ภัยคุกคามทางไซเบอร์กำลังทวีความรุนแรงและขยายวงกว้างไปทั่วโลก จากเดิมที่มักพบการหลอกลวงออนไลน์หรือขโมยข้อมูลส่วนบุคคล ปัจจุบันแฮกเกอร์ยกระดับการโจมตีไปยังระบบสำคัญขององค์กร ทั้งสถาบันการเงิน สายการบิน ตลอดจนโครงสร้างพื้นฐานที่ประชาชนต้องพึ่งพาในชีวิตประจำวัน ขณะที่การนำปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาใช้เป็นเครื่องมือโจมตี ยิ่งเพิ่มความซับซ้อนและทำให้การป้องกันทำได้ยากขึ้น
เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในหลายประเทศเป็นสัญญาณเตือนถึงความเสี่ยงที่อาจลุกลามจากความเสียหายด้านข้อมูลและทรัพย์สิน ไปสู่การหยุดชะงักของระบบเศรษฐกิจและบริการสาธารณะ โดยเฉพาะเมื่อระบบขององค์กรต่างๆ เชื่อมโยงกันผ่านผู้ให้บริการภายนอกหรือพันธมิตรทางธุรกิจ ทำให้ช่องโหว่เพียงจุดเดียวอาจกลายเป็นทางเข้าสู่ระบบหลักได้
⦁แฮกแบงก์-สายการบิน ลามถึงโครงสร้างพื้นฐาน
หนึ่งในเหตุการณ์ที่สะท้อนความเสี่ยงใกล้ตัวไทย คือกรณี บริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน) ตรวจพบว่าข้อมูลผู้โดยสารถูกเข้าถึงโดยไม่ได้รับอนุญาตมากกว่า 60,000 รายการ เป็นข้อมูลย้อนหลังตั้งแต่ปี 2566 ผ่านช่องโหว่ของระบบสำรองที่นั่งAmadeus ซึ่งเป็นผู้ให้บริการภายนอก แม้ข้อมูลบัตรเครดิตและระบบปฏิบัติการบินไม่ได้รับผลกระทบ แต่กรณีดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า แม้องค์กรขนาดใหญ่จะมีระบบรักษาความปลอดภัยของตนเอง ก็ยังมีความเสี่ยงจากระบบของบุคคลที่สามที่เชื่อมต่อเข้ามา
เหตุการณ์ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในไทย โดยมีรายงานข้อมูลผู้โดยสารของสายการบิน Singapore Airlines รั่วไหลประมาณ 46,000 รายการ รวมถึงสายการบินอื่นในเอเชียที่มีการใช้ระบบ Amadeus เช่น Cathay Pacific, Malaysia Airlines, Asiana Airlines และ Japan Airlines
ขณะที่ภาคการเงินในเอเชียเผชิญการโจมตีหลายรูปแบบ FortiGuard Labs ตรวจพบความพยายามโจมตีทางไซเบอร์ในอินโดนีเซียสูงถึง 657,000 ครั้งภายใน 24 ชั่วโมง หรือเฉลี่ยประมาณ 8 ครั้งต่อวินาที โดยมีเป้าหมายหลักเป็นภาคธนาคาร การเงิน และประกันภัย
ส่วนเกาหลีใต้พบเหตุข้อมูลรั่วไหลในสถาบันการเงิน 40 ครั้ง กระทบข้อมูลมากกว่า 470,000 รายการ และสร้างความเสียหายกว่า 24.6 ล้านบาท ขณะที่บริษัท Mirae Asset Securities ถูกเจาะระบบ ทำให้ข้อมูลลูกค้า 3,800 คน และข้อมูลพนักงานมากกว่า 35,000 คนรั่วไหล
ด้านไต้หวัน ธนาคาร Bank SinoPac พบธุรกรรมที่ไม่ได้รับอนุญาต 427 รายการ จาก 419 บัญชี คิดเป็นมูลค่า 41.76 ล้านดอลลาร์ไต้หวัน หรือประมาณ 42.7 ล้านบาท โดยเกี่ยวข้องกับช่องโหว่ในระบบโมบายแบงกิ้งของผู้ให้บริการภายนอก
ญี่ปุ่นก็เผชิญปัญหาข้อมูลส่วนบุคคลรั่วไหล โดยผู้ให้บริการเช่ารถ Times Car มีข้อมูลใบขับขี่ลูกค้ารั่วไหลประมาณ 6.6 ล้านรายการ ขณะที่บริการ IDCF Cloud ถูกโจมตีด้วยแรนซัมแวร์ กระทบหน่วยงานเอกชนและท้องถิ่น 495 แห่ง ส่วนอินเดียออกคำเตือนปฏิบัติการ “CRAFTY FALCON” หลังพบกลุ่มแฮกเกอร์ใช้ AI ช่วยค้นหาเป้าหมายและโจมตีระบบ API ของบริษัทฟินเทคและผู้ให้บริการชำระเงิน เพื่อลอบทำธุรกรรมทางการเงิน
