‘ศุภจี’ เผย 4 โจทย์ใหญ่เศรษฐกิจไทย ชี้ส่งออก 9 เดือนโต 19.1% ชู 3 กลยุทธ์เชื่อมไทยเข้าห่วงโซ่อุปทานโลก เร่ง FTA ดันเจรจา EU-แคนาดา ตั้งคณะทำงานไทย-จีน จี้ลงทุนต้องใช้วัตถุดิบไทย
เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน ที่ หอประชุมมหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย จังหวัดเชียงราย ในงานสัมมนาหอการค้าทั่วประเทศ ครั้งที่ 44 “Unlocking New Growth: ศักยภาพใหม่แห่งการเติบโต” นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ผ่านช่องทางออนไลน์ (VDO) ในหัวข้อ “พลิกโฉมเศรษฐกิจไทย สร้างความเข้มแข็ง กระจายโอกาสและรายได้สู่ภูมิภาค” ว่า โจทย์สำคัญของประเทศไทยในเวลานี้ คือการพลิกโฉมเศรษฐกิจ สร้างความเข้มแข็ง กระจายโอกาสและรายได้สู่ภูมิภาคไปพร้อมกัน ซึ่งจะทำไม่ได้หากไม่เข้าใจบริบทโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง ทั้งความกดดันด้านภูมิรัฐศาสตร์ เทคโนโลยีและ AI มาตรฐานสิ่งแวดล้อม ตลอดจนโครงสร้างประชากรที่เปลี่ยนไป
นางศุภจี กล่าวว่า ความท้าทายสำคัญประการแรกคือ ภูมิรัฐศาสตร์ที่เชื่อมโยงกับภูมิเศรษฐศาสตร์มากขึ้น การแบ่งขั้ว ของโลกทำให้กติกาทางการค้าและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเปลี่ยนแปลงไป ภาคธุรกิจจึงต้องติดตาม ทิศทางของโลกอย่างใกล้ชิดและปรับตัวให้ทันต่อกฎเกณฑ์ใหม่
ขณะเดียวกัน เทคโนโลยีและ AI เป็นทั้ง โอกาสและความเสี่ยง เพราะสามารถเพิ่มประสิทธิภาพการทำธุรกิจ แต่ก็มาพร้อมความเสี่ยงด้านระบบ ข้อมูลและความมั่นคงทางไซเบอร์ อีกประเด็นคือ มาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน ซึ่งจะมีบทบาทต่อการค้าเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ผู้ประกอบการจึงไม่ควรมองมาตรฐานเหล่านี้เป็นเพียงภาระ แต่ควรเตรียมตัวให้สอดคล้องกับทิศทางของ ตลาดโลก
นอกจากนี้ ประเทศไทยยังเผชิญการเปลี่ยนแปลงด้านโครงสร้างประชากร ทั้งจำนวนแรงงานที่ ลดลงและสังคมสูงวัย จึงต้องเร่งพัฒนาทักษะ Upskill และ Reskill พร้อมมองหาโอกาสจากธุรกิจที่ตอบ โจทย์สังคมสูงวัย เช่น Functional Food สุขภาพ และ Wellness
