ต้นเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา รัฐบาลสหรัฐภายใต้ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ประกาศใช้กฎหมายภาษีฉบับใหญ่ที่ชื่อว่า One Big Beautiful Bill Act หรือ OBBBA อย่างเป็นทางการ กฎหมายนี้ครอบคลุมการเปลี่ยนแปลงทางภาษีครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายปี ทั้งในด้านบุคคลธรรมดา ธุรกิจ และการลงทุน
แม้จะเป็นกฎหมายในสหรัฐ แต่แรงสั่นสะเทือนไปไกลกว่าพรมแดน โดยเฉพาะสำหรับผู้ประกอบการในประเทศไทยที่กำลังขยายกิจการ รับทุนจากต่างชาติ หรือมีเป้าหมายจะเข้าไปตั้งบริษัทในสหรัฐในอนาคต
คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียง “OBBBA คืออะไร?” แต่คือ “กฎหมายนี้จะเปลี่ยนรูปแบบการลงทุนและโอกาสของ startup ไทยอย่างไร?” ซึ่งในบทความนี้ ผมจะลองพาไปสำรวจเนื้อหาที่น่าสนใจบางส่วนในกฎหมาย OBBBA แม้จะไม่ครอบคลุมทั้งหมด แต่ถือว่ามีความสำคัญสำหรับ Startup ไทย โดยเฉพาะผู้ที่มีแผนขยายธุรกิจระหว่างประเทศ หรือกำลังมองหาโอกาสในตลาดทุนที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
หนึ่งในมาตรการที่ได้รับความสนใจในหมู่นักลงทุน คือ การขยายสิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับผู้ถือหุ้นในธุรกิจขนาดเล็ก (Qualified Small Business Stock หรือ QSBS) ซึ่งนักลงทุนที่ถือหุ้นในกิจการที่เข้าเกณฑ์ครบห้าปีสามารถยกเว้นภาษีกำไรจากการขายหุ้นได้สูงสุด 330 ล้านบาท OBBBA ได้เปลี่ยนรูปแบบใหม่ โดยให้สิทธิยกเว้นแบบขั้นบันไดตามระยะเวลาการถือครองหุ้น เช่น 3 ปี ยกเว้น 50%, 4 ปี ยกเว้น 75% และครบ 5 ปี ยกเว้น 100% พร้อมทั้งเพิ่มเพดานจาก 330 ล้านบาทเป็น 495 ล้านบาท หรือ 10 เท่าของเงินลงทุน แล้วแต่ว่าจำนวนใดมากกว่า
มาตรการนี้ช่วยให้การลงทุนใน Startup สหรัฐดูน่าสนใจมากขึ้น โดยเฉพาะในสายตาของ VC ที่ต้องการผลตอบแทนระยะยาว จึงมีนัยสำคัญสำหรับ Startup ไทยที่มีแผนขยายไปยังตลาดสหรัฐ หรือกำลังปรับโครงสร้างให้สามารถรับทุนจากต่างชาติได้สะดวกขึ้น เช่น การตั้งบริษัทลูกในเดลาแวร์ หรือการออกหุ้นตามมาตรฐานที่ตรงกับเกณฑ์ของ IRS Section 1202
