เมื่อวันที่ 4 กันยายน ศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาฯ จัดเสวนา “วิพากษ์ร่างพระราชบัญญัติสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล (ฉบับที่..) พ.ศ. …” ที่ห้องแมนดารินซี โรงแรมแมนดาริน สามย่าน โดยมีนักวิชาการและภาคประชาสังคมร่วมแลกเปลี่ยนความเห็นเป็นจำนวนมาก
นายธนากร คมกฤส เลขาธิการมูลนิธิรณรงค์หยุดพนัน กล่าวว่า ควรให้ความสนใจในร่าง พ.ร.บ.สลากกินแบ่งฯ ฉบับใหม่อย่างยิ่ง เนื่องจากการแก้กฎหมายแต่ละครั้งแสดงว่าของเดิมมีจุดอ่อน และการแก้ไขแต่ละครั้งควรแก้ไขให้ดีขึ้น ไม่ใช่แก้แล้วเสียของ โดยสาระสำคัญในการแก้ไขร่าง พ.ร.บ.สลากกินแบ่งฯ ฉบับใหม่ มี 7 ประเด็นใหญ่คือ ที่ตั้ง, องค์ประกอบคณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาล, อำนาจหน้าที่บอร์ด, การจัดสรรเงิน, การสมทบเงินรางวัล, กองทุนสลากฯ และบทลงโทษกรณีขายเกินราคา
“การแก้กฎหมายใหม่นี้ทำให้การออกสลากชนิดใหม่ออกได้ง่ายขึ้น น่าลุ้น น่าลอง เช่น สลากล็อตโต้ สลากรู้ผลทันที สลากรวมชุด เพราะกฎหมายบอกให้เป็นมติของบอร์ด อีกทั้งมีเรื่องรางวัลสมทบหรือแจ๊กพอตสูงสุดถึง 600 ล้านบาท และข้อกำหนดในการเข้าถึงหรือการซื้อขายมีน้อย อาจทำให้ในอนาคตหาซื้อสลากได้ง่ายขึ้น เช่น ตามตู้สะดวกซื้อ โดยยื่นข้อเสนอให้การแก้ไขเพิ่มเติมในร่าง พ.ร.บ.นี้ดีขึ้น คือออกสลากชนิดใหม่ได้ แต่ต้องไม่ง่ายมากนัก ต้องผ่านการศึกษาผลกระทบทางสังคมโดยสถาบันที่เป็นกลาง ต้องรับฟังความเห็นของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และไม่ถูกโจมตีว่าเป็นการมอมเมาคือไม่ต้องมีแจ๊กพอต จำกัดการเข้าถึง เช่น จุดจำหน่าย หรือการซื้อต้องใส่เลขบัตรประชาชน จึงจะมีสิทธิขึ้นรางวัล” นายธนากรกล่าว
นายธนากรกล่าวต่อว่า พ.ร.บ.สลากกินแบ่งฯถูกแก้ไขมาแล้วไม่ต่ำกว่า 5 ครั้ง โดยข้อเปรียบเทียบจากการแก้ไขของพรรคเพื่อไทยเทียบกับ คสช. แม้ต่างกันด้านวิธีเขียน แต่ไม่ต่างกันในเชิงเจตนา เช่น พรรคเพื่อไทยแก้ไขให้ต้องการออกสลากรูปแบบอื่น ส่วน คสช.แก้ไขที่มาตราอำนาจของบอร์ด พรรคเพื่อไทยเสนอให้การจัดสรรรายได้จากการขายสลากรูปแบบอื่นกว่า 70% นำเข้ากองทุน ส่วน คสช.แก้ไขในมาตราที่ 26 เรื่องเงินที่จัดสรรเพื่อจ่ายเป็นเงินรางวัล ในกรณีสลากกินแบ่งรัฐบาลทั้งประเภทมีเงินรางวัลสมทบและไม่มีเงินรางวัลสมทบ ซึ่งการแก้ไขเหล่านี้แก้เพื่อให้อำนาจอยู่ในตัวบุคคล หรือเพื่อให้เกิดสลากแบบใหม่ แต่ถามว่าแก้เพียงเท่านี้คือการปฏิรูปหรือไม่ เพื่ออะไร แล้วจะเสียของหรือไม่
รศ.ดร.นวลน้อย ตรีรัตน์ ผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาปัญหาการพนัน กล่าวว่า การแก้ไขครั้งนี้เป็นการนำร่างในมาตรา 44 มาวางไว้แบบเดิม ไม่ทำการบ้านเพิ่มเติม ไม่มีการพัฒนา แต่แก้ให้ตัวเองมีอำนาจมากขึ้น กรณีสลากล็อตโต้ในต่างประเทศ ถ้าเอกชนเป็นผู้ทำสลาก รัฐต้องเป็นผู้กำกับดูแล หรือถ้ารัฐจัดทำ ต้องมีคณะกรรมการขึ้นมาดูแล
“อย่าปลดล็อกให้กรรมการกำหนดเองโดยการเพิ่มคำว่า ‘รูปแบบ’ เข้าไป คำถามคือ ถ้าสำนักงานสลากฯอยากมีอำนาจมากขึ้น อีกทั้งไม่ต้องผ่าน ครม. ควรมีคณะกรรมการกำกับดูแลหรือไม่ เรื่องเงินรางวัลเองก็ต้องมีการกำหนด ไม่ใช่เพิ่มไปเรื่อยๆ มีหลากหลายวิธีที่จะทำ ด้านกองทุน 1,000 ล้านบาท ในวัตถุประสงค์ข้อสุดท้ายที่ระบุให้ตอบสนองนโยบายรัฐบาล ส่วนตัวมองว่าเป็นปัญหา เพราะกลไกการใช้เงินจะไม่มีการควบคุม ไม่มีระบบ ไม่เกิดการตรวจสอบ ไม่มีการกำกับ เป็นไปได้ไหมว่าตัดข้อนี้ทิ้ง ลดจำนวนเงินเหลือเพียง 500 ล้านบาท หรือถ้าคงข้อนี้ไว้ ต้องมีคณะกรรมการกำกับดูแลที่ชัดเจน อาจให้ขึ้นกับกระทรวงการคลังก็ได้ เมื่อมีการจัดสรรเงินกองทุน ต้องมีคณะกรรมการติดตามประเมินผล ต้องมีรายงานเปิดเผยต่อสาธารณะ ต้องเป็นยุค 4.0 ที่โปร่งใสอย่างแท้จริง” รศ.ดร.นวลน้อยกล่าว
ด้าน ผศ.ดร.นิเวศน์ อรุณเบิกฟ้า มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี กล่าวว่า การแก้ไข พ.ร.บ.สลากกินแบ่งฯที่ผ่านมาไม่เคยแก้ไขได้ เป็นอันตกไปเสมอ โดยการแก้ไขครั้งนี้เสนอให้นิยามเรื่องกองสลากต้องชัดเจน การปรับลดสัดส่วนเข้ารัฐเป็นเท่าใดแน่ ต้องมีมาตรการในการควบคุมสื่อ โดยให้ระบุใน พ.ร.บ.ว่าการชวนคนมาเล่นการพนันถือว่ามีความผิด ส่วนการจัดตั้งกองทุนเป็นอย่างไร เป็นการทำเพื่อสังคมจริงๆ ใช่หรือไม่
