เมื่อค่ำวันที่ 11 มกราคม 2560 เวลาประมาณ 19.00 น. สถานีโทรทัศน์ช่องหนึ่งได้เสนอข่าวน้ำท่วมลุ่มน้ำปากพนังตอนล่างโดยมีปริมาตรน้ำท่วมขังบนที่ราบลุ่มใกล้ปากแม่น้ำประมาณ 800 ล้าน ลบ.ม. และปริมาณน้ำนี้สามารถระบายออกสู่ทะเลได้ภายในเวลา…(จับข้อความได้ไม่ชัด) ผู้เขียนเข้าใจว่าเส้นทางระบายน้ำสายหลักคือระบายน้ำผ่านประตูระบายลงสู่ทะเล
เมื่อปี พ.ศ.2517-2518 ผู้เขียนมีโอกาสไปปฏิบัติงานกับบริษัทวิศวกรที่ปรึกษาขนาดใหญ่ในประเทศแคนาดา ซึ่งมีงานมาจากทั่วโลกรวมทั้งสหรัฐอเมริกาด้วย งานหนึ่งที่ผู้เขียนได้ปฏิบัติคือ คำนวณหาปริมาณน้ำท่วมสูงด้านเหนือน้ำเมื่อปริมาณน้ำอุทกภัยไหลผ่านประตูระบายน้ำและยกประตูทุกบานพ้นน้ำ
ผู้ให้งานได้ให้ขนาดประตูระบายน้ำพร้อมทั้งปริมาณน้ำอุทกภัยมาด้วย และกำชับว่าต้องคำนวณให้ได้ค่าใกล้เคียงกับความเป็นจริงเพราะจะต้องซื้อที่ดินที่ถูกน้ำท่วมสูงขึ้นทางด้านเหนือน้ำในเวลาเกิดอุทกภัยจากการก่อสร้างประตูระบายน้ำ และแนะนำให้ไปอ่านตำรา “ชลศาสตร์ของทางน้ำเปิด” เขียนโดยศาสตราจารย์ วัน ที เชาว์ จากมหาวิทยาลัยอิลลินอยส์ สหรัฐอเมริกา ในหัวข้อน้ำไหลช้าผ่านทางน้ำที่ถูกบีบ (Subcritical flow through constrictions หน้า 476) พิมพ์ในปี ค.ศ.1959 ซึ่งการก่อสร้างประตูระบายน้ำ ความกว้างของประตูจะกว้างน้อยกว่าความกว้างของลำน้ำ เช่น เขื่อนเจ้าพระยา ณ จุดที่ก่อสร้างเขื่อน แม่น้ำมีความกว้างประมาณ 250 เมตร แต่ช่องประตูระบายน้ำของเขื่อนเจ้าพระยากว้างรวมกันเท่ากับ 200 เมตร และระดับธรณีประตูยังอยู่สูงกว่าท้องน้ำอีก 4.00 เมตร
สูตรที่ใช้ในการคำนวณหาปริมาณน้ำที่ไหลผ่านกรณียกบานประตูพ้นน้ำต้องคำนวณหาค่าสัมประสิทธิ์ปริมาณน้ำจากกราฟในหนังสือ ซึ่งผู้เขียนเข้าใจว่าน่าจะได้มาจากการทดลองในห้องปฏิบัติการ เมื่อคำนวณจากกราฟในหนังสือจะได้ค่าสัมประสิทธิ์ปริมาณน้ำประมาณ 0.75 และค่านี้ก็ติดใจผู้เขียนตลอดมาว่าของจริงควรมีค่าเท่าใด
ในปี พ.ศ.2523 เกิดอุทกภัยใหญ่ในลุ่มน้ำเจ้าพระยา ซึ่งเป็นช่วงเวลาเดียวกับที่ผู้เขียนได้ลาออกจากราชการเป็นการชั่วคราวตามมติ ครม. มาปฏิบัติงานในโครงการการศึกษาการใช้น้ำในลุ่มน้ำเจ้าพระยา-แม่กลองอย่างเป็นระบบด้วยแบบจำลองเป็นเวลา 3 ปี (2522-2524) ปริมาณน้ำอุทกภัยที่ไหลผ่านเขื่อนเจ้าพระยาสูงสุดกรณียกบานประตูทุกบานพ้นน้ำที่วัดได้จากสนามประมาณ 3,800 ลบ.ม.ต่อวินาที ประตูระบายเริงราง จ.สระบุรี ปริมาณน้ำที่วัดได้ 193 ลบ.ม.ต่อวินาที และประตูระบายโพธิ์พระยา จ.สุพรรณบุรี ปริมาณน้ำที่วัดได้ 271 ลบ.ม.ต่อวินาที และค่าสัมประสิทธิ์ปริมาณน้ำที่คำนวณจากค่าปริมาณน้ำที่วัดได้จากสูตรที่ผู้เขียนใช้กรณีเกิดอุทกภัยและยกบานประตูทุกบานพ้นน้ำมีค่าเท่ากับ 0.85
