วัดเมฆด้วย‘มือ’คุณเอง : โดย บัญชา ธนบุญสมบัติ

Cloudlet-Concept เมฆก้อนย่อย (cloudlet) ในเมฆที่อยู่ติดกันเป็นปื้น

 

บัญชา ธนบุญสมบัติ
www.facebook.com/buncha2509
buncha2509@gmail.com

มีคำถามเด็กๆ ข้อหนึ่งถามว่า “เมฆกับหมู เหมือนกันตรงไหน?
ให้เวลาคิด 10 วินาที ปิดหนังสือ (ห้ามแอบดูคำตอบ) …ติ๊ก…ต่อก…ติ๊ก…ต่อก…ติ๊ก…ต่อก…
หมดเวลาครับ! บางคนบอกว่า “เมฆกับหมู…อวบๆ…เหมือนกัน” ก็จริงสำหรับเมฆหลายก้อน บ้างก็ว่า “เมฆกับหมู…ขาวๆ อมชมพู…เหมือนกัน” ไอ้ตรงขาวนี่ใช่เลย แต่อมชมพูนี่ยังงงๆ อยู่ บ้างก็ว่า “เมฆกับหมู…โตเร็วเหมือนกัน” อันนี้จริงเป็นบางครั้ง เพราะเมฆก้อนย่อมๆ ที่อยู่ในสภาพแวดล้อมเหมาะสม อาจโตเอาๆ จนกลายเป็นเมฆฝนฟ้าคะนองขนาดมหึมาได้
กลับมาที่คำถามตั้งต้น อีกคำตอบหนึ่งก็คือ “เมฆกับหมู…มี 3 ชั้น…เหมือนกัน!” (อิอิ)
คำตอบกวนๆ นี่อาจจะทำให้หลายคนรำลึกความหลังครั้งยังเรียนเรื่องเมฆตอนเด็กๆ ว่า จริงแฮะ ครูสอนว่ามี “เมฆชั้นต่ำ” “เมฆชั้นกลาง” แล้วก็ “เมฆชั้นสูง” ส่วนจะสูงต่ำแค่ไหน แตกต่างกันยังไง ลืมไปหมดแล้ว (จริงมั้ยครับ)

Cloud_Chart-NOAA-Circled-Purple
แผนภาพเมฆ 10 สกุล และเมฆก้อน 3 ระดับที่เราสนใจในบทความนี้

อย่ากระนั้นเลย ลองมารู้จักเทคนิคง่ายๆ ที่ใช้บอกว่าเมฆอยู่ระดับไหนกันดีกว่า เทคนิคต่อไปนี้ใช้ระบุระดับความสูงของเมฆก้อน (ย้ำเมฆก้อน) โดยไม่ต้องใช้เครื่องมืออุปกรณ์ใดๆ เพียงแค่ใช้มือและแขนของคุณเอง บวกกับความรู้เล็กน้อยเท่านั้น (ห้าม “ยืมมือ” คนอื่นมาใช้นะครับ)
การใช้เทคนิคนี้มีแง่มุมพื้นฐาน 2 เรื่องที่ต้องเข้าใจก่อน ได้แก่ ขนาดปรากฏของเมฆก้อน และ แนวคิดเรื่องเมฆก้อนย่อย

ขนาดปรากฏของเมฆก้อน : ลองคิดถึงเมฆก้อนเดี่ยวๆ ขนาดพอประมาณ ถ้าเมฆก้อนนี้อยู่ใกล้พื้น เราแหงนหน้าดู จะเห็นว่ามันมีขนาดใหญ่ แต่ถ้ามันอยู่สูงขึ้นไป เราก็จะเห็นมันมีขนาดเล็กลง ยิ่งสูงมาก ยิ่งเล็กมาก
ลองดูตัวเลขชัดๆ สมมุติว่ามีเมฆก้อนขนาด 300 เมตร ลอยอยู่เหนือศีรษะเรา ถ้าเมฆก้อนนี้อยู่สูงจากพื้นไม่ถึง 2 กิโลเมตร (ระดับต่ำ) เราจะเห็นมันใหญ่กว่า 4.3 องศา แต่ถ้าอยู่สูงเกิน 8 กิโลเมตร (ระดับสูง) เราจะเห็นมันเล็กกว่า 1.1 องศา

แนวคิดเรื่องเมฆก้อนย่อย : ในทางปฏิบัติ เมฆก้อนอาจอยู่ติดกันเป็นปื้น แต่ให้มองว่าเมฆที่เป็นปื้นนี้ประกอบด้วยเมฆก้อนย่อยมากมายมาเรียงต่อกัน เมฆก้อนย่อยๆ นี้ฝรั่งเรียกว่า cloudlet มาจากคำว่า cloud คือ เมฆ + let หมายถึง มีขนาดเล็ก สิ่งที่เราสนใจคือ เมฆก้อนย่อยที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในบรรดาเมฆก้อนย่อยทั้งหลาย
ในกรณีที่เมฆมีรูปร่างเป็นลอนคลื่น ให้ระบุขนาดของเมฆก้อนย่อยด้วยความกว้างของแถบลอนคลื่นนั้น