นางศุภจี กล่าวว่า ทั้งนี้ มี 3 กลยุทธ์หลักในการเชื่อมไทยเข้าห่วงโซ่อุปทานโลก ได้แก่ 1. Co-Supply Chain ต้องนำประเทศไทยเข้าไปอยู่ในห่วงโซ่อุปทานของโลกให้ได้ โดยต้องเข้าใจว่าประเทศต่าง ๆ ยังขาดจิ๊กซอว์ส่วนใด และไทยมีอะไรที่จะเข้าไปเติมเต็มส่วนที่ขาด เพื่อให้สามารถเข้าไปอยู่ในห่วงโซ่อุปทานใหม่ของโลกที่กำลังจัดระเบียบและกำหนดกติกาใหม่ 2. Co-Creation ต้องร่วมสร้างและพัฒนาสินค้าหรือธุรกิจกับประเทศอื่น เพื่อเชื่อมโยงประเทศไทยเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานใหม่ และสร้างโอกาสทางการค้าร่วมกัน
และ 3. Co-Investment ต้องส่งเสริมการลงทุนร่วมกับต่างประเทศ โดยพิจารณาว่าการลงทุนจะช่วยสร้างบริบทใหม่ให้กับอุตสาหกรรมไทยได้หรือไม่ โดยเฉพาะอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ เช่น ยานยนต์ เซมิคอนดักเตอร์ และ Data Center ต้องทำให้การลงทุนสร้างงาน สร้างส่วนประกอบ และเพิ่มการใช้วัตถุดิบและสินค้าทุนภายในประเทศให้มากขึ้น
อย่างไรก็ตาม ทั้ง 3 กลยุทธ์ต้องเริ่มจากการเข้าใจว่าประเทศไทยมีจุดแข็งอะไร และจะนำสิ่งที่มีไปเชื่อมโยงกับผู้ประกอบการและประเทศต่าง ๆ ในห่วงโซ่อุปทานโลกได้อย่างไร
นางศุภจี กล่าวว่า เมื่อพิจารณาเศรษฐกิจไทย พบว่าปัจจุบันกำลังซื้อในประเทศเติบโตไม่มาก จากจำนวนประชากรที่ลดลง ขณะที่ค่าครองชีพยังได้รับแรงกดดันจากราคาพลังงานที่สูงขึ้น ทำให้รายได้หลักของประเทศยังต้องพึ่งพาการส่งออก ซึ่งปีที่ผ่านมาไทยส่งออกมูลค่า 11.2 ล้านล้านบาท เติบโตประมาณ 12% ส่วน 9 เดือนแรกของปี 2569 เติบโต 19.1%
อย่างไรก็ตาม การส่งออกยังมีความท้าทายจากการกระจุกตัวในตลาดจีนและสหรัฐฯ ซึ่งมีสัดส่วนรวมกันประมาณ 1 ใน 3 ของมูลค่าส่งออกทั้งหมด หากตลาดใดตลาดหนึ่งเกิดความเปลี่ยนแปลงย่อมส่งผลกระทบต่อไทย จึงจำเป็นต้องกระจายตลาดเพื่อลดความเสี่ยง ขณะเดียวกัน ผู้ส่งออกไทยมีประมาณ 30,000 ราย เป็น SME ราว 22,000 ราย หรือกว่า 80% แต่มีส่วนแบ่งมูลค่าส่งออกเพียง 12% ในปีที่ผ่านมา และเพิ่มเป็น 14% ในปี 2569 จึงต้องเพิ่มโอกาสให้ผู้ประกอบการรายเล็กมีส่วนร่วมและได้รับประโยชน์จากการเติบโตของการส่งออกมากขึ้น
นางศุภจี กล่าวว่า อีกประเด็นคือการนำเข้าในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569 เติบโต 37% สูงกว่าการส่งออก โดนกว่า 86% เป็นการนำเข้าวัตถุดิบ สินค้าทุน และพลังงาน ซึ่งไทยพึ่งพาการนำเข้าพลังงานมากกว่า 90% ส่วนสินค้าทุนและวัตถุดิบมีสัดส่วนรวมกันประมาณ 73% ทั้งนี้ การนำเข้าสินค้าทุนส่วนหนึ่งเกิดจากการลงทุนที่เข้ามาในประเทศ ซึ่งจำเป็นต้องนำเข้าเครื่องจักรและอุปกรณ์ในช่วงเริ่มต้น ก่อนลดลงเมื่อการลงทุนและติดตั้งเครื่องจักรแล้วเสร็จ แต่สิ่งที่ต้องเร่งดำเนินการคือทำให้การลงทุนใหม่ใช้วัตถุดิบ อุปกรณ์ และส่วนประกอบที่ผลิตในประเทศมากขึ้น เพื่อเพิ่มสัดส่วนการใช้สินค้าไทยและลดการขาดดุลการค้า
