ดร.เสรี เตือนปี 70 ‘ร้อนจัด’ ที่สุดในรอบ 5 ปี ชี้ กทม. เสี่ยงท่วมสูง แนะจัด ‘ยา 3 ชุด’ รับมือพหุภัย

เมื่อการเปลี่ยนแปลงของ สภาพภูมิอากาศ (Climate Change) และภัยพิบัติต่าง ๆ เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและรุนแรงขึ้น การเตรียมความพร้อมและปรับตัวจึงไม่ใช่แค่ทางเลือก แต่เป็น “ทางรอด” โดยเฉพาะการเรียนรู้จาก “บทเรียน” และ “ประสบการณ์จริง” สู่แนวทางการจัดการภัยพิบัติอย่างมีประสิทธิภาพซึ่งเป็นเรื่องสำคัญ

เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน ที่ SX Talk Stage ชั้น G ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ภายในงาน Sustainability Expo 2026 (SX2026) กับแนวคิด “ปรับ รับ เปลี่ยน สู่ทางรอดความยั่งยืน” (Resilience in Action) ได้เปิดวงเสวนา “ก้าวข้ามวิกฤตซ้ำรอยสู่การรับมือภัยพิบัติจากบทเรียนจริง” ได้อย่างน่าสนใจ

รศ.ดร.เสรี ศุภราทิตย์ ผู้อำนวยการศูนย์ภูมิอากาศและภัยพิบัติ มหาวิทยาลัยรังสิต กล่าวว่า กรุงเทพฯน้ำจะท่วมแน่นอนถ้าไม่ทำอะไร ส่วนปีหน้า 2570 ความเสี่ยงน้ำท่วมก็สูงมาก ซึ่งเป็นความเสี่ยงที่เราต้อง ‘บริหาร’ โดยเสนอทางแก้เป็นยาชุด ที่แบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ประกอบด้วย 1.แก้มลิง ระบบสูบ อุโมงค์ polder 2.แก้มลิง By pass คันป้องกัน (ป้องกันได้ระดับหนึ่ง) และ 3.คันป้องกันน้ำทะเล หรือ ประตูน้ำในรูปแบบต่างๆ ซึ่งมองว่าจะช่วยได้มากในพื้นที่เจ้าพระยา ท่าจีน บางปะกง ที่ลำบากมากเพราะน้ำหาทางไปไม่ได้

รศ.ดร.เสรี ยังเปิดสถิติคาดการณ์มวลน้ำหลากจากแม่น้ำเจ้าพระยา พบว่าปริมาณน้ำท่าจะเพิ่มขึ้นถึง 51% ในปี 2090 และตนไม่เห็นด้วยกับกระแสข่าวที่ว่า “กรุงเทพฯ จะจมน้ำในปี 2030 เพราะปริมาณน้ำจะพุ่งถึง 80%” ว่าเป็นไปไม่ได้ (ตามสถิติคาดการณ์ปี 2030 ปริมาณน้ำท่าจะเพิ่มขึ้นราว 20-25%)

ถามว่ากรุงเทพฯ จะจมน้ำเป็นไปได้ไหม รศ.ดร.เสรี ย้ำว่าเป็นไปได้ถ้าเราไม่ทำอะไรเลย แต่ก็คงไม่ใช่เร็วๆ นี้ ซึ่งนอกจากยา 3 กลุ่มที่เสนอไปแล้วนั้น ตนมองว่าอีกเรื่องที่น่าห่วงคือ ในปีหน้า 2570 อากาศจะร้อนมากแบบที่ไม่เคยประสบมาก่อน ไม่ใช่เรื่องเล่นๆ เพราะจากผลสำรวจพบว่าเดือนกันยายนที่ผ่านมา พลังงานเพิ่มขึ้น 3 เท่า และเดือนนี้ก็เพิ่มขึ้น 4 เท่าแล้ว เมื่อเทียบกับปี 2567 ฉะนั้นประเทศไทยไม่ควรประมาท ญี่ปุ่นยังสร้างห้องเย็นเพื่อรับมือภัยร้อนเป็นประวัติการณ์ ฉะนั้นปีหน้าสงกรานต์อย่าเล่นเพลิน อาชีพใช้แรงงานไม่ควรอยู่กลางแจ้งนาน คาดว่าจะร้อนและแล้งมากในรอบ 5 ปี ซึ่งอาจจะมีคนบอกว่าแล้งอะไรน้ำท่วมอยู่ แต่จริงๆพื้นที่ในไทยกว่า 70% ยังแล้งอยู่

ฉะนั้น วิธีรับมือวิกฤตภัยพิบัติคือ รู้ข้อมูล ตระหนักแล้วปรับตัว จากที่เรามีความคาดหวังว่าคนอื่นจะต้องมาช่วยเราเวลาเกิดภัยพิบัติ เราอาจจะต้องปรับใหม่ว่าเราสามารถช่วยตัวเองก่อนได้ด้วยการบริหารความเสี่ยง เมื่อรู้ว่าจะมีอะไรเกิดขึ้นให้เตรียมพร้อมไว้ก่อน