ภัยคุกคามยังขยายไปไกลกว่าระบบข้อมูลและการเงิน โดยมีรายงานการโจมตีระบบควบคุมความเย็นของซุปเปอร์มาร์เก็ตในยุโรป รวมถึงระบบจัดเก็บพลาสมาเลือดในฝรั่งเศส สะท้อนว่าระบบเทคโนโลยีที่เชื่อมต่อกับอุปกรณ์ทางกายภาพสามารถกลายเป็นเป้าหมายได้เช่นกัน หากระบบถูกเจาะหรือควบคุม อาจกระทบต่อสินค้า ห่วงโซ่อุปทาน และบริการที่จำเป็นต่อประชาชน
อีกประเด็นที่น่ากังวลคือการใช้ AI เป็นเครื่องมือเพิ่มประสิทธิภาพการโจมตี ทั้งการสร้างอีเมล์หลอกลวงที่แนบเนียน การสแกนหาช่องโหว่ และการค้นหาข้อมูลภายในองค์กร ทำให้การโจมตีไม่จำเป็นต้องอาศัยวิธีการแบบเดิมอีกต่อไป
⦁ไทยไม่รอให้เกิดเหตุ ‘อนุทิน’สั่งยกระดับป้องกัน
ท่ามกลางสถานการณ์ดังกล่าว อนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ได้เรียกประชุมสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 เพื่อยกระดับมาตรการป้องกันภัยไซเบอร์ พร้อมมอบหมายให้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) ประสานงานกับธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) และตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (ตลท.) รวมถึงศึกษารูปแบบการโจมตีที่เกิดขึ้นในต่างประเทศ เพื่อเตรียมรับมือหากเกิดเหตุรุนแรงขึ้นในไทย
พล.อ.อ.ชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ ระบุว่า ปัจจุบันมีความพยายามโจมตีระบบของหน่วยงานภาครัฐ ธนาคาร และสาธารณูปโภคเกิดขึ้นทุกวัน แต่ระบบของไทยยังสามารถรับมือได้ อย่างไรก็ตาม นายกรัฐมนตรีได้กำชับให้ทุกหน่วยงานเพิ่มความเข้มข้นในการป้องกัน และจัดทำแผนรองรับสถานการณ์ฉุกเฉินให้พร้อมใช้งาน
ด้าน พชร อนันตศิลป์ ปลัดกระทรวงดีอี กล่าวว่า นายกรัฐมนตรีมอบหมายให้กระทรวงดีอีและสำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (สกมช.) แจ้งเตือนหน่วยงานสำคัญ 5 กลุ่ม ได้แก่ ตลาดเงิน ตลาดทุน การสาธารณสุข โครงสร้างพื้นฐาน และพลังงาน ให้ทบทวนและฝึกซ้อมแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจ (BCP) เพื่อให้สามารถดำเนินงานต่อได้หากเกิดเหตุโจมตีหรือระบบขัดข้อง
การแจ้งเตือนดังกล่าวไม่ได้มีเป้าหมายเพื่อสร้างความตื่นตระหนก แต่เป็นการกระตุ้นให้หน่วยงานที่มีความสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจและชีวิตประชาชนตรวจสอบความพร้อมของระบบ รวมถึงเตรียมแผนสำรองไว้ล่วงหน้า เพราะหากระบบใดระบบหนึ่งหยุดทำงาน อาจส่งผลต่อเนื่องไปยังหน่วยงานและบริการอื่นที่เชื่อมโยงกัน
⦁‘เอกนิติ’ผนึกภาคการเงินสกัดความเสี่ยง
ในส่วนของภาคการเงิน เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ได้ประสานงานกับ นายผยง ศรีวณิช ประธานสมาคมธนาคารไทย และ นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการ ธปท. ตั้งแต่วันที่ 7-8 พฤศจิกายนที่ผ่านมา เพื่อเตรียมความพร้อมและติดตามความเสี่ยงอย่างใกล้ชิด
เอกนิติระบุด้วยว่า แม้การโจมตีทางไซเบอร์จะเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นทั่วโลก แต่ภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องไม่ประมาท โดยเฉพาะความเสี่ยงจากระบบพันธมิตรหรือผู้ให้บริการภายนอก (Third Party) ที่เชื่อมต่อกับระบบหลัก เพราะการโจมตีอาจเกิดขึ้นได้จากหลายจุด จึงต้องประสานความร่วมมือระหว่างกระทรวงดีอี สกมช. สมาคมธนาคารไทย และ ธปท. เพื่อดูแลความปลอดภัยของระบบโดยรวม
