ค้นหาสัจธรรมจากความเป็นจริง
หากพินิจถึงเหตุการณ์คนจีนจำนวนมากขับรถยนต์ส่วนตัวเมื่อเทศกาลตรุษจีน ย่อมประจักษ์ถึงจำนวนชนชั้นกลางยกระดับขึ้นสูงสุดในประวัติศาสตร์ กลายเป็นชุมชนบริโภคที่ใหญ่ที่สุดของโลก ในขณะที่ชนชั้นกลางของสหรัฐลดน้อยหดหาย มากด้วยคนไร้ที่พักอาศัยและเสพยาเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก ถือเป็นเหตุการณ์วิกฤต กรณีคือสัญญาณบ่งบอกถึงเบื้องหลังของความเจริญหรือความเสื่อมโทรมระหว่างจีน-สหรัฐ
สัจธรรม 1 การทูตคือตัวแปรของกิจการภายใน กิจการภายในคือฐานรากแห่งการทูต ผลการแข่งขันระหว่างจีน-สหรัฐในปี 2024 ควรต้องพิเคราะห์ถึงความเจริญและความเสื่อม เพราะเบื้องหลังของการแข่งขันคือความเจริญและความเสื่อมของชนชั้นกลาง ซึ่งถือเป็นดัชนีชี้วัดที่สำคัญ และตอกย้ำให้เห็นถึงความสุข ความทุกข์ ความโศกและเศร้าของทุกชนชั้น อีกทั้งบ่งชี้ถึงเสถียรภาพและการพัฒนาของประเทศในอนาคต
รัฐบาลจีนทำการประเมินช่วงเวลา 8 วันของเทศกาลตรุษจีน ปรากฏมีคนขับรถกลับบ้านเกิดและกลับเข้าเมืองมาทำงานรวมจำนวนประมาณ 7.2 พันล้านครั้ง ถือเป็นสถิติสูงสุดในประวัติศาสตร์
ทั้งนี้ เนื่องจากจีนเป็นประเทศรถยนต์ใหญ่ที่สุดในโลก การผลิตรถยนต์และบริโภคเป็นที่ 1 ของโลก จำนวนรถยนต์ที่ครอบครองสูงสุดในโลกคือ 4.30 ร้อยล้านคัน คนขับรถยนต์สูงถึง 5.20 ร้อยล้านคน ไม่ว่าใกล้หรือไกล พวกเขาก็เลือกวิธีขับรถยนต์กลับบ้าน ล้วนเป็นพลังแห่งชนชั้นกลาง เป็นการเปลี่ยนแปลงรูปแบบและวิถีชีวิต โดยไม่ต้องไปเบียดกันบนรถไฟ และก็ไม่ต้องไปเสี่ยงกับการขับขี่มอเตอร์ไซค์ ลำพังที่มณฑลกวางตุ้ง สมัยก่อนขับมอเตอร์ไซค์กลับบ้านฉลองตรุษจีนนับล้านคัน ปีนี้เหลือเพียงประมาณ 3 หมื่นคัน
จากการประเมินจำนวนครั้งที่รถยนต์แล่นไปมาแบบคร่าวๆ เมื่อเทศกาลตรุษจีน ปรากฏมีชนชั้นกลางประมาณกว่า 600 ล้านคน คือ 2 เท่าของประชากรสหรัฐ และถือเป็นชุมชนชั้นกลางที่ใหญ่ที่สุดในโลก
จากการสำรวจของสหประชาชาติ ชนชั้นกลางทั่วโลกทั้งหมดมีอยู่ประมาณ 1 พันล้านคน ตกเป็นของจีนถึง 60 เปอร์เซ็นต์ จึงถือเป็นชุมชนที่มีการบริโภคใหญ่ที่สุดของโลก แม้ชนชั้นกลางส่วนหนึ่ง มีรายได้ไม่ถึงมาตรฐาน แต่พวกเขาก็พยายามใช้ความมานะให้ไปสู่เป้าหมาย และแม้จะต้องเผชิญกับอุปสรรคและแรงกดดันนานัปการ แต่พวกเขาก็พยายามยกระดับมาตรฐานของตน เพื่อให้บรรลุตามความมุ่งหมาย
ชนชั้นกลางตระหนักถึงการสร้างสิ่งแปลกใหม่ เบื้องหลังจึงเปี่ยมด้วยความมานะพากเพียรเรียนอ่านแบบตลอดชีวิต ดังนั้น จีนจึงเป็นชุมชนที่เปี่ยมด้วยการเรียนรู้ด้วยตนเองมากที่สุดในโลก และมีส่วนหนึ่งเรียนจาก APP ต่างๆ ชาวชนบทส่วนหนึ่งที่มีฐานะยากจน ไม่มีเงินเข้าเรียนตามสถานศึกษา และก็ไม่มีความสัมพันธ์ใดกับผู้มีอำนาจ แต่อาศัยความวิริยอุตสาหะ เรียนด้วยตนเองจนสำเร็จ และเข้าทำงานในองค์กรใหญ่
