โฟกัสโลก: เปิดเส้นทาง ‘ราตัน ทาทา’ นักธุรกิจมือทอง ผู้นำอาณาจักรธุรกิจอินเดียผงาดโลก
เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม ประเทศอินเดียได้สูญเสีย นายราตัน ทาทา มหาเศรษฐีนักธุรกิจชื่อดัง อดีตประธานของ ทาทา กรุ๊ป กลุ่มบริษัทยักษ์ใหญ่ของอินเดียที่ดำเนินธุรกิจหลายอย่างในชีวิตประจำวันของชาวอินเดีย พวกเขาใช้เกลือของบริษัททาทาในการปรุงอาหาร ขึ้นรถบัสยี่ห้อทาทา และสร้างบ้านโดยใช้เหล็กที่ผลิตจากบริษัททาทา นอกจากนั้นแล้ว นายราตัน ทาทา ยังถือเป็นหนึ่งในผู้ที่นำพาบริษัทสัญชาติอินเดียแห่งนี้เติบโตออกไปนอกประเทศและสร้างความยิ่งใหญ่ในตลาดโลก นายทาทามีเส้นทางชีวิตที่ไม่ธรรมดาซึ่งวันนี้เราจะมาเจาะลึกประวัติของนายราตัน ทาทา ผู้ที่เป็นหนึ่งในสัญลักษณ์ของความสำเร็จในด้านธุรกิจของชาวอินเดีย
ราตัน ทาทา เกิดเมื่อวันที่ 28 ธันวาคม ปี 1937 ที่นครมุมไบ ในครอบครัวคนรวยและการศึกษาสูง ต่อมาเขาได้เดินทางไปศึกษาต่อที่ประเทศสหรัฐ จนจบการศึกษาในคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จากมหาวิทยาลัยคอร์เนล หนึ่งในมหาวิทยาลัยไอวีลีกของสหรัฐอเมริกา เขาอาศัยอยู่ที่สหรัฐนาน 7 ปีด้วยความตั้งใจว่าจะเป็นสถาปนิก แต่วันหนึ่งชะตาชีวิตของเขาก็พลิกเปลี่ยนไปตลอดกาล เมื่อคุณยายของเขาที่เป็นคนเลี้ยงดูเขาหลังพ่อแม่แยกทางกันตั้งแต่วัยเด็ก ได้ล้มป่วยและขอให้ทาทากลับมาอินเดียบ้านเกิด เจ.อาร์.ดี. ทาทา ลุงของเขาได้ชักชวนให้เขาทำงานให้กับทาทา กรุ๊ปในปี 1962 กลุ่มบริษัทที่ทวดของเขาเป็นคนก่อตั้งขึ้นที่ขณะนี้มีอายุ 155 ปี ทาทากล่าวชื่นชมลุงของเขาว่าเป็นครูที่ดีที่สุดและเป็นทั้งพ่อทั้งพี่ชายให้กับเขา ทาทาถูกส่งไปทำงานในบริษัท Tata Steel ที่โรงงานในภาคตะวันออกของอินเดีย รับหน้าที่เป็นผู้ช่วยผู้จัดการด้านเทคนิค ต่อมาในต้นยุคทศวรรษที่ 1970 เขาเข้ามาดูแลกิจการบริษัทในเครือที่ผลิตวิทยุและโทรทัศน์ซึ่งทาทาทำผลงานการทำงานได้ยอดเยี่ยมจนสามารถขยายส่วนแบ่งการตลาดของบริษัทได้ แต่การดูแลกิจการบริษัทสิ่งทอกลับไม่ประสบความสำเร็จมากนัก
