เกณฑ์ใหม่บัตรคนจน
ย้อนกลับไปในปี 2560 ได้กำเนิดบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ หรือชื่อเล่น บัตรคนจน
นโยบายเรือธงสมัยรัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) โอนเงินเข้าบัตรครั้งแรกให้แก่ประชาชนผู้มีรายได้น้อยและยากจน 14.6 ล้านคน ที่ลงทะเบียนเข้าร่วมและผ่านเงื่อนไขคัดกรอง เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนค่าครองชีพและสร้างฐานข้อมูลสำหรับผู้มีรายได้น้อย
จากนั้นปี 2566 มีการเปิดลงทะเบียนอีกครั้ง รัฐบาลได้เพิ่มเกณฑ์คัดกรองจากตอนแรก อาทิ เพิ่มกลุ่มบุคคลที่ไม่มีสิทธิลงทะเบียน 4 กลุ่ม ได้แก่ นักบวช ผู้อยู่ในสถานสงเคราะห์ ผู้ต้องขัง และข้าราชการ ทำให้เหลือผู้ได้สิทธิ 13.2 ล้านคน รับเงิน 300 บาท/เดือน และได้รับสิทธิอุดหนุนค่าเดินทางและสาธารณูปโภคเพิ่ม
ปี 2569 โครงการบัตรสวัสดิการแห่งรัฐก็ได้มีการเปิดทบทวนสิทธิอีกครั้ง โดยผู้ได้รับสิทธิรายเดิม ต้องมาทำการยืนยันตัวตนระหว่างวันที่ 4-21 มิ.ย.2569 โดยครั้งนี้ได้มีการเพิ่มเกณฑ์คัดกรองให้เข้มข้นมากกว่าเดิม เพื่อต้องการแก้ปัญหาคนไม่จนจริง รวมทั้งไทยกำลังเผชิญกับปัญหาพื้นที่ทางการคลังที่มีอยู่อย่างจำกัด
ทว่าเกณฑ์ใหม่ที่สร้างเสียงวิพากษ์วิจารณ์ว่าเป็นการซ้ำเติมผู้มีรายได้น้อยหรือไม่ คือการตัดสิทธิพ่อแม่ที่ลูกนำชื่อไปใช้ลดหย่อนภาษี จนเกิดคำถามตามมาว่า หากในความเป็นจริงลูกไม่ได้ส่งเสียเลี้ยงดู รัฐจะตรวจสอบได้อย่างไร ซึ่งเป็นเรื่องที่ตรวจสอบได้ยาก และแม้รัฐจะเปิดช่องให้กลุ่มที่ไม่ได้รับการดูแลยื่นอุทธรณ์ได้ แต่กระบวนการก็ซับซ้อนเกินกว่าที่ผู้สูงอายุจะเข้าถึงได้ง่าย ที่สำคัญเกณฑ์นี้ยังเป็นประเด็นที่มีความละเอียดอ่อนในสังคมไทย เพราะทำให้เกิดการตั้งคำถามอีกว่า เป็นตัวชี้วัดความกตัญญูหรือไม่
ในท้ายที่สุดรัฐบาลได้เลือกที่จะถอยและไม่นำเกณฑ์ดังกล่าวมาใช้ในรอบนี้ สะท้อนให้เห็นว่ารัฐยังคงรับฟังเสียงประชาชน ทว่าโจทย์ใหญ่หลังจากนี้คือ รัฐบาลจะมีเครื่องมือใดในการลดปัญหาคนจนไม่จริง ควบคู่ไปกับการค้นหาผู้ตกหล่นและคนชายขอบ ที่ยังคงไม่สามารถเข้าถึงสวัสดิการช่วยเหลือนี้ได้จริงๆ
งบประมาณมีจำกัด ต้องอุดรอยรั่วให้ถูกจุด โดยไม่ตัดสิทธิคนจนจริง