สำหรับเขื่อนเจ้าพระยา 0.86 สำหรับประตูระบายน้ำเริงราง และ 0.85 สำหรับประตูระบายน้ำโพธิ์พระยา และผลการคำนวณและสูตรที่ใช้ในการคำนวณได้พิมพ์เผยแพร่ในหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และได้นำมาใช้สอนนิสิตทั้งในระดับปริญญาตรีและปริญญาโท กับทั้งนำรายการคำนวณพร้อมทั้งการวิเคราะห์หาสูตรที่ใช้ในการคำนวณมาใส่ในตำราของผู้เขียนซึ่งพิมพ์ขึ้นเพื่อแจกจ่ายไปตามสถาบันการศึกษาและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ประกอบกับผู้เขียนเคยเป็นอนุกรรมการสอบสัมภาษณ์เลื่อนระดับใบประกอบวิชาชีพทางวิศวกรรม สาขาวิศวกรรมทรัพยากรน้ำของสภาวิชาชีพแห่งหนึ่ง มีผู้เข้าสอบซึ่งมีผลงานการออกแบบประตูระบายน้ำประมาณ 3-4 คน ยังไม่เคยพบว่ามีผู้ใช้สูตรที่ผู้เขียนใช้คำนวณปริมาณน้ำไหลผ่านประตูระบายน้ำกรณีเกิดอุทกภัย โดยยกบานประตูทุกบานพ้นน้ำ ที่เคยใช้เมื่อปฏิบัติงานกับบริษัทวิศวกรที่ปรึกษาขนาดใหญ่ในประเทศแคนาดา เมื่อประมาณ 40 ปีที่แล้ว แม้แต่รายเดียว คงยังใช้สูตรเก่าๆ เช่น เมื่อประมาณ 2 ปีที่แล้ว
มีผู้สอบรายหนึ่งใช้สูตรโดยอ้างตำราของอาจารย์ผู้เขียนซึ่งสูตรนี้ในประเทศที่พัฒนาแล้วได้เลิกใช้มานานแล้ว
ที่เกิดปัญหาเพราะสูตรเก่าที่หน่วยงานด้านน้ำของรัฐยังใช้อยู่ ถ้าเป็นประตูระบายน้ำเดียวกันสูตรที่ผู้เขียนใช้คำนวณหาปริมาณน้ำในกรณีเกิดอุทกภัยและยกบานประตูระบายน้ำทุกบานพ้นน้ำ จะได้ค่าปริมาณน้ำ 2 เท่าของสูตรที่เก่าที่หน่วยงานด้านน้ำของทางราชการใช้อยู่
กล่าวโดยสรุปก็คือ ถ้าหน่วยงานราชการที่รับผิดชอบยังใช้สูตรเก่าคำนวณปริมาณน้ำอุทกภัยไหลผ่านประตูระบายน้ำบนลุ่มน้ำปากพนังตอนล่างออกสู่ทะเลจะทำให้ต้องใช้เวลาในการระบายน้ำลงสู่ทะเลมากกว่าความเป็นจริงอีกเท่าตัว ถ้าเป็นจริงตามที่ผู้เขียนสันนิษฐานก็จะทำให้ต้องก่อสร้างประตูระบายน้ำอุทกภัยเพิ่มขึ้นโดยไม่จำเป็น (ตามคำให้สัมภาษณ์ของ รมต.ท่านหนึ่ง)
ถ้าการสันนิษฐานของผู้เขียนถูกต้อง การแก้ปัญหาน้ำท่วมบนลุ่มน้ำปากพนังตอนล่างโดยการก่อสร้างประตูระบายน้ำเพิ่มขึ้นก็จะเป็นการแก้ปัญหาน้ำท่วมบนลุ่มน้ำปากพนังตอนล่างเสมือนการขี่ช้างจับตั๊กแตน
เนื่องจากได้มีการศึกษาอุทกภัยบนลุ่มน้ำปากพนังอย่างเป็นระบบเป็นการศึกษาความเหมาะสม ในการศึกษาดังกล่าวได้เสนอแนะให้ก่อสร้างประตูระบายน้ำที่บ้านบางมูล ความกว้างประมาณ 140 เมตร ถ้าได้ก่อสร้างประตูระบายน้ำดังกล่าวแล้ว และยังต้องการที่จะก่อสร้างประตูระบายน้ำเพิ่ม เสนอแนะให้ศึกษาความเหมาะสมก่อนการก่อสร้าง ทั้งนี้เพื่อให้ประตูระบายน้ำที่จะก่อสร้างขึ้นมาใหม่มีความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจ
ศาสตราจารย์เกียรติคุณฉลอง เกิดพิทักษ์
