‘สินค้า มอก.’และ‘สายดิน’
เรื่องสำคัญใกล้ตัว เพราะอาจแลกด้วยชีวิต
บรรยากาศช่วงเย็นของวันศุกร์ หรือช่วงวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ เสียงน้ำมันหมูหยดลงกระทะร้อนๆ ดังซู่ซ่า กลิ่นหอมของน้ำซุปต้มกระดูก และรอยยิ้มของพ่อแม่ลูกที่นั่งล้อมวงกินหมูกระทะด้วยกัน มันคือความสุขที่เรียบง่ายที่สุดอย่างหนึ่งของคนไทยเลยก็ว่าได้ แต่ใครจะไปคิดล่ะครับว่า บรรยากาศอบอุ่นเฮฮาบนโต๊ะอาหารแบบนี้ วันดีคืนดีมันกลับกลายเป็นคราบน้ำตาและความสูญเสียครั้งใหญ่ เพียงเพราะสิ่งที่หลายคนมองข้ามอย่างระบบสายดิน มาตรฐาน ปลั๊กพ่วง และมาตรฐานเตาย่างไฟฟ้า
ข่าวเศร้าเมื่อไม่นานมานี้ที่อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น เป็นอุทาหรณ์ราคาแพงที่กระตุกเราอย่างจัง คุณยายวัย 60 ปี ตั้งใจจะตั้งวงย่างหมูกระทะกับหลานๆ อย่างมีความสุข แต่แล้วจู่ๆ กระแสไฟจากเตาย่างหมูกระทะก็เกิดรั่ว ชอร์ตร่างของคุณยายจนล้มหงายหลังแน่นิ่งไป ถึงเด็กๆ จะตั้งสติได้ไว รีบวิ่งไปถอดปลั๊กออก แล้วโทรเรียกกู้ชีพมาช่วยปั๊มหัวใจอย่างสุดชีวิต แต่สุดท้ายก็ไม่สามารถรั้งชีวิตของคุณยายไว้ได้ เสียงหัวเราะรอบเตาหมูกระทะถูกแทนที่ด้วยความเงียบเหงาและเสียงร้องไห้ในเสี้ยววินาที
คำถามที่ผมอยากให้ทุกคนลองคิดตามก็คือ ทำไมเตาหมูกระทะที่เราใช้กันอยู่ทุกบ้าน ถึงกลายเป็น “ฆาตกรเงียบ” ขึ้นมาได้ ผมอยากมาเล่าให้ฟังแบบง่ายๆ ครับ ว่าเราจะป้องกันลูกหลานและคนในบ้านอย่างไร ไม่ให้เจอเรื่องร้ายๆ แบบนี้
ก่อนอื่นเลยมาทำความเข้าใจกันก่อนว่า “ไฟรั่ว” มันเกิดขึ้นได้ยังไง เครื่องใช้ไฟฟ้าที่ทำความร้อนสูงๆ อย่างเตาย่างไฟฟ้าจะกินไฟแรงมากครับ พอกินไฟเยอะ ใช้บ่อยๆ หรือใช้มานาน สายไฟข้างในก็เกิดความร้อนสะสม ฉนวนที่หุ้มสายไฟเอาไว้ก็อาจจะเปื่อย ละลาย หรือกรอบแตกตามกาลเวลา
แถมเวลาเรากินหมูกระทะมันไม่ได้มีแค่เตาแห้งๆ ใช่ไหมครับ มันมีทั้งน้ำซุปที่เดือดปุดๆ จนล้นออกมา มีทั้งไอน้ำ และน้ำมันหมูฉ่ำๆ เยิ้มลงไป ข้างในเตามีชิ้นส่วนไฟฟ้าอยู่ พอเจอน้ำ เจอความชื้นซึมเข้าไปแตะกับจุดที่มีกระแสไฟ ไฟฟ้ามันก็ไหลทะลักออกมาที่ตัวบอดี้ หรือโครงโลหะด้านนอกของเตา ทันทีที่เราเอาเนื้อหมูไปวาง เอาตะเกียบไปหนีบ หรือใช้มือเปล่าไปจับเตาโดยที่ไม่มีระบบป้องกัน กระแสไฟที่วิ่งมารออยู่แล้วมันก็พร้อมจะวิ่งผ่านมือ ผ่านตัวเรา ลงสู่พื้นดินทันที ผลก็คือหัวใจเราจะทำงานผิดจังหวะ หรือหยุดเต้นเฉียบพลันเหมือนที่คุณยายโดนดูดนั่นแหละครับ
