ณ ปัจจุบันประเทศไทยได้เดินทางเข้าสู่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ระยะที่ 11 (แผนพัฒนาระยะ 5 ปี) ซึ่งเป็นแผนพัฒนาประเทศในช่วงครึ่งศตวรรษที่ผ่านมาของการพัฒนาประเทศ ดูเหมือนว่าผลของการพัฒนาประเทศยังวนเวียนอยู่กับรูปแบบการบริหารประเทศแบบบนลงล่าง (Top down model) เสียเป็นส่วนใหญ่ เราจะเห็นว่าทุกปัญหาจะวิ่งเข้าสู่ศูนย์กลาง (รัฐบาลกลาง) เป็นการรวมศูนย์ที่เข้มข้น ทั้งที่ในปัจจุบันนี้การศึกษาภาคบังคับของไทยใช้เวลาศึกษาเล่าเรียนถึง 9 ปี
แสดงว่าการให้การศึกษาแก่ประชาชนในการศึกษาภาคบังคับแทบจะไม่ได้สร้างความเข้มแข็งให้แก่ประชาชน ซึ่งภาพที่ควรจะเป็นคือประชาชนควรจะบริหารจัดการตนเอง (self-managing) ได้มากกว่าที่เป็นอยู่โดยเฉพาะอย่างยิ่งระดับหมู่บ้าน หากได้รับการพัฒนาให้เป็นหน่วยปฏิบัติที่มีความเข้มแข็งในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ประเทศของเราน่าจะมีฐานรากที่เข้มแข็ง มั่นคง และยั่งยืนในทุกมิติของการพัฒนา
อย่างไรก็ตาม ประเทศของเราก็ยังไม่สิ้นหวังเสียทีเดียวหากได้ศึกษาเรียนรู้ กรณีของการพัฒนาหมู่บ้านในพื้นที่อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี ที่มีนายอำเภอ ปลัดอำเภอ/ปลัดตำบล กำนัน ผู้ใหญ่บ้านและประชาชนที่สามารถรวมตัวกันสร้างแผนพัฒนาหมู่บ้านด้วยยุทธศาสตร์การพัฒนา หมู่บ้านที่เน้นการมีส่วนร่วมโดยมีธรรมนูญชุมชนเป็นกรอบนำทางในการทำงาน จัดให้มีแผนพัฒนาหมู่บ้านระยะ 4 ปี (ในปัจจุบันมีแผนพัฒนาหมู่บ้าน 4 ปี พ.ศ.2559-2563) มีผู้ใหญ่บ้านเป็นผู้ขับเคลื่อนที่สำคัญ
แผนพัฒนาหมู่บ้านดังกล่าวเป็นแผนที่เน้นการมีส่วนร่วมของประชาคมหมู่บ้าน โดยเปิดโอกาสให้เยาวชนเข้าร่วมเป็นกรรมการหมู่บ้านอีกด้วย มีการเก็บข้อมูลความต้องการของครัวเรือนทุกครัวเรือน นำหลักการของ SWOT Analysis มาใช้จริง เป็นการแปลงองค์ความรู้สู่การปฏิบัติได้อย่างเป็นรูปธรรม กรณีศึกษาการพัฒนาหมู่บ้านของบ้านหนองแหน อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี ดังกล่าวโดยย่อนี้นับว่าเป็นแบบอย่างที่ดี (good practice) ในการพัฒนาประเทศที่เน้นฐานรากเป็นสำคัญ
หากทุกหมู่บ้านในประเทศไทย มีการดำเนินการด้วยตนเอง งดการพึ่งพาหรือพึ่งพาให้น้อยที่สุด ปัญหาของประเทศไม่ว่าน้ำท่วม ฝนแล้ง ปัญหาพืชผลทางการเกษตรตกต่ำ ยาเสพติด ฯลฯ อาจจะลดลงได้มาก มิใช่ขึ้นมาสู่ระดับประเทศทุกเรื่อง ดังนั้น รัฐบาลกลาง จังหวัด อำเภอ อปท.ที่มีอยู่ทั้งประเทศ ควรปรับปรุงแบบการบริหารประเทศแบบมุ่งเป้าไปที่หมู่บ้านเป็นสำคัญ หมู่บ้านทุกหมู่บ้านในประเทศจะต้องมีแผนพัฒนาหมู่บ้านระยะ 4-5 ปี เน้นการมีส่วนร่วมของประชาชนทุกฝ่าย โดยเริ่มต้นที่สร้างศักยภาพในการจัดทำแผนพัฒนาหมู่บ้านให้กับกรรมการหมู่บ้าน จัดทำโครงการหลักเพื่อพัฒนากรรมการหมู่บ้านให้มีความเข้มแข็ง อาจจัดในรูปแบบโรงเรียนกรรมการหมู่บ้านในทุกจังหวัด โดยสถาบันอุดมศึกษาที่มีอยู่ทั่วประเทศเป็นหน่วยสนับสนุนทางด้านวิชาการ
ผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้นจากการที่หมู่บ้านทุกหมู่บ้านมีแผนพัฒนาของตนเองอย่างต่อเนื่อง โดยประชาชนในชุมชนมีส่วนร่วมในการวางแผนจัดทำ ปฏิบัติติดตามและประเมินผล ก็คือประโยชน์สุขของประชาชนในทุกหมู่บ้าน สุดท้ายต้องขอชื่นชมและขอบคุณที่วารสาร @ AMPHOE ฉบับ 5/2560 กันยายน-ตุลาคม 2560 ได้นำข้อมูลที่เป็นประโยชน์และมีคุณค่าต่อส่วนรวม ภายใต้หัวข้อเรื่อง คนเติมสุข : แผนพัฒนาหมู่บ้าน เผยแพร่อย่างกว้างขวางในวารสารดังกล่าว แผนพัฒนาหมู่บ้านของบ้านหนองแหน ตำบลหนองสาหร่าย อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี น่าจะเป็นแหล่งเรียนรู้อีกแห่งหนึ่งสำหรับการเรียนรู้ให้กับคณะกรรมการหมู่บ้าน ในเรื่องการวางแผนพัฒนาหมู่บ้านระยะ 4 ปี ที่เน้นการมีส่วนร่วมของประชาชนในหมู่บ้าน
เป็นการพัฒนาประเทศที่ตรงกับความต้องการที่แท้จริงของพื้นที่ เป็นการจัดทำแผนพัฒนาจากฐานรากที่แท้จริง (Site Based Planning) หรือการระเบิดจากข้างใน (Indigenous Developver)
สุรชัย เทียนขาว
