คุณอาจเคยได้ยินเรื่อง ‘คอมพิวเตอร์ที่ทำงานศิลปะ’ หรือ ‘หุ่นยนต์นักวาด’ มาบ้าง เช่น e-David
หุ่นยนต์ที่ถูกพัฒนาขึ้นโดยมหาวิทยาลัย
คอนสแตนซ์ (University of Konstanz) ในปี 2009 เพื่อวาดภาพ (ที่ส่วนตัวแล้วผมคิดว่า-สมจริงมาก ไม่เหมือนถูกวาดขึ้นโดยคอมพิวเตอร์เลย!) ลงบนผืนผ้าใบ หรือปัญญาประดิษฐ์ของกูเกิลที่รู้จัก ‘ฝันลึก’ และบันทึกภาพ ‘ความฝัน’ ของมันออกมาให้เราได้ชมกัน เป็นภาพแอ๊บสแตร็ก
ที่บางคนก็บอกว่า ‘นี่มันฝันร้ายชัดๆ’ แต่บางคนก็เรียกมันว่างานศิลปะ
แต่วันนี้ ผมจะไม่ได้มาเล่าเรื่องหุ่นยนต์หรือคอมพิวเตอร์ที่ทำงานศิลปะ ไม่ว่าจะทำตามหรือไม่ทำตามคำสั่งของมนุษย์
แต่ผมจะมาเล่าเรื่องคอมพิวเตอร์ที่สั่งให้มนุษย์ทำงานศิลปะ!
นิโคล ฮี (Nicole He) นักศึกษาด้านสื่อใหม่จากมหาวิทยาลัยนิวยอร์ก (NYU) คิดจนแล้วจนรอดก็ไม่ออกว่าเธอจะทำอะไรเป็นโปรเจ็กต์จบดี-จะทำอะไรก็ดูซ้ำๆ ซากๆ ไปเสียหมด เธอไม่รู้ว่าโจทย์แบบไหนที่เหมาะกับเธอกันแน่ เธอคิดจนหมดมุข แล้วเธอก็ตัดสินใจเขียนโปรแกรมขึ้นเพื่อให้คิดแทนเธอที-ว่าเธอจะทำโปรเจ็กต์ศิลปะอะไรเพื่อไปส่งอาจารย์
จนสุดท้ายแล้วโปรแกรมคอมพิวเตอร์นั้นก็กลายมาเป็นโปรเจ็กต์จบเสียเอง!
มันเป็นโปรแกรมที่นิโคลบอกว่า ‘เป็นการร่วมมือกันสร้างงานศิลปะ ระหว่างคอมพิวเตอร์ ซึ่งคือแมคบุ๊กแอร์รุ่นสิบสามนิ้วปี 2015 กับมนุษย์ (ซึ่งคือตัวเธอเอง) โปรแกรมนี้จะดึงข้อมูลจากฐานข้อมูลจักรวาล (แน่นอน ตรงนี้เธอโจ๊กเล่น) แล้วใช้อัลกอริธึมเพื่อคำนวณงานศิลปะที่ดีที่สุดในช่วงเวลาต่างๆ เพื่อให้มนุษย์ไปทำงานศิลปะนั้นๆ”
ถ้าพูดเท่านี้ไม่เข้าใจ ในเว็บไซต์ของนิโคลมีคำอธิบายเพิ่มเติมว่า “การตัดสินใจด้านความคิดสร้างสรรค์ของคอมพิวเตอร์นั้นเกิดขึ้นจากการคำนวณ ดังนั้น มันจะไม่มีอคติใดๆ (เหมือนมนุษย์) อัลกอริธึมนี้ทำงานโดยให้ตัวเลขมาตัวหนึ่ง ชื่อว่า Art Index ตัวเลขนี้จะขึ้นอยู่กับปัจจัยต่างๆ ในจักรวาล อย่างเช่นว่า ตอนนั้นเป็นเวลาอะไร อากาศเป็นแบบไหน วันนี้ประธานาธิบดีทรัมป์ทวีตแล้วกี่ครั้ง สถานีอวกาศอยู่ห่างจากคอมพิวเตอร์เครื่องนี้เป็นระยะทางเท่าไร และดวงของคอมพิวเตอร์ในวันนี้ แล้วนำตัวเลขไปเทียบกับฐานข้อมูลงานสร้างสรรค์ เพื่อวิเคราะห์ว่างานศิลปะชิ้นไหนจะ ‘สร้างสรรค์’ ที่สุด มนุษย์จะได้รับคำสั่งจากคอมพิวเตอร์ในรูปแบบของใบเสร็จ แล้วต้องไปทำงานศิลปะชิ้นนั้นเพื่อเติมเต็มความทะยานอยากของคอมพิวเตอร์ให้ได้”