แล้วเราจะป้องกันยังไง ด่านแรกสุดที่ผมอยากเน้นย้ำเลยก็คือ “การเลือกซื้อ” ครับ เวลาจะซื้อเตาไฟฟ้าหรือปลั๊กพ่วง อย่ามองแค่ว่าราคาถูกหรือหน้าตาน่ารัก ให้มองหา “ตรา มอก.” เป็นอันดับแรก เพราะอุปกรณ์พวกนี้กฎหมายบังคับว่าต้องผ่านการทดสอบความปลอดภัยและการตรวจโรงงานตามมาตรฐานอย่างเข้มงวด
เตาย่างไฟฟ้าต้องมี มอก. 1641-2552 ซึ่งเป็นมาตรฐานความปลอดภัยที่ควบคุมเข้มงวดมาก ตั้งแต่เรื่องปลั๊กไฟ สายไฟ วัสดุต้องทนความร้อน น้ำซุปหรือความชื้นห้ามซึมเข้าชิ้นส่วนสำคัญได้ง่ายๆ และที่สำคัญที่สุดคือ เตาย่างพวกนี้ถูกบังคับให้เป็นเครื่องใช้ไฟฟ้าแบบมีสายดินมาจากโรงงาน เพื่อเวลาไฟรั่ว ไฟจะได้วิ่งลงสายดินไป ไม่วิ่งมาชอร์ตเรา
ส่วนปลั๊กพ่วงหรือสายต่อพ่วง ก็ต้องมองหาตรา มอก. 2432-2555 เช่นกันครับ ปลั๊กพ่วง มอก.แท้ๆ จะต้องเป็นเต้ารับ 3 ขาที่มีสายดินจริง ทำจากพลาสติกไม่ลามไฟ มีม่านเปิด-ปิดป้องกันเด็กเอานิ้วแยง และมีระบบตัดไฟอัตโนมัติเวลาเราใช้ไฟเกิน ไม่ใช่ปลั๊กพ่วงราคาไม่กี่สิบบาทตามตลาดนัดที่ใช้สายไฟเส้นเล็กๆ ร้อนนิดเดียวก็ละลาย แถมไม่มีสายดินอะไรเลย การเอาปลั๊กแบบนั้นมาต่อเตาย่างไฟฟ้า ก็เหมือนเอาความเสี่ยงมาวางไว้กลางบ้านดีๆ นี่เอง
มาถึงตรงนี้หลายคนอาจสงสัยว่า แล้วไอ้ “สายดิน” มันช่วยชีวิตเราได้ยังไง ผมขออธิบายแบบเห็นภาพง่ายๆ เลยครับ ไฟฟ้ามันมีความเกเรอย่างหนึ่ง คือมันจะเลือกเดินทางไปในทางที่ “สะดวกที่สุด” หรือทางที่มีความต้านทานต่ำที่สุดเสมอ
ถ้าบ้านเราไม่มีสายดิน แล้วเกิดไฟรั่วขึ้นมา พอเราไปจับเตาย่างไฟฟ้า ร่างกายเราจะเป็นทางผ่านเดียวที่ไฟฟ้าจะวิ่งลงดินได้ ไฟมันก็เลยชอร์ตเราแบบเต็มๆ แต่ถ้าบ้านเรามีระบบสายดิน และปลั๊กที่เราเสียบเป็นแบบ 3 ขาจริง สายดินที่เป็นเส้นทองแดงต่อลงดินใต้บ้าน มันวิ่งสะดวกกว่าตัวเราหลายเท่า พอกระแสไฟรั่วปุ๊บ มันจะวิ่งลงสายดินไปทันที แม้เราจะเอามือไปจับเตา ไฟก็ไม่ดูดเราครับ เพราะมันเลือกวิ่งลงสายดินไปหมดแล้ว
