รฟม.ลุยโตเกียว
ถอดรหัส TOD
ปั๊มรายได้รอบรถไฟฟ้าย่านห้วยขวาง
หากพูดถึง “ระบบขนส่งมวลชน” โดยเฉพาะรถไฟ เชื่อว่า “ประเทศญี่ปุ่น” จะเป็นชื่อแรกๆ ที่ผุดขึ้นมาในความคิดทันที เพราะระบบขนส่งของญี่ปุ่น มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลกในด้านความปลอดภัย มีประสิทธิภาพ การตรงต่อเวลา เส้นทางครอบคลุมเชื่อมต่อทั่วประเทศทำให้ประชาชนเดินทางสะดวกสบาย ทำให้ “ญี่ปุ่น” กลายเป็นต้นแบบระบบขนส่งมวลชนที่หลายประเทศสนใจศึกษามาปรับใช้เข้ากับบริบทของตน
เมื่อเร็วๆ นี้ การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) นำโดย นายพัฒนพงษ์ พงศ์ศุภสมิทธิ์ รองผู้ว่าการ (บริหาร) การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) พร้อมด้วย นายสุทัศน์ สิขเรศ ผู้ช่วยผู้ว่าการ รฟม. และผู้แทนองค์การความร่วมมือระหว่างประเทศแห่งญี่ปุ่น (JICA) จัดทริปนำคณะสื่อมวลชนสายคมนาคมเข้าเยี่ยมชมศูนย์ฝึกอบรมระบบรางของบริษัท โตเกียว เมโทร จำกัด (Tokyo Metro Academy) และเยี่ยมชมการพัฒนาพื้นที่โดยรอบสถานีรถไฟฟ้า Takanawa Gateway City มหานครโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น
-ศูนย์กลางการฝึกที่ทุกอย่างคือ ‘บทเรียน’
สำหรับศูนย์ฝึกอบรมระบบรางของบริษัท โตเกียว เมโทร จำกัด หรือ Tokyo Metro Academy นั้น Mr.Noriyoshi Yamagami Managing Executive Officer Responsible For International Business Dept. Tokyo Metro ระบุว่า Subways ในประเทศญี่ปุ่นใน 9 เมืองใหญ่ มีเส้นทางทั้งหมด 43 เส้นทาง 766.8 กิโลเมตร โดยโตเกียวถือเป็นอันดับ 1 เริ่มในปี 1927 ปัจจุบันมีจำนวน 13 เส้นทาง ระยะทางทั้งหมด 301.7 กิโลเมตร
อย่างไรก็ตาม การใช้รถไฟฟ้าของ “โตเกียว” มีการเติบโตขึ้นมาก จากข้อมูลเมื่อปี 1955 มีการใช้รถไฟใต้ดิน 3.7% แต่ในปี 2020 เพิ่มขึ้นมาเป็น 30% สะท้อนให้เห็นว่าบริการรถไฟใต้ดินของโตเกียวเป็นจุดที่ประชาชนใช้บริการมาก จึงจำเป็นต้องมีศูนย์ฝึกบุคลากรเพื่อสร้างคนให้มีศักยภาพรองรับการใช้บริการของประชาชนในแต่ละวัน จึงจัดตั้ง Tokyo Metro Academy ขึ้นเพื่อเป็นศูนย์กลางการฝึกบุคลากรให้กับรถไฟทุกสายในประเทศ
โดย Tokyo Metro Academy มีความสำคัญในการพัฒนาบุคลากรป้อนเข้าสู่อุตสาหกรรมขนส่งระบบรางได้อย่างมีศักยภาพ ปัจจุบันได้มีการเปิดสอนหลักสูตรออนไลน์เพื่อสามารถรองรับผู้เข้ารับการฝึกอบรมได้จากทั่วโลกอีกด้วย โดยการฝึกต่างๆ จะจำลองทุกอย่างเหมือนจริงทุกประการ ตั้งแต่สถานี ห้องจ่ายตั๋ว และการวิ่งรถไฟฟ้า อีกทั้งจุดเด่นของศูนย์ฝึกอบรมแห่งนี้ คือ เป็นศูนย์รวมการฝึกของพนักงานรถไฟฟ้าทุกสาย หรือเป็น “ศูนย์กลาง” ในการพัฒนาศักยภาพของบุคลากร
ศูนย์ฝึกแห่งนี้มีคอนเซ็ปต์ คือ ไม่กลัวความผิดพลาด ไม่กลัวความล้มเหลว ถึงแม้ทำอะไรผิด ก็จะถือว่าเป็น “บทเรียน”
สำหรับ “ญี่ปุ่น” สิ่งที่คิดตามมาคือปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ที่พบได้บ่อยในประเทศ คือ “แผ่นดินไหว” ดังนั้นขบวนรถไฟ และสถานีต่างๆ อาจจะได้รับผลกระทบ แน่นอนว่า ศูนย์ฝึกแห่งนี้ ได้นำเรื่อง “แผ่นดินไหว” เข้ามาในการฝึกด้วย
-จาก ‘โตเกียว’ สู่ ‘ศูนย์ฝึกคลองบางไผ่’
นายพัฒนพงษ์เผยว่า ในส่วนของประเทศไทยได้มีการจัดตั้งสถาบันฝึกอบรมในลักษณะเดียวกันกับ Tokyo Metro Academy มากว่า 6 ปี โดยใช้ชื่อว่า “ศูนย์ฝึกอบรมบุคลากรระบบราง” ที่คลองบางไผ่ (บริเวณสายสีม่วง) ซึ่งอยู่ในความรับผิดชอบของ รฟม.
