โฟกัสโลกรอบสัปดาห์: รัฐพิธีศพ ‘ชินโสะ อาเบะ’ จุดปมร้อนการเมืองญี่ปุ่น
รัฐพิธีศพนายชินโสะ อาเบะ อดีตนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น กำลังเป็นประเด็นร้อนในขณะนี้ ที่ทำให้เกิดการเดินประท้วง และถึงกับทำให้มีคนทำร้ายตัวเองเพราะเรื่องรัฐพิธีศพนี้ แล้วเหตุใดกัน ที่ทำให้รัฐพิธีศพของอดีตนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นที่ดำรงตำแหน่งยาวนานที่สุดของประเทศ ซึ่งจะมีขึ้นวันที่ 27 กันยายนนี้ จึงเป็นปัญหาที่ร้อนแรง
นายอาเบะถูกลอบสังหารได้อย่างไร?
เริ่มด้วยคำถามแรกที่เป็นจุดเริ่มต้นของเรื่องราวดังกล่าวทั้งหมด คือ นายอาเบะถูกลอบสังหารได้อย่างไร? นายชินโสะ อาเบะ ถูกลอบยิงเสียชีวิตในวันที่ 8 กรกฎาคม 2022 ในเมืองนารา ในระหว่างหาเสียงให้กับพรรคเสรีประชาธิปไตย หรือ Liberal Democratic Party (LDP) ที่เขาเคยเป็นหัวหน้าพรรค หลังตำรวจจับกุม เท็ตสึยะ ยามากามิ มือปืนผู้ก่อเหตุได้ เขาอธิบายว่าเขาต่อต้านองค์กรศาสนาแห่งหนึ่ง เนื่องจากแม่ของเขาได้บริจาคเงินจำนวนมากให้แก่องค์กรนี้ และเขาเชื่อว่านายอาเบะมีส่วนเกี่ยวข้องกับองค์กรดังกล่าว โดยองค์กรที่ว่านั่นก็คือ “โบสถ์แห่งความสามัคคี”
ทั้งนี้ พิธีศพแบบภายในของนายชินโสะ อาเบะถูกจัดขึ้นแล้วในกรุงโตเกียว โดยมีบรรดามิตรสหายและคนในครอบครัวของนายอาเบะเข้าร่วมในงานดังกล่าว อีกทั้งยังมีประชาชนนับพันคนยืนต่อแถวกันริมถนนใกล้กับสถานที่จัดพิธีศพนายอาเบะในกรุงโตเกียวเพื่อมาวางดอกไม้ และไว้อาลัยแก่การจากไปของอดีตนายกรัฐมนตรีของตน
ทำไมต้องจัดรัฐพิธีศพ?
ประเทศญี่ปุ่นเคยจัดพิธีศพแบบรัฐพิธีเพียงครั้งเดียวหลังช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 นั่นคือ งานศพของนายชิเงรุ โยชิดะ อดีตนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น ที่ย้อนไปตั้งแต่ปี 1967 ถึงจะไม่บ่อยที่ญี่ปุ่นจะจัดงานรัฐพิธีศพให้กับผู้นำประเทศ แต่นายชินโสะ อาเบ ะเป็นนายกรัฐมนตรีที่ดำรงตำแหน่งยาวนานที่สุดของญี่ปุ่นและเป็นนักการเมืองที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดของประเทศญี่ปุ่น โดยนายอาเบะเป็นที่รู้จักทั้งในประเทศและเวทีระหว่างประเทศ ภายหลังการเสียชีวิตของนายอาเบะ นายฟูมิโอะ คิชิดะ นายกรัฐมนตรีคนปัจจุบัน กล่าวว่า รัฐพิธีศพจะเป็นการเปิดโอกาสให้บรรดาผู้นำต่างชาติเดินทางมาแสดงความเสียใจต่อการจากไปของนายอาเบะ และถือเป็นการแสดงให้เห็นว่า ญี่ปุ่นจะไม่ยอมจำนนต่อเหตุความรุนแรง
งานรัฐพิธีศพนายชินโสะ อาเบะจะจัดขึ้นในวันที่ 27 กันยายนนี้ ที่สนามกีฬานิปปอน บูโดกัน ในกรุงโตเกียว โดยคาดว่าจะมีผู้แทนจากนานาประเทศเข้าร่วม อาทิ นางคามาลา แฮร์ริส รองประธานาธิบดีสหรัฐ นายแอนโทนี อัลบานีส นายกรัฐมนตรีออสเตรเลีย รวมถึงนายนเรนทรา โมดี นายกรัฐมนตรีอินเดีย ที่คาดว่าจะเข้าร่วมในงานดังกล่าวด้วย
กระแสตอบรับของงานรัฐพิธีศพเป็นอย่างไร