จากการทำงานในบริษัทของทาทา กรุ๊ปอยู่นานหลายปี ลุงของเขาก็ได้แต่งตั้งให้ราตัน ทาทาขึ้นดำรงตำแหน่งเป็นประธานของทาทา กรุ๊ปในปี 1991 ภายหลังจากที่ลุงของเขาประกาศวางมือ ทาทาเล่าว่าในตอนนั้นสื่อเล่นงานเขาอย่างหนัก โดยบอกว่าลุงของเขาเลือกที่รักมักที่ชัง เห็นแก่เครือญาติตัวเอง และเลือกผู้สืบทอดตำแหน่งผิดคน อินเดียมีการปฏิรูปครั้งใหญ่เพื่อเปิดเศรษฐกิจของตัวเองกับโลกในปี 1991 ถือเป็นการเปิดฉากยุคแห่งการเติบโตอย่างรวดเร็วในอินเดีย นอกจากนั้นแล้ว ทาทายังรวบอำนาจมาจากบรรดาผู้บริหารของบริษัทต่างๆ ในเครือ กำหนดอายุเกษียณ และผลักดันให้คนรุ่นใหม่เข้ามาดำรงตำแหน่งอาวุโสมากขึ้นและกระชับอำนาจของตัวเองในบริษัท
เขายังก่อตั้งบริษัทหลายแห่งในเครือ ไม่ว่าจะเป็น Tata Teleservices บริษัทโทรคมนาคมในปี 1996 และนำบริษัทไอทีของเครืออย่าง Tata Consultancy Services จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ในปี 2004 แต่หากทาทาต้องการเติบโตไปสู่ระดับโลกให้ได้ เขาต้องมองไกลกว่าแค่ในอินเดีย ทาทานำกลุ่มบริษัทของตัวเองขยายออกไปต่างประเทศด้วยการซื้อบริษัทหลายแห่งในต่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็น Tetley บริษัทชาของอังกฤษในปี 2000 ด้วยเงินราว 432 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และ Corus บริษัทผู้ผลิตเหล็กสัญชาติอังกฤษ-เนเธอร์แลนด์ในปี 2007 ด้วยเงิน 13,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งเป็นการเทคโอเวอร์บริษัทต่างชาติโดยบริษัทอินเดียที่ใหญ่ที่สุดในเวลานั้น รวมถึงการเข้าซื้อกิจการของบริษัทรถยนต์หรูสัญชาติอังกฤษอย่าง จากัวร์ และ แลนด์โรเวอร์ มาจาก ฟอร์ด ในปี 2008 ด้วยเงิน 2.3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่บริษัท Tata Motors ก็ได้ผลิตรถยนต์ในแบรนด์ของตัวเองเช่นกัน อาทิ ทาทา นาโน ที่รุ่นเริ่มต้นมีราคาเพียง 100,000 รูปี หรือแค่ 4 หมื่นบาท ซึ่งโฆษณาว่าเป็นรถยนต์ที่ถูกที่สุดในโลก รวมถึงรถกระบะ ทาทา ซีนอน ที่เคยมีการทำตลาดในประเทศไทยอยู่พักหนึ่งเช่นกัน ปัจจุบันทาทา กรุ๊ปคือหนึ่งในบริษัทที่ใหญ่ที่สุดของอินเดีย มีบริษัทในเครือเกือบ 100 บริษัท มีพนักงานทั่วโลกมาถึงกว่า 350,000 คน และมีรายได้ในปี 2023-2024 มากถึง 165,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ
