ทวงคืน เป็นเรื่องกลืนไม่เข้า คายไม่ออก บอกไม่ได้ ไปไม่เป็น ของกระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) โดยดูจากรายชื่อคณะกรรมการติดตามโบราณวัตถุของไทยในต่างประเทศกลับคืนสู่ประเทศไทย
ดูแล้วไม่หวัง ไม่กังวล ต้องจำทนๆ กันไปในรัฐราชการ
ไม่สิ้นเพียร
ทวงคืนไม่ง่าย แต่ต้องทำต่อเนื่องตลอดไปอย่างไม่สิ้นเพียร เพื่อแสดงสิทธิอันชอบธรรมให้เป็นที่รับรู้ในระดับสากล ว่า “มึงเอาของกูไป” หรือ “มันเอาของกูไป”
วันหนึ่งข้างหน้า ทัศนะในโลกอาจเปลี่ยนแนวคิดจากแบบยุคล่าอาณานิคมเป็นตรงข้าม คือพากันส่งคืนโบราณวัตถุสู่เจ้าของดั้งเดิมที่ถูกขนไปโดยเจ้าอาณานิคม
หลายอย่างในโลกไม่เคยคิดว่าจะเปลี่ยน แต่แล้วเปลี่ยน ดูตัวอย่างก็ได้จากโซเชียล ฯลฯ
แบ่งปันข้อมูล
สำคัญควบคู่กับการทวงคืน คือแบ่งปันข้อมูลความรู้สู่สาธารณะเกี่ยวกับโบราณวัตถุที่จะทวงคืน ซึ่งเชื่อมโยงถึงโบราณสถานกับภูมิประเทศและผู้คนพลเมืองยุคนั้น บางคนคิดว่าสำคัญกว่าทวงคืนด้วยซ้ำ
โบราณวัตถุที่หายไปอยู่ต่างประเทศ ตามรายการที่เป็นข่าวในสื่อ ส่วนมากหรือเกือบหมดเคยอยู่บริเวณลุ่มน้ำมูลในอีสานใต้ หรือที่ราบสูงโคราช ซึ่งมีปราสาทพิมายเป็นแกนสำคัญมาก ต้องเร่งแบ่งปันข้อมูลเรื่องอีสาน แล้วเชื่อมโยงเข้าภูมิภาคอื่นๆ
โดยเฉพาะต้นลุ่มน้ำมูล มีเมืองพิมายเป็นศูนยก์กลาง และเป็นแหล่งบรรพชนกษัตริย์กัมพูชาที่สร้างนครวัด-นครธม สืบเครือญาติกับพระเจ้าแผ่นดินอยุธยา
อีสาน ถูกกีดกันจากประวัติศาสตร์ไทย
“อีสานไม่เกี่ยวข้องกับความเป็นไทยลุ่มน้ำเจ้าพระยา ดังนั้นประวัติศาสตร์ไทยจึงไม่มีอะไรเกี่ยวข้องกับอีสาน”
ข้อความยกมานี้เป็นสาระสำคัญเมื่อราว 40 ปีที่แล้ว กระทรวงศึกษาธิการเคยแต่งแบบเรียนประวัติศาสตร์ไทยระดับมัธยมต้น ใช้สอนในโรงเรียนทั่วประเทศ
ต่อมาถูกวิพากษ์วิจารณ์หนักมาก จนกระทรวงศึกษาฯ ต้องถอดออกจากแบบเรียน
แม้ทุกวันนี้ไม่มีข้อความอย่างนั้นอีกแล้ว แต่อีสานยังถูกกีดกันออกจากประวัติศาสตร์ไทย ทั้งๆ เกี่ยวข้องอย่างแยกไม่ได้ โดยมีหลักฐานสนับสนุนไม่ว่าทางมานุษยวิทยา,ประวัติศาสตร์โบราณคดี, ประวัติศาสตร์ศิลปะ, ภาษาและวรรณกรรม, นาฏศิลป์และดนตรี, จนถึงอาหารการกินทำให้เน่าแล้วอร่อย เช่น ปลาแดก ฯลฯ
เรียนรู้ความล้มเหลว
เกินครึ่งศตวรรษ หรือมากกว่า 50 ปีมาแล้ว ข้าราชการทำงานเผยแพร่งานศิลปวัฒนธรรมตามแบบรัฐราชการ
ผลคือล้มเหลว มีประจักษ์พยานทั่วไป ใครๆ ก็รู้เห็น
ดังนั้น แบ่งปันข้อมูลความรู้สู่สาธารณะ (ที่ว่ามาแต่แรก) ต้องไม่ปล่อยให้อยู่ในมือข้าราชการเหมือนที่ทำล้มเหลวมาแล้ว
