ระนาดเวียดนาม – นายกฯ อนุทิน ชาญวีรกุล เล่นเครื่องดนตรีเวียดนาม ในงานเลี้ยงตอนค่ำที่ทำเนียบรัฐบาลเวียดนาม กรุงฮานอย เมื่อวันจันทร์ที่ 8 มิถุนายน พ.ศ. 2569
เครื่องดนตรีเวียดนาม ชื่อภาษาเวียดนามว่า “ด่านตะรึง” ทำจากกระบอกไผ่ที่ถูกประยุกต์จัดวางใหม่เป็นแผงเหมือนไซโลโฟนของตะวันตก ระหว่าง พ.ศ. 2495-2497ด้วยการเพิ่มจำนวนกระบอกไผ่ ให้ตีเทียบเสียงครบตามระบบสากล [ข้อมูลจากผู้รู้คนไทยเชื้อสายเวียดนามในกรุงเทพฯ]
ไซโลโฟนของตะวันตกได้ต้นแบบจากเครื่องตีกระบอกไผ่ ซึ่งเป็นวัฒนธรรมร่วมของอุษาคเนย์โบราณ โดยมีเรื่องราวของความเปลี่ยนแปลง สรุปดังนี้
(1.) เริ่มแรกตีกระบอกไผ่ที่วางเรียงกัน เรียกสมัยหลังว่าระนาดกระบอกไผ่ เป็นวัฒนธรรมร่วมอุษาคเนย์
(2.) แพร่หลายจากอุษาคเนย์ถึงแอฟริกาตะวันออก เข้าสู่อเมริกาและยุโรป ถูกพัฒนาเป็นไซโลโฟน
(3.) เวียดนามประยุกต์ตีกระบอกไผ่ดั้งเดิมตามแบบไซโลโฟนของตะวันตก
[ข้อมูลจาก “ไซโลโฟน (Xylophone) ระนาดอุษาคเนย์ในตะวันตก” หนังสือ ดนตรีอุษาคเนย์ โดย เจนจิรา เบญจพงศ์ และ เสถียร ดวงจันทร์ทิพย์ วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2555 หน้า 596-635]
“โปงลาง” ไม่เคยมีมาก่อนในอีสาน แต่เป็นสิ่งประดิษฐ์ใหม่และเป็นที่รู้จักกว้างขวางเมื่อ พ.ศ. 2505 ด้วยแรงบันดาลใจจาก “ด่านตะรึง” เวียดนาม
วัฒนธรรมไม้ไผ่
ไผ่ทั้งต้นเป็นวัสดุทำเครื่องมือเครื่องใช้ของมนุษย์ตั้งแต่สมัยชุมชนเกษตรกรรมเริ่มแรก (บางทีเรียกสมัยหิน หรือสมัยก่อนประวัติศาสตร์) มากกว่า 3,000 ปีมาแล้ว
หลังพบเทคโนโลยีโลหะและชำนาญถลุง-ตีเหล็ก มนุษย์ทำเครื่องมือสับตัดด้วยเหล็ก (เรียกมีด, พร้า, ขวาน) ใช้ตัดต้นไผ่ทำเครื่องมือเครื่องใช้และเครื่องประโคม เป็นกระบอกยาวกระทุ้งกระแทกกับพื้นดินให้จังหวะการละเล่นเต้นฟ้อนในพิธีกรรมส่งขวัญทางศาสนาผี แต่บางทีตัดเป็นกระบอกขนาดต่างๆ เรียก “โกร่ง-เกราะ-กรับ” เหล่านี้มีในทุกชนเผ่าพื้นเมืองหลายชาติพันธุ์ รวมทั้งไทย (แต่ทิ้งไปนานมากจนลืมหมดแล้ว)
กระบอกไผ่เป็นระนาด
ระนาดในไทยมีกำเนิดจากกระบอกไผ่วางเรียงกัน 2-3 กระบอก
คนตีกระบอกไผ่นั่งเหยียดขากับพื้นดิน เอากระบอกไผ่พาดขาหรือขุดหลุมดินตรงหว่างขาให้มีเสียงดังก้องเมื่อใช้ไม้ตีกระบอกไผ่
สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงเห็นพ้องด้วยว่าระนาดมาจากกระบอกไผ่ (บันทึกเรื่องความรู้ต่างๆ ประทานพระยาอนุมานราชธน มูลนิธิเสฐียรโกเศศ-นาคะระทีป พิมพ์ครั้งที่สาม พ.ศ. 2552 หน้า 268-269)
นาฏศิลป์และดนตรีไทย
ระบบการศึกษาไทย มีการเรียนการสอนนาฏศิลป์และดนตรีไทย ในสถานศึกษาทุกระดับทั่วประเทศ ว่านาฏศิลป์และดนตรีไทยมีกำเนิดจากอินเดีย แล้วแพร่หลายถึงไทยเริ่มตั้งแต่สมัยสุโขทัยราชธานีแห่งแรก
แต่หลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดีจากงานวิจัยค้นคว้าล่าสุด ดังนี้
- อินเดียไม่มีเครื่องปี่พาทย์
- สุโขทัยไม่ใช่ราชธานีแห่งแรกของไทย
ดังนั้น ต้องเริ่มต้นใหม่ด้วยการศึกษาข้อมูลหลักฐานพื้นเมืองอุษาคเนย์ ดังกรณีกระบอกไผ่เป็นต้นกำเนิดระนาด และกลองมโหระทึก เป็นต้นกำเนิดฆ้องวง และฆ้องเดี่ยวต่างๆ
เครื่องดนตรีทั้งไม้ไผ่และโลหะมีตกค้างมากสุดในเวียดนาม, กัมพูชา และลาว ที่การศึกษาไทยควรให้ความสำคัญ
