ผลศึกษาใหม่ CME ชี้ไทยดึงเงินลงทุนได้ แต่ยังต่อยอดสู่การเติบโตไม่เต็มศักยภาพ
ผลการศึกษาใหม่จาก CME เผยไทยเหลือพื้นที่กู้ยืมอีกเพียงประมาณ 8 แสนล้านบาทก่อนแตะเพดานหนี้สาธารณะ แนะรัฐปฏิรูปแบบมุ่งเป้าใน 4 ภาคส่วน ได้แก่ ยานยนต์ อิเล็กทรอนิกส์ การท่องเที่ยว และยาสูบ เพื่อกระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจและเพิ่มรายได้ภาครัฐ
ศูนย์การศึกษาด้านตลาด (Center for Market Education: CME) เผยรายงานฉบับล่าสุดซึ่งเผยแพร่เมื่อเดือนตุลาคมว่า การเติบโตทางเศรษฐกิจที่อ่อนแอของไทยไม่ได้มีสาเหตุหลักจากการขาดแคลนการลงทุน แต่เกิดจากประเทศยังไม่สามารถเปลี่ยนเงินทุน ทักษะ และอุปสงค์ที่มีอยู่ให้กลายเป็นมูลค่าเพิ่มภายในประเทศ การจ้างงานในระบบ และรายได้ภาษีได้อย่างเต็มที่ รายงานจึงเสนอการปฏิรูปแบบมุ่งเป้าและมีต้นทุนต่ำใน 4 ภาคส่วน แทนการปรับขึ้นภาษีในวงกว้างหรือการให้เงินอุดหนุนเพิ่มเติม
รายงานระบุว่า ประเทศไทยเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างสมบูรณ์ในปี 2567 โดยประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปมีสัดส่วน 22% และคาดว่าจะเพิ่มเป็น 36% ภายในปี 2593 ขณะที่ประชากรวัยทำงานคาดว่าจะลดลงจาก 42.3 ล้านคน เหลือ 36.5 ล้านคนภายในปี 2583 นอกจากนี้ หนี้ครัวเรือน ณ สิ้นเดือนกันยายน 2568 อยู่ที่ 16.44 ล้านล้านบาท หรือ 86.8% ของ GDP แรงงานมากกว่าครึ่งอยู่นอกระบบ และ GDP ที่แท้จริงในปี 2569 คาดว่าจะเติบโตเพียง 1.6–1.7%
ขณะเดียวกัน หนี้สาธารณะเพิ่มขึ้นแตะ 66.8% ของ GDP ในเดือนพฤษภาคม 2569 ทำให้ไทยเหลือความสามารถในการกู้ยืมอีกราว 8 แสนล้านบาทก่อนแตะเพดาน 70% ต่ำกว่าการขาดดุลงบประมาณปี 2569 ที่ 8.6 แสนล้านบาท ขณะที่สัดส่วนรายได้ภาษีต่อ GDP อยู่ที่ 17.0% ในปี 2566 ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยเอเชียแปซิฟิกที่ 19.5% และธนาคารโลกประเมินช่องว่างทางภาษีของไทยที่ประมาณ 5.6% ของ GDP สะท้อนว่าปัญหาอยู่ที่ฐานภาษีที่แคบมากกว่าอัตราภาษีที่ต่ำ
รายงาน ปลดล็อกการเติบโตของไทย: การลงทุนรายภาคส่วนและการปฏิรูปการคลัง” (Unlocking Growth: Sectoral Investment and Fiscal Reform in Thailand) จัดทำโดย Alfian Banjaransari และ Clarence Fulgentius Tjandera จาก CME ร่วมกับ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุทธิกร กิ่งแก้ว จากสำนักวิจัย มหาวิทยาลัยเกษมบัณฑิต โดยใช้กรอบ Policies-Processes-Products (PPP) วิเคราะห์ว่าการดำเนินนโยบายสามารถนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงของภาคธุรกิจและผลลัพธ์ในตลาดได้จริงเพียงใด
ผลการศึกษาครอบคลุม 4 ภาคส่วนสำคัญ และให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายดังนี้
ยานยนต์ไฟฟ้าเติบโตเร็วกว่าความสามารถของห่วงโซ่อุปทานในประเทศ การลงทุนภายใต้มาตรการ EV 3.0 และ EV 3.5 มีมูลค่าประมาณ 1.4 แสนล้านบาท และ EV คิดเป็น 30% ของยอดขายรถยนต์ช่วงครึ่งแรกของปี 2569 แต่กว่าครึ่งเป็นรถนำเข้า ขณะที่กว่า 80% ของการผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ที่มีอยู่สามารถปรับใช้กับ EV ได้ด้วยการดัดแปลงในระดับจำกัด จึงควรต้องขยายสิทธิ BOI แบบจำกัดระยะเวลาเพื่อสนับสนุนการปรับสายการผลิตตลอดห่วงโซ่อุปทาน และปรับเงื่อนไขสัดส่วนการผลิตในประเทศให้สอดคล้องกับศักยภาพของผู้ผลิตไทย
