แรกเรียนประวัติศาสตร์ไทยจากชั้นประถมมามัธยม นักเรียนส่วนมากหรือเกือบทั้งหมด ต่างคลางแคลงกับพระมหาธรรมราชาว่าไปเข้าด้วยกับพม่าบุเรงนอง เป็นการทรยศต่อชาติและกรุงศรีอยุธยาใช่ไหม และเมื่อถึงกรณีขุนวรวงศากับท้าวศรีสุดาจันทร์ ที่ตำราไม่นับว่าเป็นหนึ่งในบรรดากษัตริย์ขึ้นครองกรุงศรีอยุธยา ก็ไม่ได้สงสัยใคร่รู้ แถมยังอาจเห็นไปด้วยว่า พฤติการณ์ของทั้งสองไม่สมควรนับเป็นหนึ่งในบรรดากษัตริย์จริงๆ
จนจำเนียรกาลผ่านพ้นมากว่าครึ่งศตวรรษ วิธีคิดของนักประวัติศาสตร์รุ่นใหม่ และตัวอย่างซึ่งเรียนรู้ได้จากประวัติศาสตร์นานาชาติ ทำให้เข้าใจได้ว่า ขนบการเรียนและวิธีคิดในการชำระประวัติศาสตร์ไทยต่างไปจากสากลปฏิบัติมาก บรรทัดฐานของรัฐชาติในปัจจุบันไม่สมควรนำไปพิจารณาตัดสินพฤติกรรมของพระมหาธรรมราชา เนื่องจากพื้นฐานการคิดต่างยุคต่างสมัย และจากตัวอย่างประวัติศาสตร์ของกลุ่มชนต่างๆ ในยุโรป หรือการขึ้นมาและล่มสลายของราชวงศ์ต่างๆ ในจีน สงครามชิงอาณาเขตนานนับร้อยปีของญี่ปุ่น จนแม้แต่การรบรากุมอำนาจของหงสาวดี ตองอู และอังวะในพม่า
หลักฐานทางประวัติศาสตร์มิได้กีดกันว่า ถ้าฝ่ายชำระเรื่องราวเห็นใครเป็นผู้ร้าย ต้องไม่นับเข้ามาให้มีชื่อและหน้าตาในเส้นทางประวัติศาสตร์ชาติ เช่น ขุนวงวรศาที่ถูกกีดกันออกไป
การยอมรับหรือไม่ยอมรับในเรื่องนี้ ควรเป็นการพิสูจน์ความก้าวหน้าหรือล้าหลังของปรัชญาการศึกษาประวัติศาสตร์ไทย (อย่างง่ายๆ)
ทั้งยังเป็นการพิสูจน์ความหน้าหนาหน้าบางของคนไทย พิสูจน์วิธีเผชิญหน้ากับความจริงต่างๆ ของคนไทย ถึงที่สุดแล้ว น่าจะเป็นการพิสูจน์ธาตุแท้ประการหนึ่งของคนไทยก็เป็นได้
หากยังไม่ได้อ่าน ท้าวศรีสุดาจันทร์ “แม่หยัวเมือง” ใครว่าหล่อนชั่ว ของ สุจิตต์ วงษ์เทศ ของดรีม แคชเชอร์ ซึ่งพิมพ์ครั้งที่ 4 แล้ว ที่เสนอหลักฐานเป็นลำดับอย่างเข้าใจง่าย มีภาพประกอบสำคัญ ทำให้เห็นเหตุการณ์เทียบเคียงได้กระจ่าง ลองอ่านเพื่อพิสูจน์อุเบกขาในการเรียนรู้ของตัวเองในฐานะพุทธศาสนิกชนดู จะได้รู้แจ้ง
…ใหม่เอี่ยมจากมูลนิธิโกมลคีมทอง บทวิจารณ์การเมืองไทยสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี ของ นิธิ เอียวศรีวงศ์ โดยหมอ วิชัย โชควิวัฒน์ ที่ค้นคว้าหลักฐานเอกสารต่างๆ มาโต้แย้งงานเขียนเล่มหนา เปิดหูเปิดตาเปิดมุมมองใหม่เกี่ยวกับพระเจ้าตาก ซึ่งพิมพ์แล้วพิมพ์เล่ามานานนับทศวรรษ อันทำให้รสชาติการศึกษาเรื่องของพระเจ้าตากเพิ่มพูนความเข้มข้นขึ้นอีก
