เฟซบุ๊กของ Siripan Nogsuan Sawasdee หรือ รศ.ดร.สิริพรรณ นกสวน สวัสดี คณะรัฐศาสตร์ จุฬาฯ โพสต์เรื่อง
รัฐประหารในตุรกี: การปะทะกันระหว่างแนวคิด “รัฐสมัยใหม่” (วางรากฐานโดยผู้นำทหาร) กับ การหวนคืนสู่ “รัฐอิสลาม” (รื้อฟื้นโดยผู้นำทางการเมือง)
มีเนื้อหาดังนี้
ตั้งแต่มุสตาฟา เคมาล อตาเติร์ก (Mustafa Kemal Ataturk) ประธานาธิบดีคนแรก สถาปนาสาธารณรัฐตุรกีใน ค.ศ. 1923 เป็นต้นมา มีการรัฐประหารในตุรกี 4 ครั้ง คือ ปี 1960, 1971, 1980 และ 1997 ส่วนครั้งที่ 5 ที่เพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 15 กรกฎาคมนี้ ถือว่าเป็นการรัฐประหารที่ล้มเหลว
ทหารตุรกีมองตนเองและถูกมองว่าเป็น “ผู้ปกป้องรัฐประชาธิปไตยที่แยกศาสนาออกจากการเมือง” (guardian of secular democracy) ตามแนวทางที่ประธานาธิบดี อตาเติร์ก ผู้เป็นที่รักของประชาชน ได้วางไว้ โดยเข้ามาแทรกแซงการเมืองทุกครั้งที่เห็นว่ารัฐบาลจากการเลือกตั้งรื้อฟื้นข้อบัญญัติทางศาสนาอิสลามกลับเข้ามาในชีวิตประชาชน เช่นให้ผู้หญิงสวมผ้าคลุมศรีษะ ให้นักเรียนอ่านคัมภีร์อัลกุรอาน โดยที่กองทัพไม่เคยคิดว่าทหารอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของ รมต.กลาโหม หรือรัฐบาลพลเรือน ด้วยเหตุว่าทหารคือผู้สถาปนาสาธารณรัฐ (founder of the republic)
กล่าวได้ว่า บทบาทของทหารตุรกีตั้งแต่สถาปนาระบอบสาธารณรัฐมาจนถึงปัจจุบันยังคงเดิมคือ เข้ามา “reset” หรือจัดระเบียบประเทศ ไม่ให้ขยับเข้าใกล้การเป็นรัฐอิสลาม ซึ่งต่างจากการรัฐประหารและบทบาททหารของไทยตั้งแต่ปี 2490 และ 2500 เป็นต้นมา ที่เปลี่ยนพันธมิตรและแนวร่วมทางการเมืองเป็นขั้วตรงข้าม จากเมื่อครั้งเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475
การรัฐประหารในปี 1997 ซึ่งถูกเรียกขานว่า The postmodern coup น่าจะส่งผลต่อเนื่องมายังการรัฐประหารที่ล้มเหลวในครั้งนี้ นายกรัฐมนตรีขณะนั้นคือ อาร์เบอคาน (Necmettin Erbakan) เป็นนายกรัฐมนตรีที่สนับสนุนแนวทางอิสลามอย่างเปิดเผยเป็นคนแรก เช่นเดียวกับในอดีต ทหารเข้าแทรกแซงโดยออกระเบียบให้รัฐบาล อาร์เบอคาน ต้องปฎิบัติตาม เพื่อป้องกันไม่ให้กลับสู่ความล้าหลังทางศาสนา (religious backwardness) เช่นปิดโรงเรียนและบริษัทที่เคร่งศาสนา แบนสินค้า นำผู้นำศาสนาขึ้นศาลในฐานะต่อต้านรัฐฆราวาส ในที่สุดอาร์เบอคานถูกบังคับให้ลาออก พรรค Welfare party ถูกยุบ และแอร์ดวน ขณะนั้นเป็นนายกเทศมนตรีเมือง Istanbul ถูกจำคุก 10 เดือน โทษฐานอ่านกลอนท้าทายความเชื่อรัฐสมัยใหม่
ประธานาธิบดี แอร์ดวน ได้รับเลือกตั้งในปี 2002 พยายามลดบทบาททหารในการเมืองหลายด้าน และได้จัดให้สอบสวนผู้มีส่วนร่วมในการรัฐประหาร The postmodern coup ส่งผลให้นายทหารจำนวนมากต้องติดคุกในปี 2012 (15 ปีหลังการรัฐประหารปี 1997)
นอกจากประธานาธิบดีแอร์ดวนจะรื้อฟื้นอิทธิพลของศาสนาอิสลามกลับเข้ามาในสังคมแล้ว ยังใช้อำนาจกำจัดผู้ไม่เห็นด้วยและละเมิดสิทธิประชาชนอย่างกว้างขวาง ซึ่งตรงข้ามกับจุดยืนทางประวัติศาสตร์ที่ทหารวางรากฐานไว้
ขณะเดียวกัน ภาพลักษณ์องครักษ์พิทักษ์ประชาธิปไตยของทหารเริ่มเสื่อมถอย ด้วยข้อหาคอรัปชั่น และเอื้อประโยชน์ให้คนมีฐานะและชนชั้นนำกลุ่มที่ไม่เคร่งศาสนา ทำให้ความเชื่อมั่นศรัทธาที่เคยมีต่อทหารมากว่า 90 ปีถูกตั้งคำถามอย่างกว้างขวาง เปิดเผย และมากขึ้นเรื่อย ๆ
การรัฐประหารครั้งนี้ หลายคนมองว่ามีสหรัฐอเมริกาหนุนหลัง ด้วยความที่ตุรกีเป็นจุดยุทธศาสตร์ทั้งทางการเมือง การทหาร และเศรษฐกิจ มีพรมแดนติดกับอิหร่าน อิรัก ซีเรีย และอีก 5 ประเทศ ประธานาธิบดีโอบามาครั้งมาเยือนตุรกีกล่าวต่อหน้ารัฐสภาตุรกีว่า มรดกที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของตุรกีคือ การแยกศาสนาออกจากการเมืองและเป็นประชาธิปไตยที่เข้มแข็ง
ปรากฎการณ์วันนี้เป็นภาพสะท้อนของสังคมที่กำลังเปลี่ยนแปลง สังคมที่กำลังดิ้นรนหาจุดสมดุลระหว่างระเบียบโลกใหม่และศรัทธาทางศาสนา คิดว่ารัฐประหารที่ล้มเหลวนี้ อาจไม่ใช่คำตอบสุดท้ายของตุรกี