แต่สิ่งที่ผมเจอบ่อยมากเวลาลงพื้นที่ตรวจ หรือแม้กระทั่งตามบ้านคนรู้จัก ก็คือหลายบ้านชอบ “หักขาที่สามของปลั๊กทิ้ง” เพราะเต้ารับที่ผนังบ้านมีแค่สองรูบ้าง หรือหาปลั๊กต่อยากบ้าง การหักขากลางทิ้ง ก็เท่ากับเราตัดทางรอดเดียวของชีวิตเราทิ้งไปด้วยมือตัวเองเลยนะครับ
สุดท้ายนี้ ผมขอฝากข้อคิดง่ายๆ ให้ทุกบ้านนำไปใช้ร่วมกันครับ
1.เลือกสินค้าที่มีตรา มอก.เสมอ ทั้งเตาย่างไฟฟ้า (มอก. 1641-2552 เตาย่าง เตาปิ้ง และเครื่องทำอาหารเคลื่อนย้ายได้ที่คล้ายกัน เฉพาะด้านความปลอดภัย) และปลั๊กพ่วง (มอก. 2432-2555 เต้าเสียบและเต้ารับสำหรับใช้ในที่อยู่อาศัยและงานทั่วไปที่มีจุดประสงค์คล้ายกัน : ชุดสายพ่วง) เดี๋ยวนี้ตรงตรา มอก.จะมี QR Code ให้เอาโทรศัพท์สแกนดูได้เลยครับว่าเป็นใบอนุญาตจริงไหม ตรวจสอบง่ายมาก
2.เสียบปลั๊ก 3 ขาให้ครบ ห้ามหักขา grounding ทิ้งเด็ดขาด และอย่าเสียบปลั๊กพ่วงซ้อนกันหลายๆ ต่อ เพราะสายไฟจะร้อนจัดจนไฟลุกได้
3.ติดตั้งเบรกเกอร์ตัดไฟรั่ว (RCD/RCBO) ไว้ที่ตู้ไฟในบ้านด้วย ตัวนี้เปรียบเหมือนยามรักษาความปลอดภัย พอเห็นไฟรั่วปุ๊บ มันจะสับสวิตช์ตัดไฟทั้งบ้านทันทีในเสี้ยววินาที
4.ดูสภาพแวดล้อมรอบๆ อย่าตั้งเตาไฟฟ้ากินหมูกระทะบนพื้นปูนที่เปียกน้ำ หรือพื้นดินชื้นๆ เพราะถ้าร่างกายเราแตะพื้นเปียก ไฟจะยิ่งดูดแรงขึ้น และระวังอย่าให้น้ำซุปมันล้นทะลักลงไปใต้เตา
5.เช็กเตาย่างไฟฟ้าก่อนกิน สายไฟเปื่อยไหม ปลั๊กหลวมไหม มีกลิ่นไหม้หรือเปล่า ถ้าเคยตกน้ำหรือมีรอยแตก อย่าเสียดายครับ ซ่อมให้ดีหรือซื้อใหม่ปลอดภัยกว่า
แล้วถ้าเกิดเหตุฉุกเฉินขึ้นจริง สิ่งที่ต้องจำให้ขึ้นใจเลยคือ “อย่าพุ่งเข้าไปจับตัวคนที่โดนไฟดูดด้วยมือเปล่า” เป็นอันขาด เพราะเราจะกลายเป็นผู้ประสบภัยรายที่สองทันที สิ่งแรกที่ต้องทำคือ วิ่งไปถอดปลั๊ก หรือสับคัตเอาต์ตัดไฟก่อน ถ้าทำไม่ได้ ให้หาวัสดุที่เป็นไม้แห้งๆ ผ้าแห้ง หรือท่อพลาสติก เขี่ยหรือดึงตัวเขาออกมา แล้วรีบโทร 1669 เรียกกู้ชีพทันที
อุบัติเหตุจากไฟฟ้าไม่ได้เกิดเพราะดวงไม่ดี แต่มักเกิดจากความสะเพร่าและความไม่รู้ของเราเอง การจ่ายเงินเพิ่มอีกนิดหน่อยเพื่อซื้อเตาไฟฟ้าและปลั๊กพ่วงที่มีตรา มอก. พร้อมกับดูแลระบบสายดินในบ้านให้ถูกต้อง มันคือการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุด
เพราะคงไม่มีอะไรในโลกนี้ที่จะแลกกับชีวิตและความปลอดภัยของคนที่เรารักได้อีกแล้วครับ