“ศูนย์ฝึกอบรมบุคลากรระบบราง” มีการจัดหลักสูตรการเรียนการสอนที่หลากหลาย เพื่อตอบสนองต่อความต้องการของผู้เรียน ซึ่งประกอบด้วย พนักงาน รฟม. และผู้ประกอบวิชาชีพในบริษัทที่ให้บริการด้านระบบขนส่งทางราง ตลอดจนอาจารย์ในสถาบันที่เปิดสอนภาควิชาที่เกี่ยวข้องกับระบบรางผู้ที่กำลังศึกษาระดับอนุปริญญา หรือบุคคลทั่วไปที่มีความสนใจศึกษาเกี่ยวกับระบบรถไฟฟ้า ศูนย์ฝึกอบรมบุคลากรระบบราง รฟม. มีเป้าหมายให้ผู้สำเร็จหลักสูตรจากศูนย์ฝึกอบรมฯ ของ รฟม. มีความรู้ความสามารถ มีทักษะความชำนาญตามมาตรฐานสากล และสามารถปฏิบัติงานในหน่วยงานผู้ให้บริการในระบบรางได้อย่างมีประสิทธิภาพ
นอกจากนี้ รฟม.ยังมุ่งมั่นต่อยอดการบริหารจัดการศูนย์ฝึกอบรมฯ สู่เป้าหมายการเป็นศูนย์กลางการพัฒนาบุคลากรระบบรางที่มีคุณภาพ โดยอาศัยองค์ความรู้และประสบการณ์ ตลอดจนบูรณาการความร่วมมือทางวิชาการกับหน่วยงานระบบรางทั้งในและต่างประเทศ เพื่อขับเคลื่อน รฟม. สู่องค์กรชั้นนําในการขับเคลื่อนระบบรถไฟฟ้าขนส่งมวลชน
-‘Takanawa’ ต้นแบบพัฒนาพื้นที่รอบสถานีรถไฟ
Takanawa Gateway City เป็นอีกหนึ่งไฮไลต์ ที่ รฟม.ไปเยี่ยมชมโครงการพัฒนาพื้นที่โดยรอบสถานีรถไฟฟ้า หรือ Transit Oriented Development (TOD) เป็นโครงการพัฒนาพื้นที่โดยรอบที่ตั้งสถานีรถไฟฟ้า ซึ่งญี่ปุ่นถือเป็นโครงการที่ประสบความสำเร็จอย่างมาก
โดย Mr.Moritani Koichiro Associate Vice President for Global Affairs, Urban Renaisance Agency (UR) เผยว่า UR คือหน่วยงานที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลญี่ปุ่น รูปแบบการทำงานของ UR จะเป็นหน่วยงานที่ดูแลการพัฒนาพื้นที่โดยรอบของสถานีรถไฟฟ้า (TOD) ที่ผ่านมาได้พัฒนาไม่ต่ำกว่า 200 TOD
การพัฒนา Takanawa Gateway City น่าสนใจ โปรเจ็กต์นี้ มีมูลค่าลงทุน 1 แสนล้านเยน หรือประมาณ 20,000-25,000 ล้านบาท แบ่งพื้นที่พัฒนา 4 โซน ได้แก่ โซนที่ 1 โซนที่อยู่อาศัย โซน 2 พื้นที่จัดแสดงนิทรรศการ โซน 3 ออฟฟิศ, พื้นที่ค้าปลีก และศูนย์การค้า โดยเป็นตึกสูง 31 ชั้น 5 ชั้นใต้ดิน และโซน 4 แบ่งเป็น 2 ตึก ประกอบด้วย ทิศเหนือ พื้นที่ออฟฟิศ, Business Innovation Center (BIC) ส่วนทิศใต้ คือ โรงแรม, ศูนย์การค้า และศูนย์ประชุมขนาดใหญ่ โดยตึกทั้ง 2 สูง 30 ชั้น กับ 3 ชั้นใต้ดิน ซึ่งเพิ่งเปิดไปเมื่อเดือนมีนาคม 2025 ที่ผ่านมา