อีกหนึ่งมาตรการที่ส่งผลต่อแผนการเงินของ Startup โดยตรง คือ การเปลี่ยนแปลงกฎการหักค่าใช้จ่ายด้าน R&D ซึ่งในอดีตกฎหมายปี 2017 บังคับให้บริษัทต้องทยอยหักภาษีจากค่าใช้จ่าย R&D เป็นระยะเวลา 5 ปี (หรือ 15 ปี หากเกิดขึ้นนอกสหรัฐ) กฎหมายใหม่ได้ยกเลิกข้อจำกัดนี้ ทำให้สามารถหักค่าใช้จ่าย R&D ได้เต็มจำนวนในปีเดียวกันที่เกิดขึ้น (เฉพาะในสหรัฐ) ส่งผลให้บริษัทสามารถเร่งลงทุนในเทคโนโลยี บุคลากร หรือเครื่องจักรได้รวดเร็วขึ้น โดยมีภาษีเป็นกลไกสนับสนุน
Startup ไทยที่ทำ R&D ในประเทศอาจรู้สึกเสียเปรียบ เนื่องจากไม่สามารถใช้สิทธิลดหย่อนในลักษณะเดียวกันได้ทันที หากไม่ได้ออกแบบโครงสร้างธุรกิจให้สามารถบันทึกค่าใช้จ่ายในบริษัทลูกที่จดทะเบียนในสหรัฐ
นอกจากนี้ OBBBA ยังปรับนโยบายในแบบที่เอื้อประโยชน์ต่อบางอุตสาหกรรม และลดทอนแรงสนับสนุนในบางสาขาอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะสายงาน AI และเทคโนโลยีเชิงลึก ที่ได้รับการจัดสรรงบประมาณกว่า 4,950 ล้านบาท ผ่านกระทรวงพลังงานของสหรัฐ เพื่อพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานวิจัยด้าน AI สำหรับการใช้งานทางวิทยาศาสตร์และความมั่นคง
ขณะที่อุตสาหกรรมที่ใช้เงินทุนสูง เช่น Defense Tech, Biotech และการผลิตขั้นสูง ได้รับสิทธิการหักค่าใช้จ่ายด้าน CapEx 100% และเครดิตจากกฎหมายอื่นอย่าง CHIPS Act ซึ่งช่วยลดต้นทุนการลงทุนอย่างมีนัยสำคัญ
ในอีกด้านหนึ่ง กลุ่มธุรกิจพลังงานสะอาดและรถยนต์ไฟฟ้า กลับต้องเผชิญกับแรงต้านจากการตัดเครดิตภาษีจำนวนมาก เช่น การยกเลิกเครดิตรถยนต์ไฟฟ้าหลังไตรมาสที่ 3 ปี 2025 และการเร่งหมดอายุของเครดิตด้านพลังงานสะอาดอื่นๆ ซึ่งส่งผลกระทบต่อ Startup ที่โมเดลธุรกิจเคยพึ่งพานโยบายรัฐในการสร้างธุรกิจระยะเริ่มต้น
แม้กลุ่ม HealthTech จะไม่ได้รับผลกระทบตรงจากภาษี แต่การตัดงบประมาณด้าน Medicaid และสวัสดิการสุขภาพอื่นๆ อาจทำให้เงินไหลเข้ามายังภาคธุรกิจที่พึ่งพารัฐลดลงอย่างมีนัยสำคัญ จึงอาจกระทบต่อบริษัทที่ให้บริการกับกลุ่มโรงพยาบาล รัฐบาลท้องถิ่น หรือกลุ่มลูกค้าผู้สูงอายุในสหรัฐโดยอ้อม
ผลกระทบที่มองข้ามไม่ได้คือ ภาระหนี้สาธารณะของสหรัฐ ซึ่งจากการวิเคราะห์ของ Tax Foundation พบว่า OBBBA จะทำให้รัฐบาลสูญเสียรายได้กว่า 165 ล้านล้านบาทใน 10 ปี และอาจเพิ่มหนี้สุทธิอีกราว 99 ล้านล้านบาทในช่วงเวลาเดียวกัน
ปัจจัยนี้อาจนำไปสู่การปรับขึ้นอัตราดอกเบี้ยในตลาดตราสารหนี้สหรัฐ ซึ่งส่งผลกระทบต่อต้นทุนการกู้ยืมของรัฐและภาคเอกชน และอาจทำให้ VC สหรัฐต้องชะลอการลงทุนในตลาดต่างประเทศ รวมถึงประเทศกำลังพัฒนาอย่างไทยด้วยครับ
