สำหรับคนยุค 2500 ที่ยังมีชีวิตอยู่ ความเข้าใจประวัติศาสตร์ชาติในปัจจุบัน แม้อาจมีบ้างที่มิได้ลึกซึ้งมากมาย แต่วันเวลาก็บอกให้รู้ได้ว่า หลังเปลี่ยนแปลงการปกครองเพื่อประชาชนจะได้ลืมตาอ้าปากด้วยระบอบประชาธิปไตย ที่ถูกบิดเบือนไปด้วยอำนาจรัฐจากปากกระบอกปืนนั้น สร้างความเสียหายแก่บ้านเมืองมายาวนานสาหัสอย่างไรจนทุกวันนี้
คนยุคปัจจุบันจึงควรเข้าใจถึงเงื่อนปมของประวัติศาสตร์ชาติ ว่าถูกขมวดไว้อย่างไร โดยกลุ่มผู้นำลักษณะไหน และจะคลี่คลายลงได้ด้วยวิธีใด
ซึ่งหากมิได้รู้จักเข้าใจสมุฏฐานของโรคแต่ต้นแล้ว ที่จะเยียวยารักษาให้หายขาดนั้น ย่อมยากเย็นแสนเข็ญ
นี่จึงเป็นหน้าที่รับผิดชอบของคนไทยทุกคน นับจากนักเรียนนักศึกษา กระทั่งประชาชนคนทำกินทุกชั่วอายุขัย
อาจารย์ อรรถจักร สัตยานุรักษ์ เจ้าของงานที่คนไทยต้องมองตัวเอง ‘จากชาวนาสู่ผู้ประกอบการ’ เขียนคำนำเสนอถึงงานสำคัญอีกชิ้นของเพื่อนอาจารย์ ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์ ว่า “สังคมไทยปัจจุบันกำลังต้องการความรู้ประวัติศาสตร์ ที่ตอบคำถามแก่ปัจจุบันมากกว่าทุกยุคทุกสมัยที่ผ่านมา เพราะ “ยุคพัฒนา” ทำให้ทุกคนกลายเป็นพลเมืองแห่งชาติไทย ที่มีบทบาทและได้รับผลกระทบต่างๆร่วมกันแทบทุกเรื่อง… ”
การศึกษายุคพัฒนาที่ต่อเนื่องกันมาให้ “น้ำไหล ไฟสว่าง หนทางดี” ที่ถูกศึกษากันมากว้งขวางแล้วนั้น มีนัยยะซ่อนเร้นอะไร อย่างไรบ้าง หนังสือเล่มนี้ใช้กรอบของพื้นที่สร้างความลุ่มลึกในการเรียนรู้ ให้เห็นภาพสังคมที่ขยายตัวโดยประชาชนมีส่วนร่วมสำคัญกับอาณาเขตถนนหนทาง การสร้างหอนาฬิกา งานประจำปีจังหวัดต่างๆ อนุสาร อ.ส.ท. ซึ่งเปิดสถานที่ท่องเที่ยวทั่วประเทศ กีฬาเอเชียนเกมส์ซึ่งองค์พระประมุขเข้าร่วมแข่งขัน ฯลฯ สร้างบรรยากาศสังคมยุคใหม่แห่งการพัฒนาได้ชนิดคนส่วนมากมีอารมณ์ร่วม
แล้วนี่เป็นเผด็จการอย่างไร
หนังสือเล่มนี้มีคุณค่าที่คนยุค 2500 ต้องหันกลับไปทบทวนตัวเอง และคนยุคใหม่ต้องขวนขวายเรียนรู้ เพื่อเข้าใจได้ว่า ทุกวันนี้แต่ละคนตกในสภาพพลเมืองแบบไหน ที่มิได้ดำเนินชีวิตอยู่ภายใต้ระบอบประชาธิปไตยใดๆเลย
๐ ถึงจะยังไม่รู้ว่าตัวอยู่ในความเชื่อแบบพุทธ พราหมณ์ ผีก็ตาม หากการกราบไหว้สวดมนต์ยังกล่อมจิตใจให้สว่างขึ้นได้บ้าง ‘ไหว้พระประธาน 77 จังหวัด’ ก็น่าจะเป็นคุณกับความรู้สืกอยู่ อย่างน้อยใกล้ไกลที่ไหนก็แวะกราบไหว้รูปจำลองพระพุทธ รำลึกถึงคุณที่มอบพระธรรมล้ำเลิศชี้ทางดำรงชีวิตให้
หนังสือเล่มนี้เป็นที่มาของรายการ ‘พระคู่บ้านคู่เมือง’ ทางช่อง 7 มาแล้ว เปรียบเสมือนลายแทงความรู้สึก ซึ่งนำทางไปกราบไหว้สัญลักษณ์อันสืบพระราชดำริรัชกาลที่ 1 ซึ่งวางรูปแบบพระอุโบสถและพระประธานต่อเนื่องกันมา