นางศุภจี กล่าวว่า การแก้ปัญหาการกระจุกตัวของตลาดส่งออกต้องเร่งกระจายตลาดให้มากขึ้น โดยใช้ประโยชน์จากความตกลงการค้าเสรี (FTA) ซึ่งเดิมไทยมี 14 ฉบับ ครอบคลุม 18 ประเทศ คิดเป็นสัดส่วนมูลค่าการค้า 59.3% และปัจจุบันได้เพิ่ม FTA ใหม่อีก 3 ฉบับ ได้แก่ ภูฏาน ศรีลังกา และ EFTA รวมเป็น 17 ฉบับ ครอบคลุม 24 ประเทศ เพิ่มสัดส่วนมูลค่าการค้าเป็น 60.16%
อย่างไรก็ตาม มองว่ายังไม่เพียงพอ กระทรวงพาณิชย์จึงเร่งผลักดันการเจรจากับสหภาพยุโรป (EU) ซึ่งขณะนี้เจรจาแล้ว 10 รอบ และได้ข้อสรุปสาระสำคัญเรียบร้อยแล้ว โดยตั้งเป้าผลักดันเข้าสู่รัฐสภาภายในปี 2569 เพื่อให้ความตกลงมีผลบังคับใช้ในปีถัดไป ส่วนการเจรจากับแคนาดา เดินหน้าควบคู่ 2 แนวทาง ทั้งผ่านกรอบอาเซียน-แคนาดา และการเจรจาระหว่างไทยกับแคนาดาโดยตรง เนื่องจากแต่ละประเทศในอาเซียนมีความต้องการแตกต่างกัน ทั้งนี้ การเจรจาระหว่างไทยกับแคนาดาสามารถดำเนินควบคู่กันได้ ไม่ต้องเริ่มต้นจากศูนย์ เพราะมีประเด็นที่ทั้งสองฝ่ายหารือร่วมกันผ่านกรอบอาเซียนอยู่แล้ว
นางศุภจี กล่าวว่า ไทยขาดดุลการค้ากับจีนประมาณ 80% ซึ่งเป็นประเด็นที่ต้องให้ความสำคัญ โดยสินค้าทุนและวัตถุดิบเป็นสินค้าหลัก 2 กลุ่มที่ไทยนำเข้าจากจีนในมูลค่าสูง ส่วนหนึ่งมาจากการลงทุนของจีนในไทยที่ผ่านมา ซึ่งมองว่ายังใช้ส่วนประกอบภายในประเทศไม่มากพอ กระทรวงพาณิชย์จึงพยายามหารือกับจีนเพื่อให้การลงทุนหันมาใช้วัตถุดิบและส่วนประกอบที่ผลิตในไทยมากขึ้น โดยเริ่มปรับมาตรการที่เกี่ยวข้อง ทั้งภาษีสรรพสามิตรถยนต์ EV และเงื่อนไขการส่งเสริมการลงทุนผ่านสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ที่กำหนดให้การลงทุนต้องมีการผลิตในไทย และใช้เครื่องจักร อุปกรณ์ วัตถุดิบ และส่วนประกอบในประเทศมากขึ้น หากไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขอาจไม่ได้รับสิทธิประโยชน์ทางภาษีเช่นเดิม นอกจากนี้ ยังได้จัดตั้งคณะทำงานไทย-จีน โดยการหารือในช่วงต้นปีหน้าจะนำผลการทำงานร่วมกันของทั้ง 2 ประเทศเข้าสู่เวที Joint Committee