สำหรับประเทศไทยจะมีศักยภาพที่จะสามารถพัฒนา TOD ได้หรือไม่ Mr.Moritani มองว่า ไทยมีความเป็นไปได้ค่อนข้างสูง เพราะไทยมีสถานีรถไฟหลายแห่งอยู่แล้ว ส่วนในประเทศไทยนั้น จะมีศักยภาพได้มากน้อยแค่ไหน ก็ขึ้นอยู่กับไลฟ์สไตล์ของคนไทย ยกตัวอย่างง่ายๆ เช่น ญี่ปุ่น เวลาประชาชนเดินทางออกไปทำงานหรือสถานศึกษา เขาจะใช้ระบบขนส่งมวลชน ในขณะที่เมืองไทยการเดินทางส่วนใหญ่ ประชาชนจะใช้รถยนต์ จึงทำให้เกิดภาวะการจราจรติดขัด ดังนั้นถ้าทุกคนมีความคิดเห็นว่าต้องการสร้างโลกสีเขียว สร้างสิ่งแวดล้อมให้สะอาด ใช้เส้นทางรถไฟลดการใช้คาร์บอนไดออกไซด์ โครงการ TOD ในประเทศไทยจะประสบความสำเร็จอย่างแน่นอน
-มุ่งพัฒนา TOD ย่าน ‘ห้วยขวาง’
นายพัฒนพงษ์กล่าวภายหลังเยี่ยมชมว่า ในส่วนของ รฟม. มีมาสเตอร์แพลนในการพัฒนาพื้นที่โดยรอบรถไฟฟ้าอยู่แล้ว คือ โครงการพัฒนาที่อยู่อาศัยตามแนวรถไฟฟ้า (TOD) ห้วยขวาง ซึ่งทาง รฟม.ได้เริ่มพัฒนาในบางส่วนแล้ว มองว่า “ย่านห้วยขวาง” เป็นพื้นที่ที่สามารถพัฒนาต่อยอดเป็นชุมทางเชื่อมกับสถานีอื่นๆ ส่วนรูปแบบการพัฒนา จะต้องดูเป็นโมเดลว่า กิจกรรมประเภทไหนที่ รฟม.จะลงได้ หรือกิจกรรมประเภทไหนเป็นเรื่องของการร่วมทุน ทั้งนี้ต้องไปดู Business Model เพิ่มเติม เพราะเป็นการลงทุนระดับใหญ่ โดยปี 2569 จะมีความชัดเจนเล็กๆ ที่เป็นรูปธรรมมากขึ้น
“ถ้าโครงการนี้สำเร็จจะเป็นโครงการนำร่อง (Pilot Project) โดยเบื้องต้น การพัฒนาพื้นที่ห้วยขวางจะเน้นด้าน ‘สุขภาพ’ เพราะในอนาคตห้วยขวางจะเชื่อมกับสายสีส้มที่มีปลายทางคือ โรงพยาบาลศิริราช และการพัฒนานี้จะสอดคล้องกับวิสัยทัศน์ของ รฟม.คือการรวมกันระหว่างขนส่งมวลชนกับสุขภาพ โดยมีคอนเซ็ปต์เบื้องต้น คือ MRT กับ Medical” นายพัฒนพงษ์ระบุ
การเดินทางศึกษาดูงานครั้งนี้ นายพัฒนพงษ์ระบุ “เรามาดูหนึ่งในสิ่งที่ดีที่สุดของโลก สำหรับประเทศไทย เราจะนำมาปรับใช้ให้เข้ากับบท ตามความเหมาะสมอีก”
นับเป็นก้าวสำคัญที่สะท้อนให้เห็นว่า “รฟม.” มุ่งมั่นที่จะพัฒนาบริการให้สอดคล้องกับความต้องการของประชาชน พัฒนาประสิทธิภาพการทำงานที่มุ่งฝึกบุคลากรป้อนระบบรางและพัฒนาพื้นที่โดยรอบ เพื่อสร้างรายได้ เพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของ รฟม.ในอนาคต
สุวนันท์ คีรีวรรณ
