ผ่าแผนก.ท่องเที่ยว เดินหน้าเก็บค่าเหยียบแผ่นดินไทย 450 บาท รัฐ-เอกชนประสานเสียงหนุน
เมื่อวันที 10 พฤศจิกายน 2569 ประเทศไทยถือเป็นประเทศที่ดึงดูดผู้มาเยือนจากต่างถิ่น หรือนักท่องเที่ยวต่างชาติได้ในหลักหลายสิบล้านคนต่อปี สร้างรายได้ให้กับประเทศหลักล้านล้านบาท ถือเป็นเม็ดเงินมหาศาลที่หมุนเวียนเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจไทย และเป็นแรงขับเคลื่อนหลักในการเติบโตของผลิตภัณฑ์มวลรวม (จีดีพี) อย่างต่อเนื่องแบบทุกปี แต่สิ่งที่ต้องแลกมาก็มีมากมายเช่นกัน โดยเฉพาะผลกระทบต่อทรัพยากรทางธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การสร้างขยะ รวมถึงมลพิษที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้ภาคการท่องเที่ยวไทยที่เคยสดใสและสวยงาม กลับทรุดโทรมไปจากภาพจำ
ข้อมูลจากกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา พบว่า ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม – 7 พฤศจิกายน 2569 ประเทศไทยมีจำนวนนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติสะสมทั้งสิ้น 26,100,738 คน สร้างรายได้จากการใช้จ่ายของนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ เป็นจำนวนกว่า 1,272,415 ล้านบาท จากเป้าหมายที่การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) คาดหวังว่า ทั้งปี 2569 นี้ จะมีนักท่องเที่ยวต่างชาติเที่ยวไทย ประมาณ 33 ล้านบาท แต่ล่าสุดศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ได้ปรับลดเป้าหมายจำนวนต่างชาติเที่ยวไทยทั้งปี 2569 ลงเหลือเพียง 31.5 ล้านคนเท่านั้น เนื่องจากมองเห็นปัจจัยลบด้านต้นทุนตั๋วเครื่องบินที่สูง และการแข่งขันที่รุนแรงจากประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนามและญี่ปุ่น
แม้เป้าหมายจะถูกปรับลดลงแล้ว แต่ก็ยังถือเป็นจำนวนที่มหาศาลอยู่ดี เพราะประเทศไทยต้องรองรับนักท่องเที่ยวต่างชาติในหลัก 30 ล้านคนขึ้นไปอย่างต่อเนื่อง ไม่นับรวมปีที่เกิดโควิด-19 ทำให้การเดินทางหยุดชะงัก แต่เมื่อการเดินทางกลับมาเป็นปกติอีกครั้ง ก็ต้องเตรียมพร้อมในการต้อนรับผู้มาเยือน ขณะเดียวกันก็ต้องบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ขีดจำกัดในการรองรับอย่างดีที่สุด
นายสุรศักดิ์ พันธ์เจริญวรกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา เปิดเผยว่า การท่องเที่ยวเป็นเครื่องยนต์สำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย แต่ไม่สามารถพึ่งพางบประมาณแผ่นดินที่จัดสรรผ่านหน่วยงานอย่างเดียวได้ จึงมีแนวทางจัดเก็บค่าธรรมเนียมนักท่องเที่ยวต่างชาติ หรือค่าเหยียบแผ่นดิน ผ่านทางอากาศในอัตรา 450 บาทต่อคน