เอาเข้าจริงๆ อัลกอริธึมนี้ก็ไม่ได้ซับซ้อนอะไรหรอกครับ-มันเพียงนำค่าตัวแปรต่างๆ (ที่ดูเกือบจะคล้ายการสุ่ม) อย่างที่ว่ามา มาเทียบกับคำที่ดึงได้จากเว็บอย่าง Kickstarter เว็บฐานข้อมูลสิทธิบัตรของอเมริกา และฐานข้อมูลงานวิจัยอื่นๆ เรียบเรียงเป็นประโยคที่ดูตีความได้หลากหลาย แล้วเลือกประโยคที่มีคุณค่าใกล้เคียงกับตัวเลขที่คำนวณได้ พริ้นต์ออกมาเท่านั้นเอง
ฟังดูอาจจะเพี้ยนๆ ตลกๆ แต่ด้วยความเพี้ยนแบบนี้แหละครับที่ทำให้งานนี้น่าสนใจ-ปัจจุบันนิโคลกับคอมพิวเตอร์ของเธอสร้างงานศิลปะรวมแล้ว 27 ชิ้น ทุกชิ้นถูกแสดงผ่านเว็บไซต์ http://the-best-art.computer และโปรเจ็กต์ของเธอก็ได้รับการยอมรับจากเว็บไซต์ดังๆ อย่าง Fast CoDesign ด้วย
‘งานศิลปะ’ 27 ชิ้นที่ว่านั้นมีอะไรบ้าง ดูคล้ายกับว่า คอมพิวเตอร์จะพริ้นต์ใบเสร็จที่มีคำสั่งให้นิโคลไปทำอะไรที่ดูนามธรรมบ้าง รูปธรรมบ้างนะครับ อย่างเช่นคอมพิวเตอร์บอกเธอให้ “ถ่ายเอกสารงานเขียนที่ด่ารถบรรทุกออกมาสามก๊อบปี้” “ออกแบบแกนกระดาษชำระที่ทำให้นึกถึงต้นบีช” “ทำงานศิลปะที่เชื่อมโยงกระทะกับหลุมดำเข้าไว้ด้วยกัน” “ทำให้ทุกคนเหงา” “สร้างแครอตที่สื่อสารถึงประเด็นสังคม” “ทำงานเพลงเต็มอัลบั้มที่เต็มไปด้วยความโกรธแค้น” “ทำให้ดอกไม้รับรู้ถึงความรัก” หรือ “ทำอัลบั้มที่มีแต่เนื้อวัวหั่นบาง”
แน่นอน-คุณอาจคิดว่างานเหล่านี้ไม่ใช่ศิลปะ แต่ก็อีกนั่นแหละครับ เมื่อรวมกันแล้ว และพิจารณาร่วมกับแนวคิดเบื้องหลังของงานแต่ละชิ้น บางคน (เช่นผม)
ก็คิดว่า นี่มันศิลปะชัดๆ!
นิวโคล ฮี บอกว่า เธอสร้างงาน The Best Art (ซึ่งรวมทั้งโปรแกรมที่เธอเขียน และงาน 27 ชิ้นที่เธอทำร่วมกับคอมพิวเตอร์) ขึ้นมาเพราะ “ถึงแม้ว่ามันจะดูเหลวไหล แต่มันก็สื่อถึงความเป็นฉันได้จริงๆ” “ความหวังของฉันก็คืองานชิ้นนี้จะทำให้ผู้คนเริ่มคิดกับอัลกอริธึมว่าแท้จริงแล้ว เบื้องหลังอัลกอริธึมต่างๆ ที่รายล้อมตัวเรา ก็คือผู้ที่สร้าง
อัลกอริธึมนั้นๆ ขึ้นมา อัลกอริธึมหรือโปรแกรมเหล่านี้ไม่ได้เกิดขึ้นมาจากความว่างเปล่า-มันเกิดขึ้นจากมนุษย์นี่แหละ”
“และมันก็สนุกดี ที่ก่อนหน้านี้ ฉันก็สั่งอะไรๆ ให้คอมพิวเตอร์ทำทั้งวัน แล้วมาตอนนี้ ฉันเลยลองให้คอมพิวเตอร์สั่งฉันดูบ้าง”
เราพูดกันเรื่องคอมพิวเตอร์ทำงานแทนคน-คนทำงานแทนคอมพิวเตอร์กันมามาก ผมคิดว่าโปรเจ็กต์ของนิโคล ฮี เป็นงานชิ้นหนึ่งที่สำรวจความเป็นไปได้ตรงกลาง นั่นคือ หากคอมพิวเตอร์ทำงาน ‘ร่วมกัน’ กับคน (โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มนุษย์หวงแหน อย่างเช่นความคิดสร้างสรรค์หรืองานศิลปะ) ผลลัพธ์ที่ได้ จะเป็นอย่างไร
หมายเหตุ : สามารถดูภาพวาดของ e-David หุ่นยนต์ที่กล่าวไปตอนต้นได้ที่ https://vimeo.com/68859229