Cloudlet-Concept
เมฆก้อนย่อย (cloudlet) ในเมฆที่อยู่ติดกันเป็นปื้น

เมื่อเข้าใจแง่มุมพื้นฐานแล้ว ต่อไปนี้คือเทคนิคการใช้งานเมื่อคุณพบเมฆก้อนบนฟ้า
มองหาเมฆก้อนย่อยที่มีขนาดใหญ่สุด ในบรรดาเมฆก้อนย่อยในปื้นนั้น เพื่อใช้เป็นตัวแทนในการวัด
เหยียดแขนสุด ทาบนิ้วลงบนเมฆก้อนย่อยที่หมายตาไว้
⦁ เมฆก้อนชั้นต่ำ หรือ สเตรโตคิวมูลัส (Stratocumulus) : เมฆก้อนย่อยจะมีขนาดปรากฏใหญ่กว่านิ้วชี้- นิ้วกลาง-นิ้วนาง ที่เรียงชิดติดกัน (ภาพล่างสุด)
⦁ เมฆก้อนชั้นกลาง หรือ แอลโตคิวมูลัส (Altocumulus) : เมฆก้อนย่อยจะมีขนาดปรากฏเล็กกว่านิ้วชี้- นิ้วกลาง-นิ้วนาง ที่เรียงชิดติดกัน แต่ยังใหญ่กว่านิ้วชี้ (ภาพตรงกลาง)
⦁ เมฆก้อนชั้นสูง หรือ ซีร์โรคิวมูลัส (Cirrocumulus) : เมฆก้อนย่อยจะมีขนาดปรากฏเล็กกว่านิ้วชี้ (ภาพบนสุด)
สรุปคือ ถ้าเมฆก้อนอยู่ต่ำ แม้ใช้ 3 นิ้วเรียงกัน (นิ้วชี้-นิ้วกลาง-นิ้วนาง) ก็ยังปิดเมฆก้อนย่อยที่ใหญ่ที่สุดไม่มิด แต่ถ้าเมฆก้อนอยู่สูง เพียงแค่นิ้วชี้นิ้วเดียวก็ปิดเมฆก้อนย่อยที่ใหญ่ที่สุดได้หมดแล้ว

แผนภาพ-Glory-ไทย
การระบุระดับความสูง
ของเมฆก้อนระดับต่างๆ ด้วยมือ
ภาพโดย บัญชา ธนบุญสมบัติ

เบื้องหลังเทคนิคนี้คือ เมื่อเหยียดแขนสุด นิ้วชี้-นิ้วกลาง-นิ้วนางที่อยู่ติดกันจะกว้างราว 5 องศา ส่วนนิ้วชี้กว้างราว 1 องศา (ซึ่งใกล้เคียงกับค่า 4.3 องศา สำหรับเมฆก้อนชั้นต่ำ และ 1.1 องศา สำหรับเมฆก้อนชั้นสูง) น่ารู้ด้วยว่าเทคนิคนี้ใช้ได้สำหรับเมฆที่อยู่สูงจากขอบฟ้าพอประมาณ (เป๊ะๆ คือ มากกว่า 30 องศาขึ้นไป)
กรณีที่วัดความสูงของเมฆก้อนโดยใช้นิ้วมือ 3 นิ้ว มีท่าทางคล้ายกับท่าชู 3 นิ้วที่เป็นสัญลักษณ์ในหนังเรื่อง The Hunger Games เพียงแต่สายตาต้องมองไปที่ปลายนิ้วซึ่งทาบอยู่บนเมฆแทน

3-finger_salute-in-Hunger_Games
ท่าชู 3 นิ้ว
ในหนังเรื่อง The Hunger Games

คราวหน้าเจอเมฆก้อนก็ลองยื่นมือใช้นิ้วจิ้มเมฆเล่นเพื่อวัดความสูงของเมฆ แต่มีข้อควรระวังว่า อย่าไปยืนชูนิ้วอยู่คนเดียวข้างถนน หรืออยู่ท่ามกลางคนที่ไม่เข้าใจเรา…ไม่งั้นอาจถูกเข้าใจผิดได้ง่ายๆ เชียวนา!

ขุมทรัพย์ทางปัญญา
ขอแนะนำ แผนภาพเมฆ (ภาษาไทย) จัดทำโดย National Geographic Thailand ที่ http://www.ngthai.com/environment/2949/the-type-of-clouds/
(มีไฟล์ภาพความละเอียดสูงให้ดาวน์โหลด)

บทความก่อนหน้านี้สน.คันนายาวตั้งกก.สอบ”ร.ต.อ.”ชุดจู่โจมจับ”ชาย-หญิง”ไม่เป็นไปตามหลักตรวจค้น
บทความถัดไปเรียนหนังสือยากกว่า : โดย วิฑูรย์ สิมะโชคดี