OECD-DIW ก้าวย่างครั้งสำคัญ…อุตสาหกรรมไทย
ประเทศไทยกำลังเข้าสู่กระบวนการเตรียมความพร้อมเพื่อเข้าเป็นสมาชิกองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (Organization for Economic Co-operation and Development: OECD)
ถือเป็นหมุดหมายเชิงยุทธศาสตร์ที่สำคัญยิ่งของประเทศ เพราะการเข้าเป็นสมาชิก OECD ไม่ได้เป็นเพียงกรอบความร่วมมือทางการทูตหรือการค้าพหุภาคีเท่านั้น หากแต่เป็นเครื่องมือเชิงนโยบายในการผลักดันให้เกิด “การปฏิรูปโครงสร้างทางเศรษฐกิจและการบริหารจัดการภาครัฐ” (Structural and Governance Reform) ให้สอดคล้องกับมาตรฐานการปฏิบัติที่ดีที่สุดในระดับสากล (Global Best Practices)
OECD หรือองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา คือองค์การระหว่างประเทศที่ก่อตั้งขึ้นในปี ค.ศ.1961 (พ.ศ.2504) โดยพัฒนาต่อยอดมาจาก OEEC (องค์กรฟื้นฟูยุโรปหลังสงครามโลกครั้งที่ 2) เพื่อส่งเสริมนโยบายที่จะยกระดับความเป็นอยู่ทางเศรษฐกิจและสังคมของประชาชนทั่วโลก
มักถูกเรียกอย่างไม่เป็นทางการว่า “สโมสรประเทศพัฒนาแล้ว” มีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ ณ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส มีเป้าหมายหลักในการกำหนดแนวปฏิบัติที่ดีที่สุด (Best Practices) ยกระดับมาตรฐานธรรมาภิบาล ส่งเสริมการค้าและการพัฒนาที่ยั่งยืน
พรยศ กลั่นกรอง อธิบดีกรมโรงงานอุตสาหกรรม (กรอ.) ให้ข้อมูลว่า ในมิติของภาคอุตสาหกรรม กรมโรงงานอุตสาหกรรม ในฐานะหน่วยงานหลักที่มีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายในการกำกับดูแล การอนุมัติ อนุญาต และการส่งเสริมการประกอบกิจการโรงงานทั่วประเทศ ถือเป็นด่านหน้าสำคัญในการขับเคลื่อนมาตรฐานเชิงบรรทัดฐาน (Normative Standards) ของ OECD ให้เข้าสู่การปฏิบัติจริง ทั้งในด้านการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อม ความปลอดภัย สารเคมีหรือวัตถุอันตราย และการส่งเสริมธรรมาภิบาลในภาคอุตสาหกรรม เพื่อรองรับการเปลี่ยนผ่านไปสู่เศรษฐกิจสีเขียวอย่างยั่งยืน
ดังนั้น กรมโรงงานอุตสาหกรรมจึงได้ดำเนินมาตรการยกระดับการปฏิบัติงานให้สอดคล้องกับกรอบการประเมินและการปรับปรุงกฎระเบียบตามแนวทาง OECD ใน 4 มิติหลัก ดังนี้
1.การขับเคลื่อนภาคการผลิตสู่เศรษฐกิจหมุนเวียนและสังคมคาร์บอนต่ำ (Circular Economy & Green Industry)
กรอบนโยบายด้านสิ่งแวดล้อมของ OECD เน้นย้ำการลดมลพิษ ณ แหล่งกำเนิด (Pollution Prevention) และการเปลี่ยนผ่านสู่วงจรการผลิตที่ยั่งยืน กรมโรงงานอุตสาหกรรมจึงได้ผลักดันแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน มุ่งส่งเสริมการใช้วัตถุดิบอย่างคุ้มค่า โดยการนำของเสียหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว กลับมาใช้ใหม่เป็นวัตถุดิบหรือพลังงานทดแทน รวมถึงส่งเสริมแนวคิดการแลกเปลี่ยนของเสีย (Waste Exchange) สนับสนุนระบบที่โรงงานหนึ่งสามารถนำของเหลือทิ้งจากอีกโรงงานหนึ่งไปใช้ประโยชน์ต่อได้ ช่วยลดปริมาณขยะไปฝังกลบให้เหลือศูนย์ (Zero Waste to Landfill)
