ปัจจุบันเทคโนโลยีมีบทบาทต่อกิจกรรมทางเศรษฐกิจมากขึ้น ส่งผลให้ข้อมูลถูกสร้างและแลกเปลี่ยนกันมากขึ้น และทำให้เกิดความต้องการพื้นที่สำหรับจัดเก็บข้อมูล หรือ Data Center เพื่อรองรับการจัดเก็บ และประมวลผลข้อมูลที่มีจำนวนมหาศาล อย่างไรก็ตาม การเพิ่มขึ้นของ Data Center ก่อให้เกิดความท้าทาย ด้านสิ่งแวดล้อมและพลังงานอย่างมีนัยสำคัญ เนื่องจาก Data Center ต้องใช้พลังงานจำนวนมาก สำหรับเซิร์ฟเวอร์ และระบบระบายความร้อน ทำให้ Data Center แต่ละแห่งต้องวางแผนการใช้พลังงาน และกำหนดมาตรฐานความยั่งยืนให้กับ Data Center ที่กำลังจะก่อสร้างใหม่ ก่อให้เกิดการพัฒนา Green Data Center ที่ประยุกต์ใช้เทคโนโลยีเพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และสร้างสมดุลระหว่างการพัฒนาเทคโนโลยีดิจิทัลควบคู่กับการรักษาสิ่งแวดล้อม
Green Data Center คือ ศูนย์ข้อมูลที่ออกแบบ ก่อสร้าง และดำเนินงาน โดยก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด อาทิ
(1) การออกแบบอาคารและก่อสร้างโดยใช้วัสดุก่อสร้างที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เช่น ใช้หลังคา Green Roof เพื่อลดการดูดซับความร้อน และใช้ระบบอัตโนมัติ เพื่อควบคุมอุณหภูมิและแสงสว่างในอาคาร
(2) การใช้พลังงานสะอาด โดยติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์บนหลังคาและพื้นที่ใน Data Center และซื้อไฟฟ้าที่ผลิตจากพลังงานสะอาด
(3) การใช้เทคโนโลยีเพื่อควบคุมพลังงาน เช่น AI, Internet of Things, Machine Learning และ Cloud Computing เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงาน รวมถึงติดตามและควบคุมการใช้พลังงานให้เกิดประสิทธิภาพมากที่สุด และหมุนเวียนพลังงานความร้อนกลับมาใช้ใหม่
นอกจากนี้ Green Data Center ยังช่วยลดต้นทุนเกี่ยวกับพลังงานและทรัพยากร ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรม เช่น ลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ เพิ่มประสิทธิภาพของการใช้พลังงาน (energy efficiency) รวมถึงเสริมสร้างภาพลักษณ์ขององค์กรให้มีความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม และตอบโจทย์ความต้องการของผู้บริโภคที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืน
จากข้อมูลของบริษัทวิจัยด้านการตลาด Grand View Research ประเมินว่า ในปี 2567 การลงทุนใน Green Data Center ทั่วโลก จะมีมูลค่าถึง 7.05 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ และในช่วงปี 2568-2573 จะมีแนวโน้มเติบโตอย่างต่อเนื่อง เฉลี่ยร้อยละ 19 ต่อปี การเติบโตนี้เป็นผลมาจากการส่งเสริมของภาครัฐในประเทศต่างๆ อาทิ สหรัฐอเมริกา ออกนโยบายและมาตรการสนับสนุนการใช้พลังงานสะอาด เช่น โครงการบริหารจัดการพลังงานแห่งชาติเพื่อจัดสรรพลังงานและทรัพยากรน้ำให้เพียงพอต่อการใช้งานของ Data Center รวมถึงออกแนวการปฏิบัติที่ดีสำหรับการออกแบบ Data Center ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม
จีน ได้จัดทำแผนปฏิบัติการพิเศษสำหรับการพัฒนา Data Center ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและคาร์บอนต่ำ โดยใช้นวัตกรรมเทคโนโลยีผลักดันให้ปรับปรุงโครงสร้างของ Data Center แบบเดิม เป็นโครงสร้างที่ประหยัดพลังงานและมีการรีไซเคิลมากขึ้น และให้การรับรอง Data Center ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งช่วยเพิ่มความน่าเชื่อถือและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของผู้ประกอบการ Data Center ในจีน และสิงคโปร์ ได้จัดทำ Singapore’s Green Data Center Roadmap เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและส่งเสริมการใช้พลังงานคาร์บอนต่ำ รวมทั้งการสนับสนุนด้านการเงินใน Data Center