นางศุภจี กล่าวว่า การเปิดโอกาสระดับโลกให้กลายเป็นรายได้ในระดับจังหวัด ต้องเริ่มจากการปรับวิธีคิด โดยเสนอหลักการสำคัญ 4 กุญแจ ได้แก่ 1. การคิดใหม่เรื่องพันธมิตร (Build Free Partnerships) ต้องมองหาความร่วมมือที่นำจุดแข็งของแต่ละฝ่ายมาเสริมกัน ทั้งระหว่างธุรกิจ จังหวัด และประเทศ เพื่อร่วมกันพัฒนาสินค้าและกลุ่มตลาดที่แต่ละฝ่ายอาจเข้าถึงได้ยากหากดำเนินการเพียงลำพัง 2. การให้นิยามคุณค่าใหม่ (Redefine Values) ต้องเริ่มจากคำถามว่าผู้ซื้อต้องการอะไร แล้วสร้างคุณค่าผ่านคุณภาพ มาตรฐาน และภาพลักษณ์ รวมถึงสร้างสินค้าและประสบการณ์ที่ตอบโจทย์ผู้บริโภค โดยใช้หลักตลาดนำการผลิต ต้องรู้ว่าผู้ซื้อต้องการอะไร มากกว่าคิดเพียงว่าจะขายอะไร 3. การเชื่อมโยงการค้าใหม่ (Rewire Trade) ต้องเชื่อมการค้ากับข้อมูล เทคโนโลยี และคน เมื่อเปิดตลาดแล้วต้องช่วยให้ผู้ประกอบการพร้อมเข้าถึงข้อมูล ใช้เทคโนโลยี และพัฒนาทักษะไปพร้อมกัน
และ 4. การสร้างความเชื่อมั่นและความพร้อมรับมือความเปลี่ยนแปลง (Build Trustable Resilience) ต้องมีมาตรฐานที่ตรวจสอบได้ ดำเนินธุรกิจอย่างโปร่งใส และบริหารความเสี่ยง เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้ลูกค้าและทำธุรกิจร่วมกันได้ในระยะยาว
นางศุภจี กล่าวว่า เมื่อนำกุญแจทั้ง 4 ดอกไปใช้ในระดับพื้นที่ จะต้องขับเคลื่อนผ่าน 3 เสาหลักที่เชื่อมโยงกัน ได้แก่
เสาที่ 1 เข้มแข็งจากภายใน เป็นการเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพของพื้นที่ โดยใช้การตลาดนำการพัฒนา ให้ผู้ผลิตเข้าใจว่าลูกค้าต้องการสินค้าแบบใด ต้องการคุณภาพและปริมาณเท่าใด รวมถึงต้องส่งมอบในช่วงเวลาใด ก่อนนำข้อมูลดังกล่าวกลับไปใช้วางแผนการผลิต เช่น การต่อยอดข้าวไปสู่ข้าวมูลค่าสูงและข้าวเพื่อสุขภาพ ส่วนผลไม้ต้องพัฒนาการผลิตและการแปรรูปเพื่อให้สามารถจำหน่ายได้นานขึ้น แม้จะไม่ใช่ช่วงฤดูกาลผลิต รวมถึงการนำสินค้าเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นมาใช้ประโยชน์จากสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ร่วมกับแบรนด์และเรื่องราวของแหล่งผลิต เพื่อสร้างความแตกต่าง โดยต้องรักษาคุณภาพให้สม่ำเสมอ ส่วนเทคโนโลยีต้องเริ่มจากโจทย์ที่สามารถวัดผลได้จริง เช่น การนำมาใช้ลดของเสีย บริหารสต็อก และวิเคราะห์ลูกค้า เมื่อกิจการมีประสิทธิภาพมากขึ้นก็จะมีโอกาสเพิ่มรายได้และแข่งขันได้ดีขึ้น