ดร.รอยบุญ รัศมีเทศ กรรมการและรองเลขาธิการ มูลนิธิอุทกพัฒน์ ในพระบรมราชูปถัมภ์ ผู้อำนวยการสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (สสน.) กล่าวว่า สสน.เป็นคลังข้อมูลน้ำของประเทศ ที่มีการพัฒนานวัตกรรมและเก็บข้อมูลในพื้นที่มาโดยตลอด ซึ่งปัจจุบันทุกคนสามารถเข้าถึงได้ผ่านแอพพ์ “THAI Water” เพื่อดูข้อมูลปริมาณน้ำ พื้นที่เสี่ยงภัยพิบัติระดับรายจังหวัด มีแบบจำลองตั้งแต่ฟ้าถึงทะเล โดยคาดการณ์ล่วงหน้าตั้งแต่ 24 – 48 ชั่วโมงซึ่งชัดเจนว่าหลายๆ ครั้งที่ผ่านมาเราชี้เป้าล่วงหน้าได้ค่อนข้างตรง อาทิ น้ำท่วมกทม.ที่ผ่านมาในปีนี้ น้ำท่วมแม่สาย น้ำท่วมหาดใหญ่ แต่ยังมีการดาวน์โหลดหรือนำไปใช้ค่อนข้างน้อย

ดร.รอยบุญ กล่าวอีกว่า ในเคสน้ำท่วมกทม. ส่วนหนึ่งต้องยอมรับว่าเป็นเรื่องของความเชื่อมั่นในข้อมูลแบบ overall หรือในภาพรวม ซึ่งข้อมูลในระดับพื้นที่ จริงๆ กทม.ก็มีการออกเกณฑ์มาแล้วว่าแต่ละเขตมีปริมาณน้ำเท่าไหร่ๆ แต่หนึ่งในปัจจัยที่ทำให้ท่วมหนัก คือการก่อสร้างที่ไม่เสร็จตามผิวถนนต่างๆ ส่งผลกระทบทางน้ำทั้งนั้น เบื้องต้นจึงอยากให้ดูข้อมูลพื้นที่เสี่ยงของกทม. ที่บอกอยู่แล้ว ควบคู่กับข้อมูลปริมาณฝนที่แจ้งเตือนไปด้วย เพราะยืนยันว่าข้อมูลมีอยู่แล้ว ซึ่งทุกวันนี้ภัยมาเร็วและแรง จึงอยากให้ทุกคนเข้าถึงข้อมูลและนำมาปรับใช้ช่วยกันรับมือภัยพิบัติ

ดร.รอยบุญ ยกตัวอย่างการบูรณาการระหว่างหน่วยงาน สสน.ได้ ขยาย ”เครือข่ายเตือนภัย“ จากเดิม 19 ฐานสู่ 400 กว่าฐานในปัจจุบัน ซึ่งสามารถนำข้อมูลไปปรับใช้ได้จริง อาทิ ที่ 3 จังหวัดชายแดนใต้ หรือลุ่มน้ำอีสาน ในการวางแผนการเพาะปลูกเพื่อเลี่ยงความเสี่ยงน้ำท่วมผลผลิตเสียหาย ซึ่งช่วยประหยัดงบประมาณได้ด้วย

ด้าน ดร.อังศุมาลิน อังศุสิงห์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการสาธารณภัย กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) กล่าวว่า ในฐานะหน่วยงานที่เป็นด่านหน้าในการลงพื้นที่ช่วยเหลือและเยียวยาผู้ประสบภัยพิบัติ ก่อนภัยพิบัติเกิดขึ้นสิ่งจำเป็นคือขั้นตอน การป้องกันและลดผลกระทบก่อนที่ภัยจะเกิด เช่น การสร้างแบริเออร์ เขื่อน การป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง เป็นต้น รวมไปถึงต้องเข้าใจว่า “ความเสี่ยงในพื้นที่นั้นคืออะไรบ้าง” เพราะภัยมีหลากหลาย มีทั้งภัยจากน้ำ น้ำท่วม น้ำแล้ง แต่ยังมีวาตภัย แผ่นดินไหว และภัยจากการกระทำของมนุษย์ด้วย ซึ่งปัจจุบันจะมาแบ่งเป็นประเภทๆ ไม่ได้แล้ว ต้องมองเป็น “พหุภัย” (Multi-Hazard)

ฉะนั้นการเตรียมพร้อมด้วยการฝึกซ้อมรับมือภัยพิบัติในระดับหน่วยงานจึงสำคัญ ไม่ว่าจะเป็น เจ้าหน้าที่รัฐ เอกชน มูลนิธิ ฯลฯ รวมถึงการซ้อมกับประชาชนด้วย อาทิ ซ้อมอพยพ

แล้วประชาชนเองจะต้องเตรียมตัวรับมือภัยพิบัติอย่างไร ดร.อังศุมาลิน แนะนำว่า 1.ต้องรู้ว่าเป็นพื้นที่เสี่ยงประเภทใด 2.ประเมินขีดความสามารถในการรับมือของเรา 3.ประเมินความเปราะบางของสมาชิกในครอบครัว เช่น มีผู้สูงอายุ เด็ก ฯลฯ 4.ติดตามข่าวสารและประเมินสถานการณ์เพื่อการตัดสินใจ อาทิ สถานที่พักพิง ทางการแจ้งให้อพยพหรือไม่ เป็นต้น

นอกจากนี้ยังสามารถ “วางแผนฉุกเฉินสำหรับครอบครัว” ไว้ได้ดังลิสต์ต่อไปนี้ เพื่อบริหารความเสี่ยงได้ทันที ไม่ต้องรอให้เกิดเหตุก่อนแล้วค่อยเตรียม คือ 1.ดูแลกลุ่มเปราะบางก่อน 2.กระเป๋าฉุกเฉิน 3.ตรวจสอบความปลอดภัยของบ้าน 4.เตรียมยานพาหนะ 5.บันทึกเบอร์ฉุกเฉิน 6.วางแผนจุดนัดพบในครอบครัว และ7.เรียนรู้ทักษะเอาตัวรอด เป็นต้น