เพิ่งได้อ่านหนังสือ เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี) สมุหนายก แม่ทัพใหญ่ผู้สำเร็จราชการในสงครามอานามสยามยุทธ์ โดย รองศาสตราจารย์ ดร.ศานติ ภักดีคำ
หนังสือเล่มนี้บอกเล่าประวัติของเจ้าพระยาบดินทรเดชา ผู้เป็น ”ขุนพลแก้ว” แห่งแผ่นดินรัชกาลที่ 3 โดยเฉพาะบทบาทสำคัญของท่านในสงคราม ”อานามสยามยุทธ์”
เนื้อหาส่วนหนึ่งที่น่าสนใจมากและคิดว่าคนทั่วไปอาจไม่ค่อยทราบกันนัก ก็คือ เหตุการณ์ที่ทัพบกนำโดยเจ้าพระยาบดินทรเดชา และทัพเรือนำโดยเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ บุนนาค) ของสยาม รบกับญวนที่ปากคลองวามะนาว
อาจารย์ศานติเริ่มบรรยายจุดก่อตัวของศึกครั้งนี้ว่า
“ครั้น ณ เดือน 3 แรม 4 ค่ำ ตรงกับวันที่ 28 มกราคม พ.ศ.2376 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) กับเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) ปรึกษากันว่า ญวนตั้งค่ายบก เอาเรือทอดกั้นขวางแม่น้ำไว้ จะต้องตีหักให้พร้อมกันทั้งทัพบก ทัพเรือ ญวนจึงจะไม่สามารถมาช่วยกันได้
“เมื่อปรึกษากันแล้ว จึงสั่งให้นายทัพนายกองเตรียมการไว้ให้เสร็จ พอวันรุ่งขึ้น คือ วันเดือน 3 แรม 5 ค่ำ เวลา 3 ยาม ตรงกับวันที่ 29 มกราคม พ.ศ.2376 เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) คุมทัพบกเข้าปล้นค่ายญวน …”
แต่ปัญหาดูเหมือนจะเกิดขึ้นกับทัพเรือของสยาม ดังที่อาจารย์ศานติถ่ายทอดไว้ว่า
“ขณะนั้นเจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) ให้กองทัพเรือยกเข้าตีทัพเรือญวนพร้อมกัน นายทัพนายกองฝ่ายไทยก็ถอนสมอลงไป เรือพระยาอภัยโนฤทธิ์ (บุนนาค) ลำ 1 เรือพระอนุรักษโยธาลำ 1 แต่เรือพระยาท้ายน้ำลำ 1 ถอนสมอขึ้นแล้วเข้าไปแอบตลิ่งอยู่ เรือของพระยาอภัยโนฤทธิ์ (บุนนาค) และเรือพระอนุรักษโยธาแจวลงไปเมื่อไม่เห็นเรือข้างหลังตามไปก็ถอยหลังมาเสีย
“เจ้าพระยาพระคลัง (ดิศ) ลงเรือแง่ทรายเที่ยวไล่เรือรบให้ถอนสมอลงไปโดยเร็ว แต่เรือเจ้าพระยาพลเทพ พระยาราชวังสัน พระยาเพชรบุรี และขุนนางผู้ใหญ่มีชื่ออีกหลายเห็นผู้ใหญ่ไม่ลง ก็ถอนสมอเรือไม่ยอมยกเข้ารบกับญวน
“ทัพญวนเห็นทัพเรือไทยไม่เข้าตี จึงยกกำลังไปช่วยรบกับทัพบกของไทย เจ้าพระยาบดินทรเดชา (สิงห์) เห็นเหลือกำลัง ผู้คนล้มตายลงมาก ตีค่ายญวนไม่ได้จึงสั่งให้ล่าถอยออกมา”
หลังสถานการณ์ดังกล่าว เจ้าพระยาบดินทรเดชากับเจ้าพระยาพระคลังจึงปรึกษาหารือกัน อันนำไปสู่ความเห็นพ้องว่าสยามควรถอยทัพ ดังข้อความในพระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3 ของเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค) ซึ่งระบุว่า
“…เจ้าพระยาบดินทรเดชา เจ้าพระยาพระคลังปรึกษากันว่านายทัพนายกองไม่กลัวแม่ทัพใหญ่ดังนี้ จะทำการศึกสงครามไปที่ไหนได้ ให้เอาตัวผู้ที่ขลาดมาฆ่าเสียให้สิ้น เอาผู้น้อยที่กล้าแข็งแรงตั้งขึ้น เอาเครื่องยศให้แก่มันยกเข้าตีอีกครั้ง 1
“เจ้าพระยาพระคลังจึ่งว่า ซึ่งโปรดดังนี้ก็ชอบอยู่ แต่ท่านเหล่านี้เป็นผู้ใหญ่ๆ ที่กินพานทองก็หลายนาย จะฆ่าเสียเห็นจะไม่ได้ จะเกิดภัยขึ้นข้างหน้า เดี๋ยวนี้เสบียงอาหารกระสุนดินดำก็น้อยลง แล้วก็เป็นเทศกาลฤดูเดือน 4 น้ำน้อย การทำไปไม่ตลอดโทษก็มี จะกลับก็ยาก
”ถ้าจะรับสั่งเอาโทษตามอัยการศึกเหมือนอย่างทำแก่ท่านเหล่านี้ก็ตายเปล่า เจ้าพระยาบดินทรเดชาว่า ถ้าอย่างนั้นก็ได้แต่ล่าถอยอย่างเดียว…”
สำหรับผู้สนใจประวัติชีวิตของเจ้าพระยาบดินทรเดชา วันพฤหัสบดีที่ 24 สิงหาคมนี้ จะมีกิจกรรมศิลปวัฒนธรรมเสวนาหัวข้อ ”บดินทรเดชา แม่ทัพกล้า-ขุนพลแก้ว คู่พระทัย” ที่อาคารมติชนอคาเดมี
มีอาจารย์ศานติผู้เขียนหนังสือเล่มนี้มาเป็นวิทยากร และดำเนินการเสวนาโดยศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ
……………….
ปราปต์ บุนปาน