๐ ขยันหมั่นเพียรในการผลิตชุดเรื่องสั้นรางวัลโนเบลมาอย่างอุตสาหะ จนถึงชุด 24 แล้วกระมัง(เผื่อหลงหูหลงตา) นำโดย ‘ทะเลกลืนเวลา’ ของ กาบรียล การ์เซีย มาร์เกซ กับอีก 8 เรื่องสั้นของทั้งญี่ปุ่น อเมริกัน เยอรมัน ฯลฯ ให้อ่านอย่างอิ่มเอม แม้แต่ชุดที่ 1 ก็ยังพิมพ์มาวางเป็นครั้งที่ 3 แล้ว ‘เทวดามีปีก’ ของมาร์เกซเช่นกัน ตามด้วยงานชั้นเยี่ยมของทั้งอินเดีย ฝรั่งเศส อิตาเลียน อเมริกัน ฯลฯ สำหรับนักอ่านหรือนักเริ่มอ่านโดยแท้
๐ ไม่ได้เป็นเพียงหนังสือที่ใช้นำเที่ยว แต่ ‘บองจู แคนาดา’ ของ จักรกฤษณ์ สิริริน ยังเปิดหูเปิดตาผู้พลิกอ่าน ได้พบเห็นว่า บ้านเมืองอารยะซึ่งคำนึงถึงความอยู่สุขของผู้คนนั้น เขาสร้างบ้านแปงเมืองกันอย่างไร มีเครื่องอำนวยสติปัญญาและความสุขลักษณะไหน หนังสือเล่มบางๆภาพงดงามเล่มนี้ ยังให้เห็นความน่าตื่นตาของคนรักหนังสือถึงเมืองโตรอนโตว่า เป็นมหานครแห่งร้านหนังสืออย่างไร แม้จะเปิดรับอีบุ๊คชนิดทันยุคสมัย แต่ร้านหนังสือก็ยังสะพรั่งเมืองอย่างที่คนแสวงรสชาติหลากหลายของชีวิตจากตัวอักษร ต้องหลงใหลใฝ่ฝันจะไปพำนักทีเดียวเชียว
๐ จีเอ็ม มากับเรื่องสำคัญคือ มองการเมืองไทยและเทศในยุคเปลี่ยนผ่าน มองเศรษฐกิจ อินเตอร์เนท โลกยุคใหม่อย่างรอบด้าน ด้วยสายตาของอาจารย์นักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญ ชนิดไม่ควรตกหล่น ทั้งยังได้พบผู้ว่าการการเคหะ ซึ่งผ่านการเรียนมาอย่างน่าทึ่ง อ่านวิธีคิด การทำงาน และรู้จักฝีมือทางดนตรีที่อาจนึกไม่ถึง พร้อมกับ ๑๐ แนวโน้มสำคัญของอาหารในปีนี้ นี่เป็นฉบับที่ต้องสนใจ
๐ สารคดี กับหลังลายผ้าทอกลางไพร มาพร้อมคำถามแปลกๆ(หรือเปล่า)ว่าทำไมเรายังกินส้มตำไก่ย่างกันอยู่ ก่อนจะพบเรื่องใกล้ตัวที่มักไม่รู้กัน คือแรงงานไทยในสิงคโปร์ ว่ามีชีวิตอยู่และทำงานกันแบบไหนในบ้านเมืองซึ่งทั้งเป็นต่อไทยและกำกับหลายเรื่องในเมืองไทยอยู่(น่าช้ำใจสติปัญญาผู้นำมาหลายชั่วอายุคนไหม) ก่อนจะไปพบแดรก ควีน(d.r.a.g. queen)บ้านเรา ชีวิตของเพื่อนร่วมทุกข์ที่แตกต่าง แต่ต้องต่อลมหายใจเช่นเดียวกับเราในโลกใบเดียวกัน
มติชนสุดสัปดาห์ ถามว่า จะเอาผมหรือกลับที่เดิม มธุรสวาจาจากการปกครองแบบไทยๆ ที่น่าตกใจคือ ต้องอ่านนับถอยหลังสู่วันไร้น้ำของเมือเคปทาวน์ เรื่องฮาๆแบบเลือดตกในของ ผอ.ฉาวกับนักเรียน ม. 2 เมื่อสงครามเป็นอสมมาตรหมายความว่าไง ทำไมรัสเซียซึ่งก๊งหนักกว่าชาติไหน พยายามลด ละ เลิกดื่มและสูบ แต่เอเชียกลับเมาหัวปักหัวปำกว่าเดิม ฯลฯ
หนังสือรายสัปดาห์ที่อ่านสัปดาห์หนึ่งแล้ว ยังย่อยไม่หมด.
บรรณาลักษณ์