เพื่อสร้างรายได้ในการบริหารจัดการภาคการท่องเที่ยวไทย เพราะหากพึ่งพาเพียงงบประมาณแผ่นดินที่จัดสรรผ่านหน่วยงาน อาจไม่สามารถดูแลและบริหารจัดการได้อย่างเต็มที่ กระทรวงท่องเที่ยวฯ ใช้ทรัพยากรจากหลายกระทรวง แต่มีงบประมาณจำกัดในการช่วยเหลือหน่วยงานที่สนับสนุนการท่องเที่ยว ทั้งด้านวัฒนธรรม ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม คมนาคม สนามบิน สายการบิน ตลอดจนท้องถิ่น ถนน ท่าเรือ แหล่งท่องเที่ยวที่เอกชนสร้างขึ้น และการท่องเที่ยวชุมชน
โดยกองทุนจากการเก็บค่าธรรมเนียมนักท่องเที่ยวต่างชาติ จึงเป็นกลไกในการนำรายได้นอกงบประมาณมาส่งเสริมและสนับสนุนหน่วยงานเหล่านี้ โดยทั่วโลกมีจำนวนกว่า 80 ประเทศที่จัดเก็บภาษีหรือค่าธรรมเนียมด้านการท่องเที่ยวในรูปแบบต่างๆ เช่นกัน ไทยจึงไม่ได้เป็นประเทศแรกที่พิจารณากลไกนี้
นายแพทย์สวัสดิ์ชัย นวกิจรังสรรค์ ผู้อำนวยการกองเศรษฐกิจและหลักประกันสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข กล่าวว่า สถิติการให้บริการผู้ป่วยต่างชาติของโรงพยาบาลรัฐในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข โดยข้อมูลที่ครบถ้วนในขณะนี้เป็นปี 2567 รวบรวมจากโรงพยาบาลศูนย์ขนาดใหญ่และโรงพยาบาลจังหวัด 32 แห่งที่มีศักยภาพให้บริการนักท่องเที่ยวต่างชาติ มีการรับบริการรวม 1.12 ล้านครั้ง ค่าบริการที่เรียกเก็บประมาณ 16,957 ล้านบาทเศษ เรียกเก็บได้จริงประมาณ 9,935 ล้านบาท มีส่วนต่างประมาณ 7,021 ล้านบาท หรือประมาณ 41% ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่ยังเรียกเก็บไม่ได้และค้างชำระ
เมื่อแบ่งเป็นผู้ป่วยใน หรือ IPD และผู้ป่วยนอก หรือ OPD พบว่าการให้บริการส่วนใหญ่เป็นผู้ป่วยนอก แต่ค่าบริการต่อครั้งและค่าบริการรวมของผู้ป่วยในมีสัดส่วนสูงกว่า โดยค่าบริการผู้ป่วยในเฉลี่ยประมาณ 48,000 บาทต่อครั้ง และผู้ป่วยนอกประมาณ 4,400 บาทต่อครั้ง ส่วนต่างที่เรียกเก็บไม่ได้จากโรงพยาบาลรัฐทั้ง 32 แห่งอยู่ประมาณ 7,000 กว่าล้านบาท โดยประเด็นปัญหาของระบบปัจจุบันมี 4 เรื่อง ได้แก่ 1.ไม่สามารถเรียกเก็บค่ารักษาพยาบาลได้ครบถ้วน ทำให้เกิดส่วนต่างระหว่างค่ารักษากับยอดที่เรียกเก็บได้ 2.การสำรองจ่ายเป็นภาระของผู้รับบริการ และส่วนที่เรียกเก็บไม่ได้กลับมาเป็นภาระของหน่วยบริการ 3.หน่วยบริการยังไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลเพื่อตรวจสอบสิทธิ หรือความคุ้มครองจากบริษัทประกันต้นทาง จึงเรียกเก็บโดยตรงไม่ได้ทุกกรณี และ 4.กรมธรรม์ยังไม่ครอบคลุมค่ารักษาพยาบาลทั้งหมด ทั้งประเด็นมาตรการซื้อประกันและกลุ่มโรคที่เบิกจ่ายจากประกันโดยตรงไม่ได้