การลงทุนดิจิทัลยังไม่สามารถยกระดับเศรษฐกิจได้เต็มที่ คำขอรับส่งเสริมการลงทุนจาก BOI ช่วงครึ่งแรกของปี 2569 มีมูลค่า 43.6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้น 37% โดย 33 พันล้านดอลลาร์สหรัฐเป็นการลงทุนในศูนย์ข้อมูล คลาวด์ และ AI แต่ไทยยังมีส่วนแบ่งการส่งออกเซมิคอนดักเตอร์ในตลาดโลกเพียงประมาณ 1% เทียบกับเวียดนาม 1.7% และฟิลิปปินส์ 2.5% รายงานเสนอให้เปิดกว้างด้านการค้า เสริมการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา และผูกมาตรการจูงใจกับผลลัพธ์ เช่น การจ้างแรงงานทักษะสูงและการเชื่อมโยงกับผู้ผลิตในประเทศ มากกว่าพิจารณาเฉพาะมูลค่าการลงทุน
การท่องเที่ยวต้องสร้างมูลค่ามากกว่าการเพิ่มจำนวน นักท่องเที่ยวต่างชาติในปี 2568 ลดลง 7.23% เหลือ 32.9 ล้านคน ขณะที่นักท่องเที่ยวจีนลดลงประมาณ 30–34% จึงควรเพิ่มมูลค่าต่อนักท่องเที่ยว โดยขยายการท่องเที่ยวเชิงการแพทย์ สุขภาพ และการพำนักระยะยาว
การบริโภคยาสูบและการรั่วไหลของรายได้ภาษีมีนัยสำคัญ การสูบบุหรี่เป็นสาเหตุของการเสียชีวิตประมาณ 70,795 รายในปี 2567 และสร้างความสูญเสียทางเศรษฐกิจประมาณ 3.526 แสนล้านบาท หรือ 3.15% ของ GDP ขณะที่บุหรี่ผิดกฎหมายทำให้รัฐสูญเสียรายได้ภาษีประมาณ 1.5–2.25 หมื่นล้านบาทต่อปี รัฐควรเร่งเปลี่ยนภาษีสรรพสามิตบุหรี่จากระบบสองอัตราเป็นอัตราเดียวด้วยการยกเลิกอัตราที่สูงกว่า และวางแผนปรับภาษีระยะยาวโดยคำนึงถึงความสามารถในการซื้อ สัดส่วนตลาดบุหรี่ถูกกฎหมาย และการค้าผิดกฎหมาย พร้อมลดช่องว่างภาษีระหว่างยาเส้นมวนเองกับบุหรี่โรงงาน ใช้ระบบตรวจสอบแสตมป์ภาษีดิจิทัล และบูรณาการการบังคับใช้กฎหมายระหว่างกรมสรรพสามิตและกรมศุลกากร นอกจากนี้ เสนอให้ควบคุมบุหรี่ไฟฟ้าและยาสูบแบบให้ความร้อนอย่างเข้มงวด
อัลเฟียน บันจารันซารี (Alfian Banjaransari) ผู้จัดการโครงการประจำเอเชียแปซิฟิกของ CME กล่าวว่า ประเทศไทยไม่จำเป็นต้องเพิ่มมาตรการหรือแพ็กเกจจูงใจที่ใหญ่ขึ้น แต่ต้องทำให้เงินลงทุนที่กำลังไหลเข้ามาสามารถหยั่งรากไปสู่ผู้ผลิตในประเทศ การจ้างงานที่ใช้ทักษะ และการขยายฐานภาษีในระบบ ทางเลือกที่มีต้นทุนต่ำแต่สร้างผลกระทบได้สูงที่สุดคือ “micro-conversion” หรือการลดอุปสรรคด้านกฎระเบียบที่ขัดขวางภาคเอกชนจากการสร้างขีดความสามารถภายในประเทศและรายได้ภาษีในระบบ
ด้าน ผศ.ดร.สุทธิกร กิ่งแก้ว ที่ปรึกษา KBU Research Institute กล่าวว่า ในฐานะนักวิชาการ เคยบัญญัติคำว่า “Boiling Frog Economy” เพื่ออธิบายว่า ประเทศไทยอาจติดอยู่ในกับดักรายได้ปานกลางเป็นเวลาหลายปีโดยไม่มีวิกฤตใดวิกฤตหนึ่งที่รุนแรงพอจะบังคับให้เราต้องลงมือทำ งานวิจัยชิ้นใหม่นี้ชี้ให้เห็นหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้กับดักดังกล่าวยังคงอยู่ ไทยสามารถดึงดูดเงินลงทุนหลายแสนล้านบาท แต่กลับมีเพียงส่วนน้อยที่เปลี่ยนไปเป็นงานทักษะสูง ผู้ผลิตไทยที่แข็งแกร่งขึ้น และฐานภาษีที่กว้างขึ้น เราจึงควรวัดความสำเร็จของนโยบายการลงทุนจากสิ่งที่การลงทุนนั้นสามารถสร้างขึ้นในประเทศไทยได้ในระยะยาว
“ในช่วงที่รัฐบาลกำลังเข้าใกล้เพดานหนี้ การปฏิรูปแบบมุ่งเป้าที่ช่วยให้ธุรกิจไทยเข้าไปมีส่วนร่วมในห่วงโซ่อุปทานใหม่ และช่วยให้แรงงานเข้าสู่งานที่มีผลิตภาพสูงขึ้น เป็นแนวทางในการเพิ่มรายได้โดยไม่ต้องพึ่งเงินอุดหนุนขนาดใหญ่อีกรอบ สำหรับยาสูบ รายได้ภาครัฐและสุขภาพของประชาชนไม่ใช่เป้าหมายที่ขัดแย้งกัน การทำให้ระบบภาษีสรรพสามิตเรียบง่ายขึ้น การสกัดกั้นบุหรี่ลักลอบนำเข้าแบบผิดกฎหมาย และการเปิดทางให้ผู้สูบบุหรี่เข้าถึงทางเลือกที่มีความเสี่ยงต่ำกว่าภายใต้การกำกับดูแล จะเป็นประโยชน์ทั้งต่อกระทรวงการคลังและสุขภาพของประเทศ”