กรมโรงงานอุตสาหกรรมยังได้ร่วมกับหน่วยงานภาคี ส่งเสริมมาตรฐาน Eco Factory ยกระดับภาคอุตสาหกรรมสู่โรงงานเชิงนิเวศ ส่งเสริมให้สถานประกอบการประยุกต์ใช้หลักการใช้วัตถุดิบอย่างคุ้มค่า ลดการเกิดกากอุตสาหกรรม และบริหารจัดการพลังงานสะอาดอย่างมีประสิทธิภาพ ไม่สร้างมลพิษทางกลิ่น อากาศ หรือน้ำเสียแก่ชุมชนโดยรอบ ในขณะเดียวกันอุตสาหกรรมต้องช่วยสร้างงาน กระจายรายได้
ให้คนในท้องถิ่นควบคู่กันไปด้วย
นอกจากนี้ กรมโรงงานอุตสาหกรรมยังได้ปรับเกณฑ์อุตสาหกรรมสีเขียว (Green Industry) โดยมุ่งเป้า Net Zero เพื่อตอบสนองเป้าหมายของประเทศไทยในการบรรลุความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero Emissions) กรมโรงงานอุตสาหกรรม ได้อัพเกรดเกณฑ์การรับรอง “อุตสาหกรรมสีเขียว” (Green Industry) ด้วยการสนับสนุนให้โรงงานทุกขนาด (ตั้งแต่ SMEs จนถึงโรงงานขนาดใหญ่) ประเมินและลดคาร์บอนฟุตพรินต์ (Carbon Footprint) ขององค์กร เชื่อมโยงสิทธิประโยชน์และการสนับสนุนในมิติต่างๆ เพื่อจูงใจให้ผู้ประกอบการลงทุนในเทคโนโลยีคาร์บอนต่ำ
2.การบริหารจัดการสารเคมีและวัตถุอันตรายตามระบบสากล (Chemical Safety & Governance)
OECD มีแนวทางและกลไกความร่วมมือด้านความปลอดภัยของสารเคมีที่เข้มงวด โดยเฉพาะระบบการยอมรับร่วมกันของข้อมูลการทดสอบสารเคมี (Mutual Acceptance of Data: MAD) และการบริหารจัดการความเสี่ยงจากสารเคมีตลอดวงจรอายุ โดยในส่วนนี้ กรมโรงงานอุตสาหกรรมจะส่งเสริมการกำกับดูแลการจำแนกประเภทและการแสดงฉลากสารเคมีที่เป็นระบบเดียวกันทั่วโลก (Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals: GHS) เพื่อยกระดับความปลอดภัยในการผลิต การขนส่ง และการจัดเก็บวัตถุอันตราย และจะพัฒนาระบบทำเนียบสารเคมีแห่งประเทศไทย (National Chemical Inventory) เพื่อรวบรวม จำแนก และประเมินสถานะของสารเคมีที่มีการนำเข้า ผลิต และใช้งานภายในประเทศ เพื่อนำไปสู่การบริหารจัดการความเสี่ยงเชิงรุกตามมาตรฐานสากล
3.การพัฒนาทักษะและการเรียนรู้ผ่านระบบดิจิทัล (Digital Learning & Skill Development)
การพัฒนาทักษะและการเรียนรู้ผ่านระบบดิจิทัล ถือเป็นหัวใจสำคัญในการยกระดับองค์กรและภาคอุตสาหกรรมของกรมโรงงานอุตสาหกรรม โดยเป็นการปรับเปลี่ยนบทบาทจากเพียงการกำกับดูแลตามกฎหมายไปสู่การเป็น “ผู้ส่งเสริมและอำนวยความสะดวก” (Facilitator & Regulator) เพื่อเตรียมความพร้อมให้บุคลากรภาครัฐและผู้ประกอบการสามารถรับมือกับการเปลี่ยนแปลงด้านเทคโนโลยีและมาตรฐานสากลได้อย่างยั่งยืน
กรมโรงงานอุตสาหกรรมมุ่ง Upskill & Reskill บุคลากร ยกระดับความรู้และความเชี่ยวชาญของเจ้าหน้าที่ ให้ทันต่อเทคโนโลยีอุตสาหกรรมใหม่ๆ เช่น IoT หรือ AI การตรวจวัดมลพิษ กฎระเบียบสากล ตลอดจนการพัฒนาทักษะวิเคราะห์ข้อมูล (Data Analytics) และเทคโนโลยีสารสนเทศสำหรับเจ้าหน้าที่ตรวจโรงงาน อีกทั้งยังมุ่งลดอุปสรรคและต้นทุนการเรียนรู้ของภาคเอกชน เพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการ โดยเฉพาะผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) สามารถเข้าถึงองค์ความรู้ ข้อกฎหมาย และมาตรฐานความปลอดภัยได้ทุกที่ทุกเวลา
4.การเสริมสร้างธรรมาภิบาลและการอำนวยความสะดวกในการประกอบธุรกิจ (Good Governance & Digital Government)
