มติชนเพิ่งฉลองอายุครบ 4 ทศวรรษ และขึ้นสู่ปีที่ 41 ไปสดๆ ร้อนๆ เมื่อวันที่ 9 มกราฯ ด้วยความอบอุ่นของอากาศและไมตรีจากมิตรทุกวงการที่มาเยือนและส่งคำอวยพรมาให้
ไม่เฉพาะคำชมและอวยพร คำติและวิจารณ์ต่างๆ นั้นก็รับไว้เช่นกัน โดยเฉพาะเมื่อมติชนก้าวสู่โลกออนไลน์ การรับรู้ปฏิกิริยาจากผู้อ่านทั้งในเพจมติชนและเพจข่าวสดนั้นรวดเร็วมาก
ขณะที่โลกหนังสือพิมพ์ก็ยังสู้ต่อไปในยุคที่ปัจจัยแวดล้อมเปลี่ยนแปลง
กระแสที่ว่านี้เกิดขึ้นทั่วโลก และเริ่มส่งสัญญาณมาหลายปีแล้วจากสหรัฐอเมริกา
อเมริกาเป็นประเทศที่ใหญ่โต สื่อสิ่งพิมพ์ท้องถิ่นจึงเคยเฟื่องฟูมาก มีทั้งระดับเมืองและระดับมลรัฐ ส่วนฉบับรายวันยักษ์ใหญ่ระดับประเทศที่มีชื่อเสียงคุ้นหูคุ้นตาเห็นจะมีวอชิงตันโพสต์กับนิวยอร์กไทมส์ ที่แข่งขันกันมายาวนาน รวมถึงวอลล์สตรีต เจอร์นัล ที่ยังครองแชมป์ขายดี ตามด้วย ยูเอสเอทูเดย์ และลอสแองเจลิสไทมส์
เมื่อโลกดิจิทัลรุกคืบเข้าไปแทนที่ หนังสือพิมพ์ฉบับย่อยๆ ในท้องถิ่นก็พากันกระโดดจากสื่อกระดาษเข้าสู่ออนไลน์กันหมด ส่วนฉบับใหญ่ยังคงกระดาษไว้เพื่อรักษาฐานความน่าเชื่อถือในวิชาชีพแบบฉบับวิชาการหนังสือพิมพ์-Journalism พร้อมกับพัฒนาการเติบโตของสื่อออนไลน์อย่างจริงจัง
กระแสนี้เกิดขึ้นในประเทศอื่นๆ ด้วย รวมถึงประเทศไทย และรวมถึงเครือมติชน
ความพยายามที่จะดำรงสื่อมวลชนให้เป็นสถาบันที่เป็นหลักยึดของสังคมต่างเผชิญอุปสรรคคล้ายกัน ทั้งด้านสังคมที่ผู้อ่าน-ผู้ชมปรับเปลี่ยนวิถีการรับข่าวสารอย่างรวดเร็ว ด้านเศรษฐกิจที่ต้องเอาตัวรอดให้ได้ และด้านการเมือง ที่ต้องต่อสู้ด้านข้อมูลข่าวสาร
กรณีของอเมริกาเป็นการต่อสู้ที่มีสีสันอย่างยิ่ง เนื่องจากผู้นำประเทศเป็นนักธุรกิจแห่งวงการสื่อบันเทิงมาก่อน จึงเต็มไปด้วยกลยุทธ์ต่อสู้กับข่าวด้านลบที่มีต่อตนเอง โดยเฉพาะการงัดประเด็น fake news หรือข่าวปลอม ออกมาเป็นเกราะป้องกันตัวและดิสเครดิตฝ่ายตรงข้ามได้ด้วย
ขณะที่สื่อมวลชนเองก็ต้องพิสูจน์ตนเองอย่างหนัก ว่ายังคงเป็นสถาบันที่ยึดหลักข้อเท็จจริง พร้อมด้วยอุดมการณ์สิทธิเสรีภาพและความยุติธรรม
บอสตันโกลบ หนังสือพิมพ์ขายดีอันดับที่ 25 ของอเมริกา สร้างผลงานสะท้านสะเทือนในการเปิดโปงความลับที่ “รู้แต่ไม่พูด” ในองค์กรศาสนา กรณีบาทหลวงล่วงละเมิดทางเพศต่อเด็ก ในปี 2545 เรื่องราวดังกล่าวเผยแพร่ผ่านสื่อภาพยนตร์ในหนังเรื่อง Spotlight เมื่อปี 2558
โดยเผยการทำงานของคนหนังสือพิมพ์ได้ลึกและสนุกเหมือนกับ All the President’s Men เมื่อปี 2516 ที่เล่าถึงนาทีการต่อสู้กับอำนาจรัฐเพื่อเปิดโปงคดีวอเตอร์เกต
ล่าสุดนี้มีหนังสะท้อนการทำงานของสื่อหนังสือพิมพ์อีกเรื่องคือ The Post เป็นเรื่องราวการทำงานของวอชิงตันโพสต์ที่ต้องต่อสู้กับอำนาจการเมืองในการเผยแพร่เอกสารลับของกระทรวงกลาโหม
นักวิจารณ์มองว่าหนังมาถูกจังหวะที่สื่อกำลังถูกดิสเครดิตเรื่องข่าวปลอม และสังคมก็กำลังอยู่ในกระแสฮึดสู้ผู้ใช้อำนาจหน้าที่และอิทธิพลล่วงละเมิดเหยื่อ
แม้ว่ามติชนจะไม่มีภาพยนตร์นำเสนอเรื่องราวเบื้องหลังแบบนี้ แต่การทำงานด้วยหลักวิชาการหนังสือพิมพ์ก็ยังต้องดำเนินต่อไป
……………….
ชุมฉันท์ ชำนิประศาสน์
