จอห์น แมคเคน นักการเมืองจากพรรครีพับลิกัน ของสหรัฐอเมริกา ที่เพิ่งเสียชีวิตไปจากโรคมะเร็งสมอง เมื่อวันที่ 25 สิงหาคมที่ผ่านมา ได้ชื่อว่าเป็น “ฮีโร่สงครามเวียดนาม” คนหนึ่งของสหรัฐ หลังจากเคยร่วมรบในสงครามเวียดนาม กระทั่งถูกจับเป็นเชลยศึกอยู่ในเวียดนามนานถึง 5 ปี
และสถานที่ที่แมคเคนถูกจับเอาไว้ คือที่คุก “ฮั่วลอ” ในกรุงฮานอย เมืองหลวงของเวียดนาม หรือที่พวกทหารผ่านศึกอเมริกันเรียกกันติดปากว่า “ฮานอย ฮิลตัน”
ฮั่วลอ แปลได้ว่า หลุมแห่งนรก หรือ เตาไฟ เพราะเดิมถนนแห่งนี้ เคยเป็นแหล่งที่ตั้งของร้านขายเตามากมาย
คุกฮั่วลอ ตั้งขึ้นโดยชาวฝรั่งเศส ในช่วงปี 1886-1889 และอีกช่วงคือ 1898-1901 ในช่วงที่เวียดนามยังเป็นส่วนหนึ่งของอินโดจีนของฝรั่งเศส เดิมใช้เป็นที่คุมขังชาวเวียดนาม รวมไปถึงพวกนักโทษการเมือง
และต่อมาได้มีการขยายพื้นที่ จากเดิมที่ขังนักโทษได้ 460 คน ก็เพิ่มขึ้นเป็น 600 คน แต่ก็ยังไม่เพียงพอสำหรับการกักขังนักโทษ ที่มีเพิ่มมากขึ้นอย่างมาก โดยในปี 1954 มีนักโทษถูกขังอยู่ที่คุกนี้ถึงกว่า 2,000 คน ภายใต้สภาพแวดล้อมที่แออัด และการทรมาน ทารุณกรรมนักโทษเหมือนไม่ใช่คน ทำให้ที่แห่งนี้กลายเป็นสัญลักษณ์ของความเห็นแก่ตัวของพวกล่าอาณานิคม และของความขมขื่นที่ชาวเวียดนามมีต่อฝรั่งเศส
ต่อมา หลังพ่ายแพ้ในสงครามเดียนเบียนฟู ฝรั่งเศสได้ถอนตัวออกจากฮานอย คุกฮั่วลอ ตกอยู่ภายใต้การดูแลของพวกเวียดนามเหนือ และถูกใช้เป็นศูนย์ให้ความรู้เกี่ยวกับการปฏิวัติ แต่พอในช่วงสงครามเวียดนาม คุกแห่งนี้ถูกใช้สำหรับขังพวกนักโทษอเมริกัน และเป็นที่รู้จักกันในชื่อของ “ฮานอย ฮิลตัน” ให้เหมือนกับชื่อของเครือข่ายโรงแรมชื่อดัง ประหนึ่งการประชดของชาวอเมริกันที่ถูกขัง
เพราะจริงๆ แล้ว นักโทษชาวอเมริกันที่ถูกนำมาขังที่นี่ จะอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เลวร้าย อาหารการกินที่แย่ และถูกทารุณกรรมอย่างโหดเหี้ยม
เช่นเดียวกับ “แมคเคน” ที่ถูกเวียดนามเหนือจับขังอยู่ที่คุกแห่งนี้นานถึง 5 ปีครึ่ง ตั้งแต่ปี 1967 หลังจากขับเครื่องบินไปทิ้งระเบิด แต่เครื่องบินถูกยิงตก และถูกจับตัวเป็นเชลยศึก
นายจอห์น จี.ฮับเบลล์ เขียนไว้ในหนังสือประวัติของแมคเคน ว่า “ไม่เคยมีชาวอเมริกันคนไหนถูกขังอยู่ในฮั่วลอและอยู่ในสภาพที่เลวร้ายเท่าที่แมคเคนเคยเจอ”
หนังสือดังกล่าวเล่าถึงเรื่องที่เกิดขึ้นว่า แมคเคนจะได้อาหารและน้ำ ในปริมาณที่น้อยที่สุด ถูกสอบปากคำอย่างทารุณ ถูกทุบตี จนหมดสติไปเลยก็มี
แต่ก็รอดมาได้หลังจากสิ้นสุดสงครามลง และได้มาลงเล่นการเมือง ก่อนที่จะเสียชีวิตลงด้วยโรคมะเร็งสมอง ขณะอายุได้ 81 ปี
ส่วน ฮานอย ฮิลตัน ปัจจุบันเหลือเพียงบางส่วนเท่านั้น ที่ถูกจัดทำเป็น พิพิธภัณฑ์ จัดแสดงเรื่องราวในคุก และข้าวของเครื่องใช้ต่างๆ รวมไปถึงห้องสำหรับสอบปากคำนักโทษชาวอเมริกัน ที่ยังหลงเหลือร่องรอยของความโหดร้ายของสงครามให้คนรุ่นหลังได้ดูกัน
