19 ปี กับการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ตามหลักการพัฒนาสมอง หรือ Brain-Based Learning (BBL)
ตั้งแต่เมื่อ 19 ปีที่แล้วตอนก่อตั้ง OKMD หรือสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ ขึ้นนั้น หลักการอันหนึ่งที่พวกเรายังใช้ในการพัฒนารูปแบบการเรียนรู้ให้กับคนไทยในทุกช่วงวัย คือ หลักการพัฒนาสมอง หรือ Brain-Based Learning (BBL) ซึ่งเป็นการจัดการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับธรรมชาติและการทำงานของสมองของคนในทุกช่วงวัย ได้แก่ วัยเด็ก วัยรุ่น วัยทำงาน ตลอดจนถึงวัยผู้สูงอายุให้รู้ศักยภาพของตนเอง มีความสามารถในการเรียนรู้ การทำงาน สามารถแก้ปัญหาในวิชาชีพ รวมถึงปัญหาในชีวิตจริงได้ พร้อมรับมือกับโลกที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
โดยหลักการทำงานของสมอง (BBL Key Principles) มีดังนี้
1) สมองต้องการอาหารกาย อาหารใจ
2) สมองเรียนรู้จากการสัมผัสตรงทางตา หู จมูก ลิ้น กายสัมผัส และใจ
3) สมองมีวงจรหลักสำหรับการเรียนรู้ 2 วงจร คือแบบตั้งใจและไม่ตั้งใจ
4) สมองเรียนรู้จากของจริง ไปหาสัญลักษณ์ จากง่ายไปยาก
5) สมองเรียนรู้และจดจำผ่านการลงมือปฏิบัติจริงแล้วฝึกฝนจนเกิดทักษะ ความชำนาญและค้นพบตนเอง
6) สมองเรียนรู้และจดจำได้ดีเมื่อสมองส่วนอารมณ์ Limbic system เปิด
ดังนั้น กระบวนการในการจัดการเรียนรู้จึงมีขั้นตอน ตามหลัก STEP UP ดังนี้
1) Set up การเตรียมสมองให้พร้อม
2) Tie in ทบทวนความรู้เดิม เชื่อมโยงความรู้ใหม่
3) Engage เร้าความสนใจ
4) Perform ลงมือทำ
5) Use ฝึกปฏิบัติ
6) Pack และจบด้วยการสรุปบทเรียน
สำหรับผลงานในรอบ 19 ปีนั้น OKMD ได้ดำเนินการโครงการด้าน BBL มากมาย ผมจะขอยกมาเป็นตัวอย่างพอสังเขปดังนี้ครับ
1.งานขยายผลในกลุ่มเด็กเล็ก (0-5 ปี)
1.1) โครงการ “โรงเรียนพ่อแม่ตามหลักการพัฒนาสมอง” (ปีงบ 2560-ปัจจุบัน)
กลุ่มขยายผล :
-กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข (ศูนย์อนามัยที่ 1-12 ทั่วประเทศ) และสโมสรโรตารี สาทร ที่ช่วยสนับสนุนงบประมาณขยายผลตามศูนย์อนามัยต่างๆ เชิงลึก ด้วย เช่น ศูนย์อนามัยที่ 4 สระบุรี, ศูนย์อนามัยที่ 5 ราชบุรี, ศูนย์อนามัยที่ 11 นครศรีธรรมราช ศูนย์อนามัยที่ 12 ยะลา และศูนย์อนามัยที่ 10 อุบลราชธานี โดย OKMD เป็นส่วนสนับสนุนด้านองค์ความรู้และกระบวนการออกแบบการเรียนรู้
1.2) โครงการ “สนามเด็กเล่น OKMD ตามหลักการพัฒนาสมอง” (2558-ปัจจุบัน)
กลุ่มขยายผล :
-สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) จำนวน 472 แห่ง โดย OKMD สนับสนุนด้านองค์ความรู้และกระบวนการ / สพฐ. สนับสนุนด้านพื้นที่และงบประมาณ ภายใต้ชื่อโครงการ “เล่นตามรอยพระยุคลบาท”
-กรมอนามัยกระทรวงสาธารณสุข ภายใต้โครงการ “ลานเล่นตามรอยพระยุคลบาท” และโครงการ “เล่น เปลี่ยนโลก” ให้กับศูนย์อนามัยที่ 1-12 ทั่วประเทศ
-มูลนิธิศุภนิมิตแห่งประเทศไทย ทางมูลนิธิศุภนิมิตฯ ได้พัฒนาพื้นที่ตามแนวคิด BBL จำนวน 46 แห่ง
-กลุ่มโรงเรียนในพระราชูปถัมภ์ฯ OKMD ช่วยพัฒนาพื้นที่ต้นแบบ จำนวน 2 แห่ง และสนับสนุนด้านองค์ความรู้และกระบวนการ
-โรงเรียนในสังกัดกรุงเทพมหานคร OKMD พัฒนาพื้นที่ต้นแบบ จำนวน 1 แห่ง ซึ่งเป็นโรงเรียนขนาดเล็กมากที่มีบริบทท้าทาย ตั้งอยู่ในชุมชนแออัด
-มูลนิธิสุทธิพงษ์ ศรีวิกรณ์ ทางมูลนิธิฯ ได้พัฒนาพื้นที่ตามแนวคิด BBL จำนวน 1 แห่ง
2.งานขยายผลในกลุ่มวัยเรียน-วัยรุ่น (6-18 ปี)
2.1) โครงการการพัฒนาออกแบบการจัดการเรียนรู้ตามหลักการพัฒนาสมองสำหรับกลุ่มการศึกษานอกระบบ (กศน.)