โดยเฉพาะเมื่อผู้เขียนพูดถึงโรคจิตประสาทในบุคคลสำคัญต่างๆ พูดเรื่องพระสติวิปลาส อคติรุนแรงที่ปรากฏ และประเด็นการตั้งรัชทายาท ทำให้หนังสือซึ่งหนาไม่ถึง 100 หน้านี้ น่าจะชวนให้หาอ่านกันเพื่อพิจารณาข้อโต้แย้งเหล่านั้น ว่ามีแง่มุมน่าใคร่ครวญสมกับหลักฐานที่ผู้เขียนค้นหามาเสนอหรือไม่
ไม่อยากจะนำเนื้อหามาฝอยให้ฟังมาก เพราะหนังสือเล่มเล็กๆ แต่อัดเนื้อแน่นเหมือนก่องข้าวน้อยเล่มนี้ สมควรอ่านเองจะเพลิดเพลินเจริญสติปัญญากว่า
…ของดียังมีอีก เมืองโบราณเสนอ จากศึกบางกุ้ง ถึงศึกอะแซหวุ่นกี้ เผยโฉมยุทธศาสตร์พม่ารบไทยยุคธนบุรีของอาจารย์ สุเนตร ชุตินธรานนท์ เป็นประวัติศาสตร์การทหารยุคพระเจ้าตาก ที่เจาะจงไปยังการรบพม่าสามศึก ได้แก่ ศึกบางกุ้ง ศึกบางแก้ว และศึกอะแซหวุ่นกี้
เนื่องจากคราวนั้น อังวะมีเป้าชัดเจนที่จะจัดการกับกรุงธนบุรี เพื่อทำลายฐานการสนับสนุนกบฏมอญลงให้ได้อย่างเด็ดขาด โดยเฉพาะศึกอะแซหวุ่นกี้อันเป็นศึกใหญ่ที่สุดในยุคกรุงธนบุรี
ทั้งนี้ เนื่องมาจากปัญหาความมั่นคงในลุ่มน้ำอิรวดี ที่อังวะถูกท้าทายเสถียรภาพโดยการฟื้นคืนอำนาจของมอญในพื้นที่พม่าตอนล่าง การปลดแอกพม่า การสร้างกรุงใหม่ และการสู้ศึกซึ่งติดพันกันมาไม่ลดละ จึงเป็นพระราชภาระอันหนักหนาในพระเจ้าตาก ที่เราควรศึกษาให้ถ่องแท้ถึงช่วงเวลาก่อนสมัยล่าอาณานิคม ว่าสถาปนาแผ่นดินได้หนักแน่นมาอย่างไร
…ศิลปวัฒนธรรม ฉบับล่า ยังสำทับให้ศึกษาลึกซึ้งไปอีกด้วยเรื่อง พลังราชวงศ์คองบองของพม่า กับกรุงศรีอยุธยาที่ต้องล่มสลาย ของอาจารย์ ดุลยภาค ปรีชาวัชร ที่มุ่งวิเคราะห์แกนภูมิศาสตร์ของกลุ่มนครตามลุ่มน้ำสำคัญ อันเป็นรากและอำนาจของอารยธรรมรัฐกสิกรรม ทำให้ขยายการเรียนรู้และการรับรู้ความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มชนกว้างออกไปอีก
ยังมีเรื่องพระราชนิยมมอญในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯของ ไกรฤกษ์ นานา เรื่องส่วนผสมครัวมอญ อินเดีย ฝรั่ง จีน ซึ่งกลายเป็นของกินในสำรับพม่าของ องค์ บรรจุน นอกจากนั้นยังมีเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างหนังใหญ่กับศิลปกรรมรามเกียรติ์วัดโพธิ์ กับเรื่องตำนานเทพตี่จู้ ผู้คุ้มครองบ้านคนจีนโพ้นทะเล ล้วนแต่อ่านเพลินเจริญโลกทัศน์