ด้าน สุวรรณี เจษฎาศักดิ์ รองผู้ว่าการด้านเสถียรภาพสถาบันการเงิน ธปท. กล่าวว่า ธปท.ติดตามเหตุการณ์ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศขัดข้องและการโจมตีทางไซเบอร์ในต่างประเทศอย่างใกล้ชิด โดยปัจจุบันยังไม่พบผลกระทบต่อการให้บริการของสถาบันการเงินในไทย
ธปท.ได้เรียกประชุมผู้บริหารเทคโนโลยีสารสนเทศของธนาคารพาณิชย์ สมาคมธนาคารไทย และศูนย์ประสานงานด้านความมั่นคงปลอดภัยเทคโนโลยีสารสนเทศภาคธนาคาร (TB-CERT) เพื่อประเมินความเสี่ยง ตรวจสอบช่องโหว่ และติดตามสถานการณ์ตลอด 24 ชั่วโมง พร้อมให้สถาบันการเงินทบทวนแผนรองรับเหตุฉุกเฉินและฝึกซ้อมแผนความต่อเนื่องทางธุรกิจ โดยเฉพาะระบบการชำระเงินที่มีความสำคัญ
ขณะที่สมาคมธนาคารไทยยืนยันว่า มีการประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและติดตามสถานการณ์อย่างต่อเนื่อง พร้อมขอให้ประชาชนไม่ตื่นตระหนกหรือแห่ถอนเงินสด เพราะระบบบริการทางการเงินของไทยยังดำเนินงานได้ตามปกติ
⦁ตลาดทุน-ดีอีขยับเพิ่มงบไซเบอร์-ดึงบิ๊กเทคฯร่วมมือ
นอกจากภาคธนาคารแล้ว ตลาดทุนก็เร่งยกระดับมาตรการป้องกันเช่นกัน สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ได้ส่งหนังสือเตือนไปยังผู้ประกอบธุรกิจในตลาดทุนและสินทรัพย์ดิจิทัล ให้เพิ่มความเข้มข้นในการติดตามความเสี่ยง ทบทวนระบบป้องกัน และเตรียมแผนรับมือเหตุการณ์ไซเบอร์ โดยเน้นให้คณะกรรมการและผู้บริหารระดับสูงมีส่วนรับผิดชอบ ไม่ใช่เป็นหน้าที่ของฝ่ายเทคโนโลยีสารสนเทศเพียงฝ่ายเดียว พร้อมติดตามให้ผู้ประกอบธุรกิจรายงานความคืบหน้าการปรับปรุงมาตรการ
ด้านตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยเตรียมเพิ่มงบลงทุนด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์เป็น 2 เท่า พร้อมส่งเสริมให้บริษัทจดทะเบียน โดยเฉพาะกลุ่ม SET50 เปิดเผยข้อมูลความพร้อมด้านการรับมือภัยไซเบอร์ในแบบแสดงรายการข้อมูลประจำปี หรือ 56-1 One Report เพื่อให้ผู้ลงทุนสามารถประเมินความเสี่ยงและความพร้อมขององค์กรได้มากขึ้น
ส่วนกระทรวงดีอีเดินหน้าประสานความร่วมมือกับภาคเอกชน โดย นายไชยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดีอี ได้หารือร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ 8 แห่ง และบริษัทเทคโนโลยี 14 บริษัท อาทิ Apple, True, AIS, TikTok, LINE Thailand, GSMA, Google Cloud, Meta และ Gogolook เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลและกำหนดแนวทางรับมือภัยคุกคามทางไซเบอร์
ที่ประชุมเห็นตรงกันว่า การโจมตีมีความถี่และซับซ้อนขึ้นจากการใช้ AI จึงจำเป็นต้องทำงานร่วมกันทั้งระหว่างอุตสาหกรรม (Cross-sector) และข้ามพรมแดน (Cross-border) โดยเตรียมตั้งคณะทำงานร่วมระหว่างหน่วยงานรัฐและบริษัทเอกชน เพื่อให้สามารถประสานข้อมูลและรับมือเหตุการณ์ได้อย่างรวดเร็ว
ไชยชนกระบุ ภัยไซเบอร์ไม่ได้สร้างความเสียหายเพียงข้อมูลหรือทรัพย์สิน แต่ยังส่งผลต่อความเชื่อมั่นและความไว้วางใจ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของเศรษฐกิจดิจิทัลและนวัตกรรม แม้ขณะนี้ยังไม่สามารถประเมินความเสียหายจากการสูญเสียความเชื่อมั่นออกมาเป็นตัวเลขได้ แต่หากประชาชนและภาคธุรกิจไม่มั่นใจในระบบ ก็อาจกระทบต่อการพัฒนาความร่วมมือและการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจในระยะยาว
⦁‘สมชาย’พาไทยถอดบทเรียนภัยไซเบอร์โลก
สมชาย ภคภาสน์วิวัฒน์ นักวิชาการอิสระด้านเศรษฐศาสตร์และการเมือง ให้ความเห็นว่า ภัยคุกคามทางไซเบอร์ในปัจจุบันแบ่งได้เป็น 2 รูปแบบหลัก ได้แก่ การขู่กรรโชกหรือเรียกค่าไถ่ (Extortion) ซึ่งมักเกิดจากกลุ่มอาชญากรรมที่ต้องการเงิน และการบ่อนทำลาย (Sabotage) ซึ่งอาจเป็นการกระทำระหว่างรัฐต่อรัฐ หรือกลุ่มที่มีอุดมการณ์ทางการเมืองและต้องการสร้างความเสียหายต่อฝ่ายตรงข้าม
ยุโรปเป็นภูมิภาคที่เผชิญการโจมตีหนักและหลากหลายมิติ โดยภัยไซเบอร์ถูกใช้เป็นเครื่องมือทางภูมิรัฐศาสตร์ ทั้งการสร้างความแตกแยกในกลุ่มนาโต การบ่อนทำลายความน่าเชื่อถือของรัฐบาล ตลอดจนการโจมตีห่วงโซ่อุปทาน เช่น ระบบซุปเปอร์มาร์เก็ต เพื่อสร้างความปั่นป่วนและทำให้ผู้บริโภคขาดความเชื่อมั่น
ขณะเดียวกัน การนำ AI มาใช้ทำให้การโจมตีมีความซับซ้อนและยากต่อการป้องกันมากขึ้น โดยยกตัวอย่างกรณีในโปแลนด์ที่มีความพยายามใช้ AI และเครื่องมือไซเบอร์เพื่อบ่อนทำลายเครื่องบินที่จอดอยู่ สะท้อนว่าภัยคุกคามไม่ได้จำกัดอยู่ในโลกออนไลน์ แต่สามารถส่งผลต่อทรัพย์สินและโครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพได้
สำหรับประเทศไทย แม้ยังไม่ได้เป็นเป้าหมายการโจมตีในทุกมิติรุนแรงเท่ากับยุโรป แต่ก็มีความเสี่ยงจากการโจมตีเพื่อเรียกค่าไถ่และการขโมยข้อมูลเช่นเดียวกับประเทศอื่น สิ่งที่ต้องระวังในระยะต่อไปคือความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ซึ่งอาจทำให้ประเทศต่างๆ ในภูมิภาคอาเซียนใช้กลไกไซเบอร์เป็นเครื่องมือโจมตีหรือบ่อนทำลายกันเอง
สมชายเสนอว่า ไทยต้องเร่งพัฒนาขีดความสามารถด้านเทคโนโลยีเพื่อป้องกันและติดตามการโจมตีให้ทันการณ์ รวมถึงสร้างความร่วมมือระหว่างประเทศ โดยเฉพาะด้านข่าวกรอง เพื่อให้สามารถแลกเปลี่ยนข้อมูลและประเมินความเสี่ยงได้รวดเร็ว นอกจากนี้ ภาคเอกชนและประชาชนต้องเตรียมความพร้อมควบคู่กันไม่ควรมองว่าภัยไซเบอร์เป็นหน้าที่ของหน่วยงานรัฐหรือฝ่ายไอทีเท่านั้น
ทั้งนี้ ไทยอาจถอดบทเรียนจากประเทศอังกฤษที่เริ่มเตือนให้ประชาชนเตรียมความพร้อมในระดับครัวเรือน เพื่อรองรับเหตุฉุกเฉินหากโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ เช่น ระบบไฟฟ้าหรือซุปเปอร์มาร์เก็ต ถูกโจมตีจนไม่สามารถให้บริการได้ตามปกติ
สถานการณ์ที่เกิดขึ้นจึงเป็นโจทย์ท้าทายของไทยในการยกระดับการป้องกันภัยไซเบอร์ให้ครอบคลุมตั้งแต่ระดับองค์กรไปจนถึงโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ เพราะความเสียหายไม่ได้หยุดอยู่ที่ข้อมูลหรือทรัพย์สินที่สูญหาย แต่อาจลุกลามไปถึงการหยุดชะงักของบริการสำคัญและความเชื่อมั่นของประชาชน หากไทยสามารถเตรียมระบบป้องกัน ตรวจจับ และตอบสนองต่อเหตุการณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็จะช่วยลดความเสี่ยงและรักษาความเชื่อมั่นต่อระบบเศรษฐกิจในระยะยาว
โจทย์สำคัญไม่ใช่เพียงป้องกันความเสียหาย แต่ต้องรักษาความเชื่อมั่นของประชาชนและภาคธุรกิจต่อระบบเศรษฐกิจดิจิทัลด้วย