การที่พวกเขาประสบความสำเร็จ เพราะยึดถืออุดมการณ์ “ค้นหาสัจธรรมจากความเป็นจริง” อันเป็นอุดมคติอันสูงส่งที่พยายามจูงใจประชาชนจีนให้พยายามบรรลุถึงเป้าหมาย ทั้งนี้ โดยต้องการได้ความรู้อย่างแท้จริง ไม่สนใจเครื่องประดับ เช่นปริญญาบัตรเสื้อครุย อันเป็นพฤติกรรมที่แตกต่างกับคนส่วนหนึ่งในแถบนี้ คือมัวหลงใหลได้ปลื้มกับชุดครุยคล้องพวงมาลัยร้อยด้วยธนบัตรใบใหญ่ เฉลิมฉลองกันจนย่ำค่ำย่ำรุ่ง
ส่วนชนชั้นกลางของสหรัฐกำลังอยู่ในฐานะที่ตกต่ำสุดขีด ไม่มีความสามารถในการซื้อบ้าน ส่วนหนึ่งต้องกลายเป็นคนเรร่อน นโยบาย “เลิกพึ่งพิงอุตสาหกรรมการผลิต” (deindustrialization) เป็นเหตุให้กรรมกรต้องตกงานจำนวนมาก ส่วนพนักงานออฟฟิศก็ไปรวมตัวกันที่ธุรกิจการเงิน เพราะเห็นว่าวอลสตรีทกำลังรุ่ง แต่ก็ต้องประสบกับปัญหาเงินเฟ้อรุนแรง เมื่อเปรียบเทียบกับรายได้ทั่วประเทศก็ยังอยู่ในเกณฑ์ที่ต่ำมาก
บัดนี้ สหรัฐตกอยู่ในภาวะวิกฤต ความแตกแยกภายในรุนแรง พรรครีพับลิกันและพรรคเดโมแครตได้สูญเสียโอกาสแห่งการรับรู้ขั้นพื้นฐาน ต่างดำรงอยู่อย่างสุดขั้ว “ความตื่นตัวทางวัฒนธรรม” (Woke Culture) ของฝ่ายซ้ายพรรคเดโมแครต และคำขวัญ America First ของพรรครีพับลิกัน เป็นเหตุให้การเมืองสหรัฐแบ่งเป็นสองขั้วอย่างชัดเจน เป็นต้นว่า เมื่อไม่นานมานี้ วิกฤตเท็กซัสเกี่ยวกับผู้อพยพล้นเมือง เกิดการปะทะกับรัฐบาลกลาง สงครามกลางเมืองเกือบมาเยือน ก็เพราะกิจการภายในสหรัฐเกิดการแตกแยกรุนแรง ไม่ว่าสงครามยูเครน ไม่ว่าสงครามฉนวนกาซา สองพรรคใหญ่ล้วนมีความเห็นแตกต่างกัน มุมมองแตกต่างกัน รอยร้าวนับวันมากขึ้น
ฉะนั้น การเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐปลายปีนี้ ไม่ว่าผู้ใดจะได้รับเลือก โอกาสทองของชนชั้นกลางแบบทศวรรษ 80 หรือ 90 นั้น ไม่มีอีกแล้ว เช่นเดียวกับสายน้ำ จะมีก็แต่การแข่งขันกันทางธุรกิจการคลังและเทคโนโลยี ตลอดจนความขัดแย้งกันระดับชนชั้น มาตรการควบคุมด้านอาวุธปืนประสบความล้มเหลว ยาเสพติดระบาดหนัก เป็นการเซาะกร่อน บ่อนทำลายสังคม ทำลายชีวิตมนุษย์ เป็นความเสื่อมโทรมของประเทศ
ปฏิเสธมิได้ว่า เหตุการณ์ของจีนตรงกันข้ามกับสหรัฐ เพราะจำนวนชนชั้นกลางกำลังเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยมีจิตสำนึกเป็นเลิศ อันดำรงอยู่ภายใต้ความสามารถ ละม้ายกับการเต้นจังหวะ Quick Step ฟุตเวิร์กดีมีคุณภาพ หากสรุปโดยรวม ชนชั้นกลางสหรัฐกำลังถดถอย ความเสื่อมกำลังมาเยือน ชนชั้นกลางจีนกำลังนำความรุ่งโรจน์มาสู่ประเทศ และนำพาประชาชนจีนมุ่งสู่เส้นทางอันเกษม
ศ.ชยานันต์ ศุกลวณิช