กระทรวงสาธารณสุข จึงมีข้อเสนอ 2 เรื่อง ได้แก่ 1.ระบบที่สามารถเข้าถึงข้อมูลกรมธรรม์หรือการรักษาพยาบาล แบ่งเป็นส่วนที่หน่วยบริการเชื่อมโยงข้อมูลสิทธิการรักษา และส่วนแสดงข้อมูลสำหรับผู้ใช้บริการ หรือ User Display เพื่อให้ทราบว่าโรงพยาบาลใดเป็นรัฐ เอกชน หรือหน่วยบริการในเครือข่ายที่สามารถเบิกประกันโดยไม่ต้องชำระส่วนต่างหรือสำรองจ่ายก่อน และ 2.กลไกเรียกเก็บค่ารักษาพยาบาลจากบริษัทประกันทั้งในประเทศและต่างประเทศ หากโรงพยาบาลสามารถเคลมโดยตรงผ่านระบบที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน จะเป็นประโยชน์ต่อกระทรวงและภาพรวม
เมื่อพิจารณาจากปัญหาทั้งหมดที่ถูกนำขึ้นมากล่าวถึงบนโต๊ะนั้น จึงได้ดำเนินการสานต่อแนวทางการจัดเก็บค่าธรรมเนียมเที่ยวไทยจากนักท่องเที่ยวต่างชาติ ซึ่งร่างประกาศดังกล่าวเคยผ่านคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 14 กุมภาพันธ์ 2566 แต่ด้วยสถานการณ์เศรษฐกิจและผลกระทบจากโควิด-19 ต่อภาคการท่องเที่ยว จึงยังไม่ได้มีการบังคับใช้และดำเนินกระบวนการที่เกี่ยวข้อง ทั้งการรับฟังความคิดเห็นและการประชุมหารือ
ต่อมาได้เปิดรับฟังความคิดเห็นจากหน่วยงานภาครัฐ เอกชน ประชาชน และผู้เกี่ยวข้อง โดยเผยแพร่ร่างประกาศบนเว็บไซต์ www.law.go.th และปิดรับฟังความคิดเห็นเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2569 การประชุมครั้งนี้จึงเป็นการเชิญหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมาพูดคุย สะท้อนปัญหา และร่วมแสดงความคิดเห็นอีกครั้ง
หลักการสำคัญคือ การจัดเก็บค่าธรรมเนียมจากนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติที่เดินทางมาท่องเที่ยวในประเทศไทย มีวัตถุประสงค์หลัก 2 ด้าน ได้แก่ 1.การจัดทำประกันภัยและประกันชีวิตให้แก่นักท่องเที่ยว ซึ่งเกี่ยวข้องกับกระทรวงสาธารณสุขในเรื่องหลักประกันการรักษาพยาบาลและการดูแลนักท่องเที่ยวต่างชาติ และ 2.การนำเงินกองทุนไปพัฒนา ดูแล และสนับสนุนภารกิจด้านการท่องเที่ยว รวมถึงประชาสัมพันธ์แหล่งท่องเที่ยว เพื่อความยั่งยืน การอนุรักษ์ การส่งเสริม และการพัฒนา ซึ่งมีขอบเขตค่อนข้างกว้างและดำเนินการได้หลายด้าน
สำหรับผลรับฟังความคิดเห็นออนไลน์ผ่าน law.go.th มีผู้ร่วมแสดงความคิดเห็นประมาณ 5,900 กว่าคน โดยประมาณ 80.5% เห็นด้วยกับการจัดเก็บค่าธรรมเนียม ประมาณ 78% เห็นด้วยกับอัตรา 450 บาท แต่มีประมาณ 62% เห็นว่าไม่ควรจัดเก็บทางบก ทางน้ำ และทางอากาศในอัตราเท่ากัน ขณะที่ 75% เห็นด้วยกับการเริ่มจัดเก็บทางอากาศก่อน และชะลอทางบกกับทางน้ำ 1 ปี อีกประมาณ 77% เห็นด้วยกับการมอบหมายบุคคลให้ดำเนินงานแทนกองทุน ส่วนข้อยกเว้นสำหรับพระราชอาคันตุกะ นักการทูต และเด็กอายุไม่เกิน 2 ปี ผู้แสดงความคิดเห็นส่วนใหญ่เห็นด้วย สะท้อนถึงความเข้าใจของประชาชนในการจัดเก็บค่าธรรมดังกล่าว