การลงทุนใน Data Center ในไทยมีแนวโน้มขยายตัวอย่างต่อเนื่อง โดยข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (The Office of the Board of Investment : BOI) รายงานว่า ในปี 2567 มีการขอรับการส่งเสริมการลงทุนกิจการ Data Center จากหลากหลายสัญชาติ มูลค่าการลงทุน 2.41 แสนล้านบาท เพิ่มขึ้นอย่างมากจากปี 2566 โดยส่วนใหญ่เป็นการลงทุนของบริษัทด้านเทคโนโลยีชั้นนำของโลกและผู้ให้บริการ Data Center รายใหญ่ อาทิ Amazon Web Service (AWS), Google, Microsoft และ Equinix จากสหรัฐอเมริกา NEXTDC จากออสเตรเลีย และ Huawei Technologies จากจีน และในช่วงมกราคม-มิถุนายน 2568 มีการขอรับการส่งเสริมการลงทุนในกิจการ Data Center จำนวน 28 โครงการ มูลค่าการลงทุนกว่า 5.21 แสนล้านบาท อาทิ บริษัท Beijing Haoyang Cloud Data Technology จากจีน และบริษัทในเครือ Empyrion Digital จากสิงคโปร์ ซึ่งปัจจัยสำคัญที่ทำให้ไทยสามารถดึงดูดการลงทุนจากบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก อาทิ มีทำเลที่ตั้งที่เชื่อมต่อกับประเทศต่างๆ ในอาเซียน และมีโครงสร้างพื้นฐานที่มีคุณภาพสูง นอกจากนี้ ไทยมีมาตรการส่งเสริมการลงทุนปรับเปลี่ยนเครื่องจักรให้ใช้พลังงานทดแทน อาทิ มาตรการยกระดับอุตสาหกรรม (Smart and Sustainable Industry) ด้านการประหยัดพลังงาน การใช้พลังงานทดแทน และการสนับสนุนผู้ประกอบการรายเดิมให้ปรับตัว และเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต/การบริหารจัดการ และมาตรการซื้อขายไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนในรูปแบบการทำสัญญาซื้อขายพลังงานไฟฟ้าได้โดยตรง ที่ช่วยให้บริษัท Data Center สามารถซื้อพลังงานทดแทนโดยตรงจากผู้ผลิต ซึ่งเป็นโอกาสในการพัฒนา Green Data Center ของไทย
อย่างไรก็ตาม ไทยยังไม่มีนโยบายหรือมาตรการส่งเสริม Green Data Center เป็นการเฉพาะ ทำให้ไทยยังเผชิญกับความท้าทายในการพัฒนา Green Data Center อาทิ กำลังการผลิตพลังงานหมุนเวียนของไทยยังค่อนข้างน้อย และแหล่งผลิตพลังงานหมุนเวียนที่ดำเนินการอยู่ในปัจจุบันยังมีข้อจำกัด ทั้งด้านปริมาณและเสถียรภาพ กฎระเบียบและมาตรฐานในการรับรอง Green Data Center ยังไม่ชัดเจน การขาดแคลนแรงงาน ที่มีทักษะด้านเทคโนโลยีและสิ่งแวดล้อม การคืนทุนของ Green Data Center ใช้ระยะเวลายาวนานกว่า Data Center ทั่วไป เนื่องจากมีต้นทุนสูงจากการลงทุนในเทคโนโลยีประหยัดพลังงาน รวมถึงความไม่แน่นอนของนโยบายของสหรัฐอเมริกา อาทิ หากสหรัฐใช้มาตรการควบคุมการส่งออกชิป AI มายังไทยและมาเลเซีย เพื่อป้องกันการส่งต่อไปจีน ก็อาจส่งผลกระทบต่อแผนการลงทุน Data Center ที่ต้องพึ่งพาชิปประสิทธิภาพสูงในการประมวลผล
ดังนั้น การพัฒนา Green Data Center ของไทยจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเติบโต ทั้งการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา เพื่อวิจัยและพัฒนา และฝึกอบรมบุคลากร การให้สิทธิประโยชน์ทางภาษี การให้ความช่วยเหลือในการเข้าถึงแหล่งเงินทุนสำหรับการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
การจัดทำคู่มือแนวการปฏิบัติที่ดีสำหรับการออกแบบระบบพลังงานและระบบระบายความร้อนของ Data Center การกำหนดมาตรฐาน/การรับรอง Green Data Center และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน โดยเฉพาะพลังงานสะอาด เพื่อช่วยเสริมสร้างขีดความสามารถทางการแข่งขันภาคธุรกิจไทยให้พร้อมเปลี่ยนผ่านไปสู่เทคโนโลยีดิจิทัลและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