…จากสารคดี สิบตำนานสะท้านโลก จินตนาการไม่รู้จบของมวลมนุษยชาติที่ บัญชา ธนบุญสมบัติ รวบรวมมาให้เห็นเสน่ห์ของเรื่องเล่าที่บำรุงโลกให้เคลื่อนไหวไป ไม่ว่าตำนานการเกิดคราสในวัฒนธรรมต่างๆ ทั่วโลก การกวนเกษียรสมุทร ปริศนาแอตแลนติส ตำนานน้ำท่วมโลก ตำนานแผ่นดินไหว เจสันกับขนแกะทองคำ ตำนานอมตะแห่งโรม และเมฆทูต วรรณกรรมสะเทือนใจ เป็นต้น
เรื่องราวเหล่านี้ ถูกสร้างสรรค์เป็นนิยายอัศจรรย์ เป็นภาพยนตร์พิสดาร ที่หล่อหลอมความฝันของเด็กและเยาวชนให้เติบโตอย่างมีความคิดอ่าน และเฉียบแหลมด้วยแนวคิดนานา
หนังสือประกอบด้วยการค้นคว้าและค้นพบหลักฐานใหม่ๆ ประกอบภาพสีตระการ ทั้งภาพถ่ายและภาพเขียนที่ยิ่งเสริมจินตนาการให้บรรเจิด ผู้ใหญ่เด็กอ่านได้เพลินๆ ตอนวันหยุดสงกรานต์
…จากสวนเงินมีมา ข้ามพ้นศาสนา จริยธรรมเพื่อคนทั้งโลก ขององค์ ทะไลลามะ ซึ่งแปลโดย นัยนา นาควัชระ บอกวิธีการทบทวนหาคุณธรรมที่ตกหล่นอยู่ภายในตัวเอง ท่ามกลางวัฒนธรรมและศาสนาที่หลากหลายอันเป็นเปลือก กระทั่งวันนี้แทบจะห่อหุ้มแก่นอันดีงามของมนุษย์จนไม่อาจถากถางลงไปพบเห็น
ในยามที่คนส่วนมากยังป่วยไข้ด้วยความไม่มี ขณะที่คนจำนวนไม่น้อยก็ป่วยไข้ด้วยการมีมากล้นเหลือ หาความสมดุลระหว่างคนกับสภาพแวดล้อมนานาประเภทไม่ได้ หนังสือเล่มนี้สามารถใช้เป็นหลักในการดำเนินชีวิตร่วมกันระหว่างหมู่คนที่แตกต่างได้เป็นอย่างดี หากแต่ละชีวิตเชื่อมั่นในคุณความดีที่มีในตัวเอง
…เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิก มากับฉบับมหานคร การสำรวจแนวคิดเพื่อสร้างเมืองแห่งอนาคต ไม่ว่าจะเรื่องเมืองที่ดีออกแบบได้ การเดินเท้าสำรวจมหานครโตเกียว ชีวิตกับการเดินทางของคนกรุงเทพฯ จนถึงเรื่องหนู ศัตรูตัวฉกาจของชาวเมือง นิตยสารที่เพียงภาพก็น่าตื่นตาตื่นใจแล้ว เมื่อมีเรื่องลึกซึ้งกำกับการคิดอ่านยิ่งชวนเพลิดเพลิน เด็กเล็กหลายรุ่นทั่วโลกแล้ว ที่เติบโตมาเป็นคนเจ้าความคิดจากนิตยสารยี่ห้อนี้
…จีเอ็ม ไม่รอช้ากับ 6 โจทย์ใหญ่หลังเลือกตั้ง 62 ไม่ว่าเรื่องความเหลื่อมล้ำ คนชายขอบ เศรษฐกิจ เทคโนโลยี คุณภาพชีวิต และศิลปวัฒนธรรม จากนั้นอ่านสัมภาษณ์การมองดราม่าเลือกตั้งผ่านนักวิชาการนิติศาสตร์ ปริญญา เทวานฤมิตรกุล แม้แต่เรื่องกะเทาะคตินิยมเฟมินิสม์ผ่าน 3 หนังดัง ก็อย่าพลาดเด็ดขาด
และสำหรับนักอ่านโดยเฉพาะ อย่าพลาดเรื่องโอเอซิสของคนรักหนังสือ ห้องสมุดเนลสัน เฮยส์ ที่พลิกฟื้นคืนชีวิตอีกครั้ง น่าตื่นเต้นจัง