เสาที่ 2 เชื่อมโยงสู่โอกาส เป็นการนำจุดแข็งของแต่ละพื้นที่มาเชื่อมโยงและส่งเสริมกัน เช่น จังหวัดหนึ่งมีวัตถุดิบ อีกจังหวัดมีโรงงานแปรรูป และอีกจังหวัดมีระบบขนส่งหรือเครือข่ายผู้ซื้อ หากเชื่อมโยงกันได้จะช่วยเพิ่มขนาดการค้า ทำให้ส่งมอบสินค้าได้อย่างต่อเนื่อง และกระจายผลประโยชน์ตลอดเส้นทางการผลิต
สำหรับจังหวัดเชียงราย มีจุดแข็งทั้งด้านที่ตั้ง เกษตรกร วัฒนธรรม และการท่องเที่ยว สามารถนำมาต่อยอดสินค้า เชื่อมโยงการผลิตและการกระจายสินค้า รวมถึงบริการที่เกี่ยวเนื่อง เพื่อสร้างความเชื่อมโยงข้ามพรมแดนและเพิ่มรายได้ให้คนในพื้นที่
เสาที่ 3 กระจายโอกาสอย่างเป็นธรรม เป็นการเปิดทางให้ธุรกิจทุกขนาดเติบโตไปด้วยกัน โดย SMEs ที่จะรับคำสั่งซื้อต้องมีความพร้อม ทั้งด้านกำลังการผลิต การบริหารเงินทุนหมุนเวียน และการได้รับชำระเงินตรงเวลา รวมถึงต้องเข้าถึงการจัดซื้อจัดจ้างและขั้นตอนของภาครัฐได้อย่างสะดวก นอกจากนี้ ต้องเชื่อมโยงธุรกิจรายใหญ่กับผู้ประกอบการรายเล็กในประเทศ ผ่านการจัดซื้อ การพัฒนามาตรฐาน และการถ่ายทอดความรู้ พร้อมดูแลการแข่งขันให้เป็นธรรม รวมถึงป้องกันการทุ่มตลาดสินค้า เพื่อให้ผู้ประกอบการไทยสามารถดำเนินธุรกิจได้อย่างถูกต้องและมีโอกาสเติบโต
ทั้งนี้ หอการค้าจังหวัดและกลุ่มผู้ประกอบการรุ่นใหม่ YEC มีบทบาทสำคัญในการเชื่อมโยงทั้ง 3 เสาหลักเข้าด้วยกัน ด้วยความเข้าใจพื้นที่ ประสบการณ์ทางธุรกิจ และความสามารถในการนำแนวคิดไปปฏิบัติร่วมกัน
นางศุภจี กล่าวว่า ศักยภาพใหม่ของประเทศไทยอยู่ในทุกภูมิภาค ทั้งความเชี่ยวชาญของผู้ประกอบการ ภูมิปัญญาชุมชน ฐานการผลิต และความคิดสร้างสรรค์ของคนรุ่นใหม่ หน้าที่สำคัญคือทำอย่างไรให้ศักยภาพเหล่านี้เข้าสู่ตลาด มีเครื่องมือในการพัฒนา และสามารถแข่งขันได้อย่างเป็นธรรม
เมื่อคำสั่งซื้อจากต่างประเทศเชื่อมถึงโรงงานในจังหวัด เมื่อโรงงานและการค้าเชื่อมถึงเกษตรกรและผู้ผลิตในชุมชน และเมื่อธุรกิจขนาดใหญ่เติบโตไปพร้อมกับ SMEs การเติบโตของประเทศก็จะมีฐานที่กว้างขึ้นและมั่นคงยิ่งขึ้น เชื่อว่าด้วยพลังของภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายหอการค้าทั่วประเทศ จะสามารถร่วมกันเปลี่ยนโอกาสทางการค้าให้เป็นความเข้มแข็งของธุรกิจ และเปลี่ยนความเข้มแข็งของแต่ละพื้นที่ให้เป็นอนาคตของประเทศไทย สร้างงาน สร้างรายได้ และสร้างโอกาสให้กับประชาชนในทุกภูมิภาค
