กรมศิลปากร (กระทรวงวัฒนธรรม) มีแถลงการณ์เนื่องในวันสถาปนาว่า “เปลี่ยนผ่านจากยุคอนุรักษ์สืบทอด สู่การต่อยอดพัฒนา” แล้วมีข้อความพรรณนาอีกมาก เช่น
“ศึกษาเรื่องคนก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย จากยุคบุกเบิก สู่ยุคการต่อยอดและพัฒนา โดยนำเทคโนโลยีและการประยุกต์ศาสตร์ต่างๆ เข้ามาใช้ ทำให้องค์ความรู้ของไทยก้าวหน้าและทันสมัยขึ้น พัฒนาแหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์เป็นแหล่งเรียนรู้ให้ทุกคนภาคภูมิใจในพัฒนาการอันยาวนานของผืนแผ่นดินนี้”
คนก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย มีการศึกษาตามหลักวิชาการโบราณคดีสากล เป็นครั้งแรกในไทย ราว 65 ปีที่แล้ว โดยนักโบราณคดีจากกรมศิลปากรและ นักโบราณคดีเดนมาร์ก ตาม “โครงการสำรวจเรื่องราวก่อนประวัติศาสตร์ไทย-เดนมาร์ก พ.ศ. 2503-2505” ที่บ้านเก่า กาญจนบุรี ลุ่มน้ำแควน้อย
ครั้งนั้นขุดพบโครงกระดูกมนุษย์หลายโครง และเครื่องมือเครื่องใช้จำนวนมาก อายุหลายพันปีมาแล้ว ฝังรวมในหลุมศพ
สื่อสมัยนั้นเสนอข่าวสู่สาธารณะ ทำให้กระตุ้นความอยากรู้เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะเรื่อง คนไทยเป็นใคร? มาจากไหน? กันแน่?
เพราะประวัติศาสตร์ไทยทางการที่ใช้ในการเรียนการสอนทั่วประเทศบอกว่าคนไทย มีถิ่นกำเนิดในจีน บริเวณ “อัลไต-น่านเจ้า” ต่อมาถูกจีนขับไล่ต้องอพยพยกโขยงถอนรากถอนโคนลงมาตั้งถิ่นฐานในดินแดนประเทศไทย แล้วสร้างกรุงสุโขทัยเป็นราชธานีแห่งแรก
อ้าว—แล้วโครงกระดูกที่ขุดพบจำนวนมาก นอนตายอยู่นั่นเป็นใคร? ไทยหรือไม่ไทย?
อาจารย์คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร จัดสัมมนาเรื่อง บรรพบุรุษของไทยเป็นใคร ที่ท้องพระโรง วังท่าพระ ราว 60 ปีมาแล้ว พ.ศ. 2507 มีผู้บรรยายสำคัญจากกรมศิลปากร ซึ่งเป็นนักปราชญ์นักวิชาการ (ล่วงลับแล้ว) ที่ร่วมขุดค้นโครงกระดูกและไม่ได้ร่วมก็มี รวมทั้งผู้รู้อื่นๆ จากสาขาต่างๆ จำนวนมาก
ข้อสงสัย 60 ปีที่แล้วว่าบรรพบุรุษของไทยเป็นใคร จนถึงทุกวันนี้กรมศิลปากรยังไม่มีคำอธิบาย ทั้งๆ เป็นเรื่องสำคัญมากต่อความก้าวหน้าของสังคมไทย
การนำเทคโนโลยีและประยุกต์ศาสตร์ต่างๆ เข้ามาใช้เพื่อองค์ความรู้ก้าวหน้าและทันสมัย โดยเฉพาะเรื่องคนก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย เป็นสิ่งต้องสนับสนุน และสังคมไทยได้สนับสนุนมากแล้ว
แต่ 60 ปีมาแล้ว ยังไม่มีคำตอบหรือคำอธิบายว่าบรรพบุรุษของไทยเป็นใคร? จะให้สังคมไทยคิดยังไง? บอกได้ไหม?
คนก่อนประวัติศาสตร์ในไทยนับถือศาสนาผี เพราะไม่รู้จักศาสนาพุทธและพราหมณ์-ฮินดู และยังไม่ติดต่ออินเดีย แต่นักโบราณคดีอธิบายประเพณีฝังศพก่อนประวัติศาสตร์ด้วยภาษาพุทธ และคติเวียนว่ายตายเกิดของพุทธ
ศาสนาผี เป็นศาสนามวลชนเก่าแก่ที่สุด และมีคนนับถือมากที่สุดในโลก
แต่ศาสนาผีไม่เอื้อต่อการรวมศูนย์อำนาจ จึงถูกกลืนเข้ากับศาสนาพราหมณ์, พุทธ รวมเป็น “ผี-พราหมณ์-พุทธ”
ทั้งนี้ เพื่อประโยชน์ทางการเมืองของชนชั้นนำสมัยนั้น สืบทอดจนสมัยนี้ แล้วถูกเรียกใหม่ว่า “ศาสนาไทย”
โครงกระดูกมนุษย์มีอายุหลายพันปี ที่ขุดพบโดยนักโบราณคดีไทย ล้วนเนื่องในพิธีกรรมหลังความตายทางศาสนาผี ที่ต่างกันมากกับความเชื่อทางศาสนาพราหมณ์, พุทธ
นักโบราณคดีควรทบทวนเรื่องนี้