หลังเป็นผู้นำอาณาจักรทาทา กรุ๊ปมานานถึง 21 ปี ราตัน ทาทาก็ได้ลงจากตำแหน่งประธานของทาทา กรุ๊ปในเดือนธันวาคมปี 2012 แต่นักธุรกิจมือทองอย่างเขาก็ยังหนีไม่พ้นข่าวฉาว เมื่อทาทา กรุ๊ปได้ขับ นายไซรัส มิสตรี ทายาทของกลุ่มบริษัท Shapoorji Pallonji พ้นจากตำแหน่งประธานของ ทาทา ซันส์ ซึ่งเป็นบริษัทแม่ของทาทา กรุ๊ปในปี 2016 แม้ดำรงตำแหน่งได้เพียง 4 ปี ทาทา กรุ๊ปบอกว่ามิสตรีไม่สามารถช่วยให้บริษัทต่างๆ ที่กำลังมีผลประกอบการย่ำแย่ให้ดีขึ้นได้ ขณะที่มิสตรีกล่าวหาว่า ราตัน ทาทา ซึ่งดำรงตำแหน่งเป็นประธานกิตติมศักดิ์ของทาทา กรุ๊ป เข้ามาแทรกแซงและสร้างศูนย์กลางอำนาจอีกกลุ่มภายในทาทา กรุ๊ป ทำให้ราตัน ทาทากลับมาดำรงตำแหน่งประธานอีกครั้งชั่วคราวก่อนส่งมอบตำแหน่งต่อให้กับ นายนาตาราจัน จันทระเศการัณ ที่เคยดำรงตำแหน่งซีอีโอของ Tata Consultancy Services ในปี 2017
ถึงแม้ว่าราตัน ทาทาจะเป็นมหาเศรษฐีชาวอินเดียผู้ร่ำรวย แต่ปีเตอร์ เคซีย์ นักธุรกิจชาวไอริชเล่าว่าทาทาเป็นคนที่ถ่อมตัว สงวนตัว และถึงขั้นขี้อายด้วยซ้ำ ทาทายังเป็นคนที่ใจเย็นและมีวินัยอย่างมาก เขาจะเตรียมรายการสิ่งที่ต้องทำในแต่ละวันโดยเขียนด้วยลายมือตัวเองทุกครั้ง ทาทาเป็นคนมองโลกในแง่ดี หลังจากที่เขาได้ลงจากตำแหน่งประธานของทาทา กรุ๊ป เขาได้ผันตัวมาเป็นนักลงทุนในบริษัทสตาร์ทอัพของอินเดียมากมาย สำหรับชีวิตส่วนตัวแล้ว ทาทาชื่นชอบการขับเครื่องบินรวมถึงขับเครื่องบินของบริษัททาทาด้วยตัวเองอีกด้วย เขาไม่เคยแต่งงานและมีชีวิตที่เรียบง่าย ถ่อมตัว อีกทั้งยังชื่นชอบการทำงานเพื่อการกุศลอีกด้วย หลายสิบปีที่ผ่านมา บริษัททาทามักบริจาคเงินให้กับหลายภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นการศึกษา สาธารณสุข และสิ่งแวดล้อม รวมถึงให้เงินสนับสนุนสถาบันต่างๆ ทั้งในและนอกประเทศอินเดีย
นายทาทาเข้ารักษาตัวที่โรงพยาบาลทางตอนใต้ของนครมุมไบเมื่อช่วงสัปดาห์นี้ โดยบอกว่าเป็นการตรวจอาการป่วยที่มาจากอายุที่มากของเขาเท่านั้น แต่นายทาทาก็เสียชีวิตในวันที่ 9 ตุลาคม ในวัย 86 ปี โดยมีการจัดรัฐพิธีศพให้กับเขาในค่ำวันที่ 10 ตุลาคม ล่าสุด รัฐมหาราษฏระได้มีมติเรียกร้องให้รัฐบาลกลางมอบรางวัลภารตรัตนะ ซึ่งเป็นอิสริยาภรณ์พลเรือนขั้นสูงสุดของอินเดีย ให้แก่นายทาทา
นี่ถือเป็นการปิดฉากชีวิตนักธุรกิจวิสัยทัศน์ไกลผู้นี้ที่พาธุรกิจอินเดียให้เป็นที่รู้จักของคนทั่วโลก ที่พิสูจน์ให้โลกได้เห็นขีดความสามารถของชาวอินเดียและโอกาสธุรกิจที่แท้จริงของอินเดีย