กลุ่มขยายผล :
-สำนักงานการศึกษานอกระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย ในนามความร่วมมือ MOU ขยายแนวคิด BBL จำนวน 5 แห่ง คือ กศน.จังหวัดสมุทรปราการ, กศน.จังหวัดเพชรบุรี, กศน.จังหวัดลำปาง, กศน.จังหวัดนครศรีธรรมราช และ กศน.จังหวัดอุบลราชธานี
-กศน.จังหวัด ที่ขยายผลโดยใช้งบประมาณเอง โดย สบร.มีหน้าที่ในการสนับสนุนด้านองค์ความรู้และกระบวนการ จำนวน 2 แห่ง คือ กศน.จังหวัดนครศรีธรรมราช และ กศน.จังหวัดสงขลา
2.2) โครงการพัฒนาและขยายแนวคิดการจัดการเรียนรู้ตามหลักการพัฒนาสมองร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา
กลุ่มขยายผล : สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษาในนามความร่วมมือ MOU ผู้บริหารและครูสังกัด สกศ. จำนวน 160 คน
2.3) โครงการการขยายแนวคิดการจัดการเรียนรู้ตามหลักการพัฒนาสมองไปสู่บุคลากรสังกัดสถาบันอุดมศึกษา
กลุ่มขยายผล : สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาในนามความร่วมมือ MOU และขยายผลไปยังบุคลากรสังกัดมหาวิทยาลัยราชภัฏเขตภาคเหนือ จำนวน 8 แห่ง
2.4) โครงการพัฒนาและขยายแนวคิดการเรียนรู้ตามหลักการพัฒนาสมอง ร่วมกับ โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย รูปแบบ
กลุ่มขยายผล : โรงเรียนปรินส์รอยแยลส์วิทยาลัย
3.งานขยายผลในกลุ่มวัยทำงาน (19 ปีขึ้นไป)
3.1) โครงการขยายแนวคิดการจัดการเรียนรู้ตามหลักการพัฒนาสมองสำหรับการพัฒนาทักษะฝีมือแรงงานภาคการผลิต
กลุ่มขยายผล : บริษัทที่เข้าร่วมโครงการ จำนวน 22 แห่ง หัวหน้างานและพนักงาน รวม 128 คน
3.2) โครงการการศึกษาแนวทางการเพิ่มประสิทธิภาพพนักงานในภาคบริการภายใต้แนวทางการจัดการเรียนรู้ตามหลักการพัฒนาสมอง
กลุ่มขยายผล : บริษัทที่เข้าร่วมโครงการ จำนวน 4 แห่ง
3.3) โครงการพัฒนาวิทยากรส่งเสริมคุณธรรมในแหล่งเรียนรู้ตามโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริฯ
กลุ่มขยายผล : แหล่งเรียนรู้ในโครงการพระราชดำริฯ “ตามรอยศาสตร์พระราชา” 9 เส้นทาง จำนวน 81 แหล่งเรียนรู้
3.4) โครงการพัฒนาและขยายผลแนวทางการเพิ่มประสิทธิภาพแรงงานภาคการผลิตในเขตระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคตะวันออกตามหลักการพัฒนาสมอง (งบบูรณาการ EEC)
กลุ่มขยายผล : บริษัทที่เข้าร่วมโครงการ จำนวน 50 แห่ง และหัวหน้างาน จำนวน 267 คน พนักงานภาคการผลิต จำนวน 1,620 คน
3.5) โครงการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ห้องสมุดเพื่อการเรียนรู้กรุงเทพมหานคร ภายใต้โครงการ “Library Alive”
กลุ่มขยายผล :
-สำนักวัฒนธรรม กีฬา และการท่องเที่ยว กรุงเทพมหานคร
-ห้องสมุดเพื่อการเรียนรู้ สังกัดกรุงเทพมหานคร จำนวน 36 แห่ง
4.งานขยายผลในกลุ่มผู้สูงวัย
4.1) โครงการพัฒนาแนวทางการเพิ่มประสิทธิภาพในการเรียนรู้และพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงวัย
กลุ่มขยายผล :
-คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยบูรพา (หน่วยงานวิจัย)
-กลุ่มผู้สูงอายุวัยต้นและคนก่อนวัยเกษียณ จำนวน 200 คน
19 ปี กับ งานด้าน BBL ทาง OKMD มีผลงานมากมายจริงๆ ครับ
ดร.ทวารัฐ สูตะบุตร
ผู้อำนวยการสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน) หรือ สบร.
