“เมื่อเราเข้าใจโลก, เข้าใจอดีต, ปัจจุบัน, เราจะรองรับอนาคตได้”
ดร.ปกรณ์ เพ็ชรประยูร ผู้อำนวยการสำนักประยุกต์และพัฒนาภูมิสารสนเทศ หรือจิสด้า (GISDA) กล่าวตอนหนึ่ง หัวข้อ “การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ” ในงานนวัตกรรมเปลี่ยนประเทศ จัดโดยเครือมติชน ที่โรงแรมพูลแมน คิง เพาเวอร์ ซอยรางน้ำ กรุงเทพฯ เมื่อวันจันทร์ที่ 11 พฤษภาคม 2569 (มติชน พุธที่ 13 พฤษภาคม 2569 หน้า 16)
ดร.ปกรณ์ เพ็ชรประยูร กล่าวอีกว่า การพัฒนาประเทศ ปัญหาทุกเรื่องเกี่ยวข้องกับพื้นที่, ภูมิรัฐศาสตร์ ฯลฯ ดังนั้นเรื่องของข้อมูลเชิงกายภาพจะช่วยสะท้อนการเปลี่ยนแปลงที่กระทบไปทุกภาคส่วน เช่น ภัยธรรมชาติ, สงคราม, เศรษฐกิจ ฯลฯรวมถึงภาคการเกษตรที่เปลี่ยนไป โดยย้ำว่าการเปลี่ยนของมัน เราต้องเท่าทัน เพราะไม่ได้กระทบแค่ในพื้นที่นั้นๆ แต่บางอย่างเปลี่ยนพื้นที่ห่างไกลเป็นหมื่นกิโลเมตร
แต่ระบบการศึกษาไทยปัจจุบัน มีปัญหาเรื่องการเข้าใจโลก, เข้าใจอดีต, และเข้าใจปัจจุบัน เพราะอ่อนแอทางภูมิศาสตร์และภูมิประเทศ จึงขาดความเข้าใจภูมิรัฐศาสตร์ของอดีตและของปัจจุบัน
ประเด็นสำคัญเรื่องหนึ่งเป็นตัวอย่างคือ “สุวรรณภูมิ” ซึ่งเป็นชื่อที่พ่อค้านักเสี่ยงโชคชาวอินเดียเรียกพื้นที่ทางตอนใต้ของจีน ราว 2,500 ปีที่แล้ว หรือเรือน พ.ศ. 1
1.นักค้นคว้านักวิชาการไทยทุกวันนี้ แปลสุวรรณภูมิว่าแผ่นดิน “ทองคำ” โดยไม่เคยพบแหล่งทองคำเมื่อ 2,500 ปีที่แล้ว แต่สมัยนั้นพบแหล่ง “ทองแดง” ตั้งแต่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ถึงลุ่มน้ำโขง ซึ่งมีหนาแน่นบริเวณอีสานและลาว
ดังนั้นสุวรรณภูมิควรหมายถึงแผ่นดินทองแดง โดยเรียกสั้นๆ ว่า “แผ่นดินทอง” ตรงตามหลักฐานวิชาการโบราณคดีและเทคโนโลยี
2.อุษาคเนย์มี 2 ส่วน คือ หมู่เกาะกับแผ่นดินใหญ่ โดยหมู่เกาะมีมากแร่ดีบุก แต่ไม่พบทองแดง ส่วนแผ่นดินใหญ่เต็มไปด้วยทองแดง และดีบุกมีมากทางคาบสมุทรสุวรรณภูมิ
ดังนั้นสุวรรณภูมิจึงหมายถึงแผ่นดินใหญ่ (ซึ่งมีคาบสมุทร) ที่ไม่เกี่ยวข้องหมู่เกาะ
3.อินเดียค้าขายทองแดงกับสุวรรณภูมิตั้งแต่ 2,500 ปีที่แล้ว ผลักดันสุวรรณภูมิ มั่งคั่งเป็นจุดเริ่มต้นการค้าโลก จึงมีบ้านเมืองใหญ่โต และผู้คนโยกย้ายเข้ามาตั้งบ้านเรือนคับคั่งตั้งแต่เรือน พ.ศ. 1 โดยดึงดูดนักบวชจากอินเดียส่งพราหมณ์กับภิกษุ ลงเรือเผยแผ่ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู กับศาสนาพุทธ บริเวณสุวรรณภูมิและอุษาคเนย์ เมื่อ 1,500 ปีที่แล้ว ราวหลัง พ.ศ. 1000 (สมัยวัฒนธรรมทวารวดี)
สุวรรณภูมิดั้งเดิมจึงไม่เป็นบ้านป่าเมืองเถื่อนเพิ่งมีบ้านเมืองหลังเป็นเมืองขึ้นของอินเดียและรับศาสนาจากอินเดียตามที่นักปราชญ์ฝรั่งเศสบอกไว้เป็นที่รับรู้ทั่วโลก
