แม่หยัว – ท้าวศรีสุดาจันทร์ (ไม่ใช่ชื่อตัว) เป็นชื่อบรรดาศักดิ์ตำแหน่งพระสนมเอก (ของพระชัยราชา กษัตริย์อยุธยา) ที่ต้องมาจากเจ้านายเชื้อสายวงศ์รามาธิบดีแห่งอโยธยา-ละโว้
ต่อมา ท้าวศรีสุดาจันทร์มีลูกชาย จึงเป็นหญิงผู้มีอำนาจได้รับยกย่องเข้าสู่ตำแหน่ง “แม่อยู่หัว” ที่คุ้นเคยในชื่อ “แม่หยัวเมือง” หมายถึงหญิงผู้มีอำนาจสูงสุดแห่งเมืองอยุธยา
การเป็นหญิงมีอำนาจมาก ทำให้ถูกใส่ร้ายจากฝ่ายตรงข้ามที่ต้องการลดทอนความน่าเชื่อถือเพื่อกำจัดท้าวศรีสุดาจันทร์
ในที่สุดฝ่ายตรงข้ามชิงอำนาจสำเร็จ ภายใต้การนำของเจ้านายเชื้อสายวงศ์ธรรมราชาแห่งสุโขทัย (หลังจากนั้นคือผู้ได้ประโยชน์เป็นที่พระมหาธรรมราชา หรือพระราชบิดาพระนเรศวร)
การเมืองชิงอำนาจในอยุธยา ระหว่างกลุ่มท้าวศรีสุดาจันทร์กับฝ่ายตรงข้าม มีความเป็นมาโดยย่อดังนี้
1.อยุธยา ถูกสถาปนาโดยกษัตริย์วงศ์รามาธิบดี ที่สืบเนื่องจากอโยธยาศรีรามเทพ
ซึ่งเป็นเชื้อสายวงศ์ละโว้-ศรีเทพ ลุ่มน้ำป่าสัก ทั้งนี้ ด้วยการอุดหนุนอย่างแข็งแรงจากกษัตริย์วงศ์บรมราชาแห่งสุพรรณภูมิ ลุ่มน้ำท่าจีน-แม่กลอง
2.ต่อมากษัตริย์วงศ์รามาธิบดีที่ครองอยุธยา ถูกยึดแล้วถูกลดทอนอำนาจโดยกษัตริย์วงศ์บรมราชาจากสุพรรณภูมิ เป็นเวลายาวนานมากกว่า 100 ปี
3.ท้าวศรีสุดาจันทร์เป็นผู้สืบเชื้อสายวงศ์รามาธิบดีแห่งอโยธยา-ละโว้ ถูกลดสถานะเป็นสนมเอก 1 ใน 4 ของกษัตริย์อยุธยา จึงปรารถนาฟื้นฟูอำนาจของวงศ์รามาธิบดี โดยสมคบคิดร่วมกับขุนวรวงศา ซึ่งเป็นเชื้อวงศ์รามาธิบดีด้วยกัน
4.ท้าวศรีสุดาจันทร์กับขุนวรวงศาได้ครองอยุธยา แต่ไม่ทันฟื้นฟูอำนาจวงศ์รามาธิบดี ก็ถูกโค่นล้มจากฝ่ายตรงข้าม
ผู้ชนะเขียนประวัติศาสตร์เพื่อสร้างความชอบธรรมให้ตนเอง และใส่ร้ายผู้แพ้
ดังนั้น ท้าวศรีสุดาจันทร์ต้องถูกเสกสรรปั้นแต่งให้เป็น “หญิงคนชั่ว” ถูกตราเป็น “แม่ยั่วเมือง” (ความหมายเดียวกับ “ดาวยั่ว” ในโลกียรส) ประพฤติผิดจริยธรรมสำส่อนเป็นที่ประจักษ์ ได้แก่ คบชู้, ฆ่าผัว, ฆ่าลูก ฯลฯ แล้วถูกสืบทอดเรื่องพิสดารเพิ่มไปไม่สิ้นสุดเหนือนิยายเรตเอ็กซ์
