นายนครินทร์ เมฆไตรรัตน์ อดีตประธานศาลรัฐธรรมนูญ บรรยายพิเศษหัวข้อ “การเมืองและสังคมไทยสำหรับอนาคต” ให้กับนักศึกษาวิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร (วปอ.) รุ่นที่ 68 ในเสวนาวิชาการ เมื่อวันที่ 7 ก.ย.ที่ผ่านมา
อาจารย์นครินทร์ สะท้อนปัญหาการเมืองอันเป็นผลจากรัฐธรรมนูญที่เปลี่ยนแปลงมาเรื่อยๆ จนถึงฉบับ 2560 ที่เหนียวหนึบหนับ มีความพยายามขอแก้ไขมาตั้งแต่เริ่มใช้ จนผ่านเลือกตั้งมา 3 ครั้ง มีประชามติให้แก้และยกร่างใหม่ แต่จนแล้วจนรอดก็ยังยืนตระหง่านอยู่
คำบรรยายมีเนื้อหาขอสรุปบางส่วนดังนี้ การเปลี่ยนรัฐธรรมนูญมาเรื่อยๆ แสดงให้เห็นว่าประเทศไทยมีปัญหาเรื่องกติกาการปกครองประเทศ เหมือนสร้างบ้านแล้วไม่ตกลงปลงใจว่าจะใช้โครงสร้างนี้กันไปโดยตลอด มีการรีโนเวต หรือต่อเติมบ้านกันโดยตามอำเภอใจ
การเปลี่ยนแปลงรัฐบาล และการได้มาและพ้นตำแหน่งของนายกรัฐมนตรี นับตั้งแต่รัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา เป็นต้นมา เป็นอย่างไร เราอธิบายกับคนไทยพอเข้าใจได้
แต่กับชาวต่างชาติ นักวิชาการ หรือประธานศาลต่างประเทศนั้น ยาก และเหนื่อยมาก
เราตั้งและล้มรัฐบาลกันอย่างไร ทำไมต้องยุบพรรค ตนเองก็ต้องอธิบายแบบกำปั้นทุบดิน
เป็นปัญหาไปถึง องค์กรอิสระ และ ส.ว. จากระบบเลือกกันเอง ที่คิดกันเอง ใช้กันเอง โดยไม่เคยมีใครใช้ ปัญหาอำนาจของหน่วยงานราชการ ซ้ำซ้อน คลุมเครือ
รัฐธรรมนูญ สถาบันการเมือง และสถาบันสังคมต่างๆ ต้องมีความชอบธรรม ประชาชนยอมรับ แต่ความไว้วางใจต่อรัฐธรรมนูญ และสถาบันการเมือง อย่าง กกต. อยู่ในระดับค่อนข้างต่ำ
แม้มีประชามติให้แก้ไขและยกร่างรัฐธรรมนูญใหม่ แต่ยังเดินต่อไปไม่ได้ ด้วยข้อติดขัดทั้งในทางกฎหมายและทางการเมือง
ส่วนทิศทางทางการเมืองในอนาคต อดีตประธานศาลระบุว่า ไม่แจ่มชัด คาดเดาได้ยาก
แต่ความคับข้องใจ ความอึดอัด ความอิหลักอิเหลื่อ เดินหน้าไม่ได้ถอยหลังไม่ได้เช่นปัจจุบันจะสะสม ขณะที่ความคาดหวังของคนที่ต้องการความเปลี่ยนแปลงจะยกระดับขึ้น จะเป็นสิ่งที่ไม่น่าพึงปรารถนาสำหรับการพัฒนาทางการเมืองในอนาคต
และตอบคำถามถึงการจัดทำรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ ตามผลประชามติว่า ปัญหาของเราก็คือยังตกลงกันไม่ได้ ว่าจะทำกันจริงๆ หรือเปล่า ทั้งๆ ที่ความจริงมีประชามติมาแล้ว แล้วที่ยุ่งยากมากกว่านั้นก็คือ แล้วจะทำโดยใคร
“ผมเผอิญรู้จักกับท่านประธานกรรมการยกร่างรัฐธรรมนูญปี 2560 ท่านบอกกับผมว่า สิ่งที่ท่านเสียใจมากที่สุด ไม่รู้จะทำอย่างไร เป็นความผิดพลาดที่สุดของกรรมการยกร่างก็คือการร่างระบบ ส.ว. เมื่อเราทำกันแบบนี้ก็ต้องยอมรับชะตากรรมแบบนี้ แต่ปัญหาคือเราจะยอมรับกันต่อไปหรือจะปรับปรุงแก้ไข” นายนครินทร์กล่าว
เนื้อหาโดยสรุปมีประมาณนี้ อดีตประธานศาลซึ่งเป็นนักวิชาการรัฐศาสตร์ มีผลงานตำรับตำรามากมาย คงพูดด้วยหลักวิชา ผสมกับประสบการณ์จริง
รัฐธรรมนูญไม่ได้เป็นปัญหาเฉพาะในบ้านเมืองเราเท่านั้น แต่ทำให้ฝรั่งมังค่า ต่างชาติพลอยงงไปด้วย
และยิ่งตอกย้ำว่า การร่างรัฐธรรมนูญ ที่เคยเป็นบทบาทของนักกฎหมายเบอร์ใหญ่ๆ ไม่กี่คน ควรให้เป็นบทบาทของประชาชน
ประชามติหากจะมี ต้องเปิดกว้างให้พูดจาแสดงความคิดเห็นอย่างเต็มที่
กฎหมายแม่บทที่ใช้กับประเทศ กับประชาชนทุกคน ควรมาจากประชาชน
