ช่วงเวลาห่างกันเพียง 24 ชั่วโมง เกิดเหตุเศร้าสลดถึง 2 ครั้ง เหตุการณ์แรก เครนก่อสร้างโครงการรถไฟความเร็วสูงกรุงเทพฯ-นครราชสีมา บริเวณ อ.สีคิ้ว ถล่มลงมาทับขบวนรถไฟในช่วงเช้าวันที่ 14 ม.ค. มีผู้เสียชีวิตแล้ว 32 ราย และบาดเจ็บอีกจำนวนมาก
เหตุการณ์ต่อมาช่วงเช้าวันที่ 15 ม.ค. เครนก่อสร้างโครงการทางยกระดับพังถล่มลงมา บริเวณเกาะกลางถนนพระราม 2 เบื้องต้นพบผู้เสียชีวิต 2 ราย
ทั้ง 2 เหตุการณ์ เป็นสิ่งที่ตอกย้ำถึงมาตรฐาน ความปลอดภัยในชีวิตของประชาชนคนไทยที่ยัง “ต่ำเตี้ยเรี่ยดิน” เป็นสิ่งที่ตอกย้ำถึงความ “ไร้ประสิทธิภาพ” ของภาครัฐ
เป็นความสูญเสียที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า แม้ผ่านการถอดบทเรียนมาแล้วไม่รู้กี่รอบ ผ่านการสรุปสาเหตุมาแล้วทุกครั้ง
สิ่งที่ถูกตั้งคำถามมากที่สุดว่า หลังจากนี้ภาครัฐจะมีแนวทางเพื่อยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยให้แก่ประชาชนอย่างไร “การลงโทษผู้รับเหมาภาครัฐ” ด้วยการ “ขึ้นบัญชีดำ” หรือแบล๊กลิสต์ จะเกิดขึ้นได้เมื่อไร
เพราะหลังกฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับผู้ที่มีสิทธิขอขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ (ฉบับที่ 2) พ.ศ.2569 ซึ่งอาศัยอำนาจตาม พ.ร.บ.การจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ.2560 มีผลบังคับใช้มาตั้งแต่วันที่ 14 มกราคมที่ผ่านมา
กฎกระทรวงฉบับนี้ถูกออกแบบมาเพื่ออุดช่องโหว่ในการควบคุมคุณภาพผู้รับเหมา มีรายละเอียดที่น่าสนใจ
อย่างเช่น ข้อ 6 ให้กรมบัญชีกลางมีหน้าที่ตรวจติดตามผู้ประกอบการที่ขึ้นทะเบียนแล้ว ว่ายังเป็นผู้มีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามหรือไม่ โดยให้มีการตรวจติดตามทุกสามปี นับแต่วันที่กรมบัญชีกลางขึ้นทะเบียนผู้ประกอบการ หากพบว่าผู้ประกอบไม่มีคุณสมบัติหรือมีลักษณะต้องห้ามให้กรมบัญชีกลางเพิกถอนรายชื่อ ออกจากทะเบียนผู้ประกอบการ
ข้อ 7 การกำหนดประเภทชั้น การเลื่อนชั้น การปรับลดระดับชั้น และการกลับคืนระดับชั้นของผู้ประกอบการ ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่คณะกรรมการราคากลางประกาศกำหนด
พรรคประชาชนออกมาตั้งข้อสังเกตว่า ข้อ 8 (2) ของกฎกระทรวงที่ระบุว่า “ผู้ประกอบการถูกระงับการยื่นข้อเสนอหรือทำสัญญากับหน่วยงานภาครัฐตามมาตรา 106 กรณีปฏิบัติงานไม่เป็นไปตามมาตรฐานในหลักวิชาช่างงานก่อสร้างหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ทำให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย ต้องใช้หลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการราคากลางประกาศกำหนด
แต่ขณะนี้ หลักเกณฑ์ของคณะกรรมการราคากลางยังไม่ออกทำให้กฎกระทรวงยังใช้บังคับจริงไม่ได้ เท่ากับว่าผู้รับเหมาที่ควรถูก “ลดชั้น” หรือแบล๊กลิสต์ ยังสามารถเข้าประมูลงานภาครัฐได้ตามปกติ
อย่างไรก็ดี สิ่งที่ “นางแพตริเซีย มงคลวนิช” อธิบดีกรมบัญชีกลาง ออกมาชี้แจงข้อสงสัยการแบล๊กลิสต์ ผู้รับเหมาที่เกิดอุบัติเหตุ ทำให้ทราบว่า กรมบัญชีกลางมีอำนาจประกาศรายชื่อผู้ทิ้งงานได้ภายใต้เงื่อนไข 6 รายการ แต่ในทางปฏิบัติกรมบัญชีกลางไม่สามารถประกาศแบล๊กลิสต์เองได้โดยพลการ
ขั้นตอนที่ถูกต้อง หน่วยงานเจ้าของโครงการที่เป็นคู่สัญญาต้องเป็นผู้พิจารณาและเสนอเรื่องมายังกระทรวงการคลัง ที่ผ่านมายังไม่มีหน่วยงานราชการใดเสนอเรื่องให้แบล๊กลิสต์ผู้รับเหมาในกรณีที่เกิดอุบัติเหตุรุนแรงหรือมีผู้เสียชีวิต
ในมาตรา 109 ของ พ.ร.บ.จัดซื้อจัดจ้างฯ ได้เปิดช่องให้หน่วยงานรัฐสามารถสั่งทิ้งงานได้ หากผู้รับเหมาไม่ปฏิบัติตามสัญญา ครอบคลุมถึงประเด็นความปลอดภัยหากมีการระบุเงื่อนไขไว้ในสัญญาจ้าง รวมถึงเรื่องการทำสัญญารับเหมาช่วง ว่ามีการปฏิบัติตามกฎหรือไม่
เหตุสูญเสียที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก ภาครัฐจำเป็นต้องเร่ง ยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย ควบคู่กับมาตรการแบล๊กลิสต์บริษัทผู้รับเหมา เพื่อสร้างความมั่นใจว่าประชาชนจะสามารถใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัย
สุพัด ทีปะลา