ในบริบทนี้ Startup ไทยควรแบ่งมุมมองออกเป็นสองแนวทางหลัก
หนึ่ง สำหรับ Startup ที่เน้นการทำธุรกิจภายในประเทศ แม้จะไม่ได้รับผลกระทบโดยตรงจากกฎหมาย OBBBA แต่ควรมองว่านี่คือสัญญาณที่สะท้อนถึงการเปลี่ยนแปลงของตลาดทางการเงินระดับโลก โดยเฉพาะการเคลื่อนย้ายของเงินทุน กฎภาษีใหม่ในประเทศเศรษฐกิจขนาดใหญ่ เช่น สหรัฐ จะส่งผลต่อทิศทางการลงทุนทั่วโลกในระยะยาว
Startup ไทยที่หวังพึ่งพาทุนในประเทศควรเตรียมตัวด้วยการจัดการโครงสร้างบริษัทให้โปร่งใส ตรวจสอบได้ มีการจัดทำบัญชีและข้อมูลการเงินที่เป็นระบบ พร้อมรองรับการตรวจสอบจากหน่วยงานภาครัฐหรือธนาคารพาณิชย์ในประเทศ เพราะในช่วงที่กระแสเงินทุนทั่วโลกอาจแปรปรวน การสร้างความน่าเชื่อถือในตลาดภายในจะกลายเป็นแต้มต่อสำคัญในการเข้าถึงแหล่งทุนภายในประเทศอย่างมีประสิทธิภาพ
นอกจากนี้ การพัฒนาเทคโนโลยีหรือโมเดลธุรกิจที่แก้ปัญหาเชิงโครงสร้างของไทย เช่น สุขภาพผู้สูงอายุ เกษตรอัจฉริยะ หรือการศึกษา อาจเป็นแนวทางที่สอดคล้องกับเป้าหมายเชิงนโยบายภายในประเทศ และดึงดูดทุนภาครัฐหรือทุนสนับสนุนจากองค์กรต่างๆ ในระยะกลางได้
สอง สำหรับ Startup ที่มุ่งขยายไปยังตลาดต่างประเทศ หรือมีเป้าหมายระดมทุนจาก VC ต่างชาติ การเข้าใจรายละเอียดของ OBBBA ไม่ใช่เพียงเพื่อรู้ แต่คือการใช้เป็นกลยุทธ์ในการออกแบบโครงสร้างธุรกิจอย่างมีประสิทธิภาพ การตั้งบริษัทลูกในสหรัฐ เพื่อใช้สิทธิ QSBS หรือการวางแผน R&D ให้สามารถหักภาษีได้ทันที ล้วนเป็นสิ่งที่ต้องวางแผนล่วงหน้า ไม่ใช่แค่เรื่องการเสียภาษีในวันนี้ แต่รวมถึงการเพิ่มมูลค่าในรอบการระดมทุนถัดไป และการสร้างภาพลักษณ์ที่ VC ต่างชาติสามารถวิเคราะห์และประเมินได้อย่างมั่นใจ
นอกจากนี้ การเลือกกลุ่มอุตสาหกรรมที่ตรงกับนโยบายส่งเสริมของรัฐบาลสหรัฐ เช่น AI, defense tech, biotech หรือ advanced manufacturing ยังช่วยลดแรงเสียดทานและเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงเงินทุนจากหน่วยงานรัฐโดยตรงผ่านโครงการสนับสนุน เช่น SBIR หรือ DOE
สุดท้ายแล้ว ไม่ว่าคุณจะเลือกเติบโตในประเทศหรือขยายไปต่างประเทศ ความเข้าใจในทิศทางของนโยบายการคลังระดับโลก คือเครื่องมือสำคัญในการกำหนดเส้นทาง ไม่ใช่เพียงเพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยง แต่เพื่อเร่งคว้าโอกาสก่อนผู้อื่นครับ
