รู้จัก สรรพยาบาติก หัตถกรรมของดีเมืองชัยนาท จากไอเดียผสมผสานอัตลักษณ์ชุมชนร่วมกับลายขอเจ้าฟ้าสิริวัณณวรีฯ สู่เป้าหมายสินค้าระดับพรีเมียม!!
หากนึกถึงผลิตภัณฑ์ผ้าบาติก หลายคนคงนึกถึงสินค้าของฝากยอดนิยมจากภาคใต้ แต่ในปัจจุบันที่กระแสนิยมสวมใส่ผ้าไทย รวมถึงผ้าบาติกกำลังกลับมาได้รับความนิยมอีกครั้ง ทำให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนสรรพยา อำเภอสรรพยา จังหวัดชัยนาท ซึ่งเป็นชุมชนที่เคยมีช่างฝีมือสร้างสรรค์ผลงานหัตถกรรมผ้าบาติก สนใจกลับมาพลิกฟื้นวิชาชีพและปลุกปั้นแบรนด์ ‘สรรพยาบาติก’ ขึ้นมาตอบรับเทรนด์แฟชั่นผ้าไทย อีกทั้งเป็นการกลับมารวมกลุ่มกันในชุมชนเพื่อสร้างความแข็งแกร่งทางด้านกลุ่มอาชีพ
อย่างไรก็ดีการฟื้นฟูทักษะด้านงานฝีมือให้กับคนในชุมชน และกลับมาสร้างแบรนด์ผ้าบาติกที่เข้มแข็งนับว่าเป็นเรื่องที่ท้าทายในระดับกลุ่มวิสาหกิจ ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานภาครัฐ และผู้เชี่ยวชาญที่จะเข้ามาร่วมสนับสนุนกระบวนการพลิกฟื้นทักษะอาชีพ ตลอดจนส่งเสริมการขายอย่างยั่งยืน ด้วยเหตุนี้ ดีพร้อม (DIPROM) หรือ กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม จึงได้ดึงนักวิชาการเข้ามาร่วมโปรเจกต์ฟื้นทักษะงานหัตถกรรมผ้าบาติกของชุมชนสรรพยา จนเกิดเป็นการร่วมงานกันระหว่างชุมชน นักวิชาการ และหน่วยงานภาครัฐที่น่าประทับใจ และเกิดผลสำเร็จเป็นรูปธรรม
อาจารย์นิเวศ เผื่อนทิม ผู้ช่วยคณบดีฝ่ายบริการวิชาการและพัฒนาท้องถิ่น คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเทพสตรี และนักวิชาการผู้ทำงานอย่างใกล้ชิดกับชุมชนสรรพยา เล่าว่า เดิมทีชุมชนสรรพยามีการรวมกลุ่มกันสร้างสรรค์งานหัตถกรรมผ้าบาติก โดยมีหัวหน้าช่างฝีมือที่มีองค์ความรู้ และใช้เทคนิคแบบมาเลเซียคือการวาดลายผ้าด้วยมือ จากนั้นเมื่อหัวหน้ากลุ่มย้ายถิ่นฐานจึงทำให้ชุมชนขาดผู้นำในการฝึกทักษะ และห่างหายจากการสร้างสรรค์ผลงานผ้าบาติกไปเป็นระยะเวลานาน โจทย์ของการลงพื้นที่ในฐานะนักวิชาการที่จะเข้าไปฟื้นฟูทักษะงานหัตถกรรมผ้าบาติก และริเริ่มการรวมกลุ่มอาชีพช่างฝีมืออีกครั้งจึงจำเป็นต้องมีวิธีการคิดที่ยั่งยืน และออกแบบกระบวนการทำงานร่วมกับชุมชนตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ
อาจารย์นิเวศ เล่าต่อว่า การพลิกฟื้นกลุ่มสรรพยาบาติกอย่างยั่งยืน เริ่มจากกระบวนการต้นน้ำอันเป็นรากฐานที่สำคัญ นั่นก็คือการสร้างบุคลากรที่มีความรู้เรื่องการผลิตผ้าบาติกให้กลับมาอีกครั้ง โดยเริ่มจากการรวบรวมช่างฝีมือชาวบ้านที่มีความรู้เรื่องการผลิตผ้าบาติกในแบบฉบับชาวสรรพยามาถ่ายทอดองค์ความรู้ร่วมกับทีมนักวิชาการ และช่างฝีมือรุ่นใหม่ เพื่อให้เกิดการสืบทอดองค์ความรู้ในชุมชน รวมทั้งป้องกันปัญหาเรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นที่สูญหายไปตามกาลเวลา เมื่อเกิดกระบวนการรื้อฟื้นทักษะช่างฝีมือขึ้นแล้ว ขั้นต่อไปคือกระบวนการกลางน้ำ หรือการแปรรูปผลิตภัณฑ์ผ้าบาติก ซึ่งนับเป็นขั้นตอนสำคัญในการสร้างสรรค์ผลงานให้มีความร่วมสมัย เป็นที่สนใจของตลาดในปัจจุบัน
ด้าน นายณัฐพล รังสิตพล อธิบดีกรมส่งเสริมอุตสาหกรรม(ดีพร้อม) เล่าถึงการทำงานร่วมกัน ระหว่าง กรมฯ โดยดีพร้อมเซ็นเตอร์ 3 กับนักวิชาการสนับสนุนชุมชนสรรพยา การเข้ามาส่งเสริมชุมชนสรรพยาในการสร้างสรรค์งานหัตถกรรมผ้าบาติกของดีพร้อม เริ่มต้นจากการลงพื้นที่สำรวจสิ่งที่ชุมชนมีอยู่แล้ว เพื่อการพัฒนาต่อยอดให้เข้ากับความต้องการและศักยภาพของคนในชุมชน โดยจากการสำรวจพบว่าชุมชนสรรพยาเป็นชุมชนที่มีแหล่งท่องเที่ยวน่าสนใจ แต่ยังขาดสินค้าที่เป็นเอกลักษณ์ประจำชุมชนให้นักท่องเที่ยวได้ซื้อเป็นของฝาก ประกอบกับการสำรวจด้านทักษะอาชีพของคนในชุมชนซึ่งพบว่าเคยมีกลุ่มที่มีทักษะและเครื่องมือสร้างสรรค์ผลงานผ้าบาติก จึงเกิดเป็นการเชื่อมโยงความร่วมมือระหว่างช่างฝีมือในชุมชนกับนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญเรื่องการผลิตผ้าบาติกเพื่อฟื้นฟูกลุ่มอาชีพนี้ขึ้น