แต่การศึกษาไทยในมหาวิทยาลัยทุกวันนี้ ยังรักษาแนวคิดเดิม Indianize States of SEA ไม่เสื่อมคลายว่าอุษาคเนย์ล้าหลังก่อนรับอินเดีย
วิทยาศาสตร์-มนุษยศาสตร์
มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์เป็นแรงผลักดันและกระตุ้นพลังสร้างสรรค์ให้มีในวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
แต่ชนชั้นนำรำพึงรำพันเฉพาะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยไม่มีมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ส่งผลให้ความเป็นมนุษย์แข็งทื่อเหมือนเหล็ก จึงถดถอยพลังสร้างสรรค์วรรณกรรม, ดนตรี, กวีนิพนธ์, และศิลปกรรม สถาปัตยกรรมทั้งมวล กระทบกระเทือนเศรษฐกิจสร้างสรรค์
ระบบการศึกษาตามหลักสากลต้องควบคู่กันไปทั้งวิทยาศาสตร์และมนุษยศาสตร์แต่การศึกษาไทยไม่ไปด้วยกัน ดังนี้
วิทยาศาสตร์ พิสูจน์แล้วว่าเชื้อชาติไม่มีในโลก และนักวิทยาศาสตร์นานาชาติประกาศรับรู้ทั่วโลกเมื่อหลายปีมาแล้ว ประเทศต่างๆ ประกาศยกเลิกเชื้อชาติ
มนุษยศาสตร์ ของการศึกษาในไทยยังงมงายว่ามี “เชื้อชาติไทย สายเลือดบริสุทธิ์” ของคนไทยมีถิ่นกำเนิดทางตอนใต้ของจีน แล้วถูกรุกรานอพยพยกโขยงถอนรากถอนโคนลงมาตั้งสุโขทัยเป็นราชธานีแห่งแรกของไทย
ระบบการศึกษาไทยเน้นท่องจำประวัติศาสตร์ชาตินิยม ซึ่งไม่มีภูมิประเทศและ ภูมิรัฐศาสตร์ โดยท่องจำ “อาณาจักร” สุโขทัย “พ่อปกครองลูก” แบบนกแก้วนกขุนทอง แต่ไม่รู้ทรัพยากรอยู่ตรงไหน? แม่น้ำยม มีต้นน้ำที่ไหน? ทำให้นักเรียนนักศึกษาเขียนแผนผังหมู่บ้านตนเองไม่ได้ เมื่อเติบโตบริหารประเทศไม่มีแผนพัฒนาหมู่บ้านตนเอง
นายศชนัน วงศ์สวัสดิ์ (รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม-อว.) กล่าวปาฐกถาพิเศษเรื่อง “นวัตกรรมเปลี่ยนประเทศ” ในงานของเครือมติชน ด้วยการเสนอ 8 ยุทธศาสตร์ปั้นเศรษฐกิจใหม่ โดยเน้นวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แต่ไม่มีมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ที่หล่อหลอมความเป็นมนุษย์รู้เท่าทันโลกและชีวิต
การศึกษาไทยตั้งแต่อนุบาลถึงมหาวิทยาลัย ถ้าถูกครอบงำด้วยความงมงายทางประวัติศาสตร์โบราณคดีเรื่อง “เชื้อชาติไทย สายเลือดบริสุทธิ์” ย่อมทำให้ “พลังสร้างสรรค์” ถดถอยน้อยลง หรือ “ฝ่อ” จนหมดไป ในที่สุดสังคมไทยหมดพลังเศรษฐกิจสร้างสรรค์
วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีคือหนทางกว้างไกลในการสร้างเศรษฐกิจของประเทศไทย แต่ “คน” เป็นผู้ควบคุมและใช้งานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งต้องการความเป็นมนุษย์และพลังสร้างสรรค์ด้วยวิทยาศาสตร์
ดังนั้น ถ้า “คน” ในมหาวิทยาลัยขาดความเป็นมนุษย์แล้วจะเกิดอะไรขึ้น? คิดแล้วน่าสยดสยองว่ายึดอำนาจ-รัฐประหาร จะไม่มีวันจางหายจากการเมืองไทย