หนึ่งในเสาหลักของ OECD คือความโปร่งใสและประสิทธิภาพของกระบวนการอนุมัติอนุญาตของภาครัฐ กรมโรงงานอุตสาหกรรมได้เร่งพัฒนาระบบการให้บริการโดยเฉพาะการพิจารณาอนุญาต รง.4 ผ่านระบบดิจิทัล หรือระบบ e-License เพื่อลดขั้นตอน ลดดุลพินิจ และสร้างระบบการบริหารงานที่ตรวจสอบได้ นอกจากนี้ ยังนำระบบอนุมัติอัตโนมัติมาใช้กับการอนุญาตกากอุตสาหกรรมรายการที่เข้าเงื่อนไขความเสี่ยงต่ำ ทำให้ผู้ประกอบการสามารถดำเนินการทางธุรกิจได้อย่างรวดเร็ว ไม่เกิดสภาวะคอขวดในภาคการผลิต
การปรับเปลี่ยนโครงสร้างการกำกับดูแลตามกรอบ OECD ของกรมโรงงานอุตสาหกรรม จะก่อให้เกิดประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์ต่อประเทศในหลากหลายมิติ เช่น การเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน ลดอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่ภาษี (Non-Tariff Barriers: NTBs) และสร้างความเชื่อมั่นแก่ผู้ลงทุนต่างชาติในกลุ่มอุตสาหกรรมมูลค่าสูง ยกระดับศักยภาพ SMEs สนับสนุนให้ผู้ประกอบการไทยสามารถปรับตัวเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานโลก (Global Supply Chain) ที่เน้นมาตรฐาน ESG ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
อีกทั้งยังสามารถยกระดับความมั่นคงด้านสุขอนามัยและสิ่งแวดล้อม ลดความเสี่ยงของการเกิดอุบัติภัยร้ายแรงจากสารเคมีและโรงงานอุตสาหกรรม พร้อมทั้งยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนและชุมชนรอบพื้นที่อุตสาหกรรม เพื่อการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน สนับสนุนเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอน (Carbon Neutrality) และการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero Emissions) ของประเทศไทย
อธิบดีพรยศระบุอีกว่า เพื่อให้การดำเนินงานร่วมกับ OECD บรรลุผลสัมฤทธิ์สูงสุด กรมโรงงานอุตสาหกรรมและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะพิจารณาขับเคลื่อนในประเด็นสำคัญ อันประกอบด้วย การบูรณาการกฎหมายและฐานข้อมูลข้ามกระทรวง สร้างความร่วมมือระหว่างกรมและกระทรวงต่างๆ ในการเชื่อมโยงระบบฐานข้อมูลโรงงานและสิ่งแวดล้อมแบบบูรณาการ ส่งเสริมกลไกการสนับสนุนในมิติต่างๆ โดยเฉพาะเทคโนโลยีการผลิตให้แก่ SMEs จัดให้มีมาตรการจูงใจเพื่อช่วยลดภาระต้นทุนในการปรับเปลี่ยนเทคโนโลยีการผลิตของ SMEs ให้เป็นไปตามมาตรฐาน OECD
ส่งเสริมการนำเทคโนโลยีสารสนเทศขั้นสูงมาใช้ในการกำกับดูแล เพิ่มประสิทธิภาพการตรวจสอบและเฝ้าระวังมลพิษด้วยระบบ IoT และ AI ในการติดตามการระบายมลพิษและการขนส่งกากอุตสาหกรรมและวัตถุอันตรายแบบ Real-time เพื่อสร้างระบบการกำกับดูแลที่มีความแม่นยำและโปร่งใส
บทบาทของกรมโรงงานอุตสาหกรรม ในการขับเคลื่อนงานร่วมกับ OECD ไม่ได้เป็นเพียงภารกิจการปฏิบัติตามเกณฑ์การประเมินเพื่อเข้าเป็นสมาชิกเท่านั้น หากแต่เป็น “กลไกสำคัญในการปฏิรูปภาคอุตสาหกรรมไทย” ให้หลุดพ้นจากกับดักประเทศที่มีรายได้ปานกลาง ไปสู่โครงสร้างเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม ความปลอดภัย และความยั่งยืน การวางรากฐานการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมและสารเคมีวัตถุอันตราย
“ทั้งหมดนี้เพื่อเป็นหลักประกันสำคัญสำหรับการเติบโตทางเศรษฐกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและความเชื่อมั่นของประเทศไทยบนเวทีโลกอย่างแท้จริง” อธิบดีพรยศเน้นย้ำ



