี มีพื้นที่ครอบคลุมจำนวน 1,810 ไร่ (2.876 ตารางกิโลเมตร)
- การบริหารจัดการ
ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาใน พ.ศ. 2534
นครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา บริหารจัดการภายใต้อนุสัญญามรดกโลก ในรูปแบบของอุทยานประวัติศาสตร์ โดยกรมศิลปากร
กรมศิลปากรได้จัดทำแผนแม่บทเพื่อการอนุรักษ์และพัฒนานครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2561-2570 และแผนปฏิบัติการการอนุรักษ์และพัฒนานครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา พ.ศ. 2566-2575
แผนดังกล่าวยังอยู่ในระหว่างการพัฒนาข้อเสนอ ก่อนการนำแผนดังกล่าวเข้าสู่การพิจารณาของคณะรัฐมนตรีเพื่อเห็นชอบในหลักการและมีผลบังคับใช้ต่อไป
- ผังเมืองรวมกับแนวโน้มการพัฒนาเมือง
จังหวัดพระนครศรีอยุธยาปัจจุบันอยู่ระหว่างกระบวนการวางและจัดทำร่างผังเมืองรวมเมืองพระนครศรีอยุธยา ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 4 โดยมีการขยายขอบเขตพื้นที่วางผังครอบคลุมพื้นที่ในพื้นที่แหล่งมรดกโลกนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา
แนวทางการพัฒนาตามผังเมืองรวมเมืองพระนครศรีอยุธยา (ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 4) มีการกำหนดย่านการใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่ออนุรักษ์เพื่อส่งเสริมเอกลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมไทย
ในพื้นที่ที่ 1 แหล่งมรดกโลกนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา และพื้นที่ต่อเนื่อง บริเวณพื้นที่หมายเลข 5 พื้นที่นอกเกาะเมืองด้านเหนือ ครอบคลุมคลองสระบัว
ในพื้นที่หมายเลข 3 พื้นที่นอกเกาะเมืองด้านตะวันออกซึ่งครอบคลุมอโยธยา พบว่าบริเวณสถานีรถไฟและบริเวณใกล้เคียงกำหนดให้เป็นพื้นที่อยู่อาศัยหนาแน่นมาก ถัดออกไปเป็นพื้นที่อยู่อาศัยปานกลาง ซึ่งมีแนวโน้มของการขยายตัวของเมือง โดยเฉพาะบริเวณสองฝั่งของถนนทางหลวงหมายเลข 309
- ฐานข้อมูลแหล่งโบราณคดีและโบราณสถาน
โบราณสถานและแหล่งโบราณคดีในฐานข้อมูลกรมศิลปากรในปัจจุบัน (ปรับปรุง ณ เดือนมกราคม 2566) ในพื้นที่มรดกโลกนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยาและพื้นที่เกี่ยวเนื่อง (พื้นที่ 1-6) รวมทั้งสิ้น 395 แห่ง จำแนกตามพื้นที่ต่างๆ ได้ดังนี้
พื้นที่ 1 เขตอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา มีโบราณสถาน 59 แห่ง
พื้นที่ 2 พื้นที่เกาะเมือง นอกเขตอุทยานประวัติศาสตร์ มีโบราณสถาน 55 แห่ง
พื้นที่ 3 พื้นที่นอกเกาะเมือง ด้านทิศตะวันออก มีโบราณสถาน 106 แห่ง
พื้นที่ 4 พื้นที่นอกเกาะเมือง ด้านทิศตะวันตก มีโบราณสถาน 30 แห่ง
พื้นที่ 5 พื้นที่นอกเกาะเมือง ด้านทิศเหนือ มีโบรารสถาน 98 แห่ง
พื้นที่ 6 พื้นที่นอกเกาะเมือง ด้านทิศใต้ มีโบราณสถาน 47 แห่ง
- เมืองอโยธยา ต้นกำเนิดประเทศไทย
เมืองอโยธยา คือเมืองโบราณมีลักษณะพิเศษเป็นต้นกำเนิดประเทศไทย พบหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดีสนับสนุนชัดเจนมาก (เมืองสุโขทัย ไม่ใช่เมืองต้นกำเนิดประเทศไทย)
ผู้มีอำนาจเกี่ยวข้องโครงการรถไฟความเร็วสูงต้องทำความเข้าใจให้แจ่มแจ้ง แล้วหลีกเลี่ยงการทำลายเมืองอโยธยา จะได้ไม่ตรอมใจในอนาคตข้างหน้าเมื่อถูกประณามหยามเหยียดอย่างยับเยินว่าเป็นผู้ทำลาย หรือมีส่วนร่วมทำลายหลักฐานกำเนิดความเป็นประเทศไทย
อาจารย์มหาวิทยาลัยศิลปากรที่หลงทางทำประโยชน์ให้รถไฟความเร็วสูงทำลายเมืองอโยธยา ควรกลับสู่ที่ตั้ง แล้วร่วมกันศึกษาเมืองอโยธยาด้วยสติ ไม่ใช่ด้วยอคติ จากนั้นแบ่งปันเผยแพร่ข้อมูลแท้จริงออกไปสู่สาธารณะอย่างกระฉับกระเฉงต่อเนื่อง
อาจารย์บางคนเข้าใจผิดทางวิชาการโบราณคดีว่าไม่มีเมืองอโยธยา ต้องทบทวนตนเองแล้วยอมรับอย่างแท้จริงว่าไม่เคยติดตามศึกษาด้วยตนเองมาก่อน ที่คิดว่าไม่มีเพราะ “ฟังเขาเล่ามา”
