“คลังเปิดศิลาจำหลัก” เป็นชื่ออาคารโล่งโถง (ไม่มีผนัง แต่มีหลังคา) หมายถึงที่เก็บรักษาประติมากรรมจำหลักหิน รวบรวมจากแหล่งต่างๆ ทางอีสานใต้
กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม สร้างไว้ในบริเวณพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พิมาย (อ. พิมาย จ. นครราชสีมา)
ผมเพิ่งไปดูไปเห็นอย่างจริงจัง และอย่างอิ่มอกอิ่มใจ โดยรอบคลังเปิดฯ เมื่อวันอาสาฬหบูชา เสาร์ 9 กรกฎาคม 2560
โบราณวัตถุส่วนมากเป็นทับหลัง (จากโบราณสถานหรือปราสาท) ขนาดทั้งใหญ่ทั้งย่อม ทั้งสมบูรณ์และทั้งชำรุด แล้วมีอย่างอื่นๆ ด้วย เช่น พระโพธิสัตว์, พระพุทธรูป, เทว รูป, ศิวลึงค์พร้อมฐานโยนี ฯลฯ
ทั้งหมดจัดวางอย่างเรียบง่าย บนพื้นบ้าง บนแท่นยาวบ้าง อย่างหลวมๆ โปร่งๆ มีช่องทางเดินดูโดยรอบอย่างสะดวกสบาย ได้แสงสว่างจากธรรมชาติ แล้วมีลมโกรกรื่นรมย์และร่มเย็น
อาคารเปิดโล่งโถง
อาคารโล่งโถงแบบคลังเปิดฯ เหมาะสมอย่างยิ่ง (ในขณะนี้) เป็นที่เก็บรักษาประติมากรรมจำหลักหินขนาดใหญ่และขนาดย่อม
น่าจะเป็นแบบตัวอย่างหนึ่งได้อีก ของอาคารพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หรืออาคารพิพิธภัณฑ์ทั่วไป ทั้งในส่วนกลางและท้องถิ่นทั่วประเทศไทย ที่อากาศร้อนชื้น มีฝนตกชุก
มิวเซียมโล่งโถงโปร่งใส
พิพิธภัณฑ์เป็นเทคโนโลยีทางวิชาการยุคใหม่ ทันสมัย ได้จาก museum ในวัฒนธรรมตะวันตก
ซึ่งเข้ากันไม่ได้ และไม่เหมาะกับอาคารทรงไทยประเพณีสร้างใหม่ ที่รุ่มร่ามอลังการด้วยลายกระหนก ช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์ ทรงจั่วรูปสามเหลี่ยม ฯลฯ
แต่เข้ากันได้ดีกับอาคารโล่งโถงแบบคลังเปิด (ตรงนี้ยังทักท้วงถกเถียงได้ไม่มีข้อจำกัด)
พูดอีกอย่างว่าอาคารโล่งโถงแบบคลังเปิด น่าจะพัฒนาได้เป็นอาคารพิพิธภัณฑ์ชั้นดีโดยออกแบบให้อยู่ด้วยกันทั้งส่วนโล่งโถงกับส่วนเป็นห้องกระจกใส (หนา) มองทะลุปรุโปร่งเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน
[รายละเอียดปลีกย่อยทางการออกแบบสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมผมเข้าไม่ถึง จึงไม่มีความเห็นในรายละเอียด]
กิจการพิพิธภัณฑ์ในไทยยังถูกครอบงำอย่างเคร่งครัดจากพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ศิลปะแบบอาณานิคม (เมื่อ 100 ปีที่แล้ว) ในขณะที่โลกของมิวเซียมทางสากลไปไกลแล้วถึงอนาคตข้างหน้านับร้อยปี
เนื้อหา ไม่ใช่รูปแบบ
ภัณฑารักษ์ในรัฐราชการไทย มักแก้ตัวเหมือน 50 ปีที่แล้ว ว่าพัฒนาสู่มิวเซียมสากลยังไม่ได้ เพราะขาดงบประมาณ ขาดกำลังคน
แท้จริงแล้วงบแค่นี้ทำให้ดีได้ (โดยไม่ต้องเห็นช้างขี้ ขี้ตามช้าง) คนดีมีความสามารถก็มีไม่น้อย แต่ถูกกีดกันจากระบบราชการ
สิ่งที่เป็นปัญหา และที่ผมวิพากษ์วิจารณ์มาตลอด คือ เนื้อหา ไม่ใช่รูปแบบ ซึ่งภัณฑารักษ์จะไม่พูดเลยเรื่องเนื้อหา
แห่งชาติอบอ้าวอึดอัด
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พิมาย โดยไม่ลงลึกถึงเนื้อหาจัดแสดง แต่เอาแค่สภาพแวดล้อมจากตัวอาคาร มีดังนี้
- ตัวอาคารหน้าใหญ่โตโอ่โถงข่มขู่คนเข้าชมด้วยบันไดหลายขั้นที่ยกสูงขึ้นไปโดยไม่จำเป็น เหมือนขึ้นศาลอาญา หรือขึ้นวิหารกรีก-โรมัน
ชาวบ้านทั่วไปเห็นแล้วเกรงขาม สะพรึงกลัว ต้องยอมจำนน แล้วไม่กล้าอยู่ใกล้ จึงไม่กล้าเข้าชมข้างใน
ผิดวัตถุประสงค์ของมิวเซียมในโลกที่ต้องการดึงดูดคนเข้าชมมากๆ เพื่อรับข้อมูลข่าวสารความรู้
- อบอ้าว เพราะออกแบบไว้ติดแอร์ แต่ไม่มีแอร์บริการ ต้องแก้ขัดด้วยพัดลมในอาคารปิดทึบ จึงอบอ้าวและอึดอัด ไม่รื่นรมย์ ไม่ร่มเย็น เดินดูไปเป็นทุกข์ไป
ไม่ดูดีกว่า