กระแสวิพากษ์วิจารณ์ต่องานรัฐพิธีศพของนายอาเบะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยมีนักการเมืองฝ่ายค้านวิจารณ์นายคิชิดะว่าการอนุมัติการจัดรัฐพิธีศพนั้น ถือเป็นการทำเกินหน้าที่นายกรัฐมนตรี โดยนายโยชิโนบุ ยามาโมโต ศาสตราจารย์กิตติมศักดิ์สาขาการเมืองนานาชาติมหาวิทยาลัยโตเกียวกล่าวว่า นายคิชิดะคิดว่าคณะรัฐมนตรีของเขามีสิทธิที่จะตัดสินใจว่าจะจัดพิธีศพในรูปแบบใด แต่ในญี่ปุ่นไม่มีการชี้วัดที่ตายตัวถึงความหมายของรัฐพิธีศพ ด้วยเหตุนั้น คนที่ออกมาต่อต้านการจัดงานจึงมองว่า รัฐบาลของนายคิชิดะควรจะต้องนำเรื่องนี้เข้าสู่กระบวนการทางรัฐสภาเพื่อเปิดให้มีการอภิปรายโต้แย้งว่าเห็นชอบหรือไม่กับการจัดรัฐพิธีศพสำหรับนายอาเบะ
ยิ่งไปกว่านั้น ผลสำรวจความคิดเห็นที่ต่อต้านการจัดงานรัฐพิธีศพให้นายอาเบะก็เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องเช่นกัน โดยสถานีโทรทัศน์ NHK ของญี่ปุ่นเผยผลสำรวจว่า ตัวเลขของผู้ที่คัดค้านการจัดงานรัฐพิธีศพนายอาเบะพุ่งขึ้นจาก 38% ในเดือนกรกฎาคม เป็น 57% ในเดือนสิงหาคม ตัวเลขที่พุ่งสูงขึ้นสวนทางกับคะแนนความนิยมของนายคิชิดะ ผู้อนุมัติการจัดรัฐพิธีศพและพรรคแอลดีพีของนายคิชิดะกำลังดำดิ่ง โดยผลสำรวจชี้ว่า คะแนนความนิยมของนายคิชิดะร่วงลงจาก 44.3% ในเดือนสิงหาคม จนเหลือ 32.3% ในเดือนกันยายน ซึ่งถือว่าเป็นตัวเลขที่ต่ำที่สุดนับตั้งแต่เข้ารับตำแหน่งนายกรัฐมนตรีของนายคิชิดะในเดือนตุลาคมปี 2021 ด้านรัฐบาลของนายคิชิดะก็ไม่ได้รับความนิยมที่ดีเช่นกัน โดยตัวเลขผู้ต่อต้านรัฐบาลของนายคิชิดะพุ่งขึ้นเป็น 40% และยิ่งเหตุการณ์ล่าสุดในวันที่ 21 กันยายน ที่มีชาวญี่ปุ่นคนหนึ่งจุดไฟเผาตัวเองใกล้ที่พักของนายคิชิดะเพื่อประท้วงการจัดรัฐพิธีศพนายอาเบะ ก็สามารถสะท้อนให้เห็นว่างานรัฐพิธีศพของนายอาเบะไมได้รับการตอบรับที่ดีในหมู่ชาวญี่ปุ่นแต่อย่างใด
ทำไมผู้คนถึงต่อต้านการจัดงาน?
นายโยชิโนบุ ยามาโมโต กล่าวว่า งานรัฐพิธีศพของนายอาเบะที่สร้างกระแสวิพากษ์วิจารณ์ มีเหตุมาจาก 2 สาเหตุหลักคือ ประการแรก เกิดคำถามถึงการตัดสินใจจัดรัฐพิธีศพกับนายคิชิดะ และประการที่สอง ปัญหาเกี่ยวกับองค์กรศาสนาที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับพรรคแอลดีพีของนายคิชิดะและนายอาเบะ หลังการเสียชีวิตของนายอาเบะ พรรคแอลดีพีได้ออกมาเปิดเผยว่า สมาชิกของพรรค คิดเป็นสัดส่วนราวครึ่งหนึ่ง เคยมีส่วนเกี่ยวข้องกับโบสถ์แห่งความสามัคคีดังกล่าว ด้านนายคิชิดะรับปากว่าพรรคแอลดีพีจะตัดขาดกับองค์กรศาสนานั้น แต่การเปิดเผยถึงส่วนเกี่ยวข้องระหว่างพรรคแอลดีพีกับโบสถ์แห่งความสามัคคี และการเริ่มสืบสวนเกี่ยวกับองค์กรศาสนาแห่งนี้ก็ได้ทำลายความนิยมของรัฐบาลนายคิชิดะไปเรียบร้อยแล้ว
อีกหนึ่งปัจจัยที่ทำให้ชาวญี่ปุ่นคัดค้านการจัดรัฐพิธีศพนายอาเบะก็คือ นายอาเบะไม่ได้รับการยอมรับที่ดีในบรรดาชาวญี่ปุ่น ถึงแม้ว่านายอาเบะจะดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นยาวนานที่สุดก็ตาม แนวคิดชาตินิยมของเขา บวกกับข้อกล่าวหาที่ว่านายอาเบะชอบ “เลือกที่รักมักที่ชัง” มาโดยตลอด ทำให้ผู้คนรู้สึกเกลียดชังนายอาเบะ
นายคาซูฮิซะ คาวาคามิ ศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาการเมืองแห่งมหาวิทยาลัยเรทาคุ กล่าวว่า ชาวญี่ปุ่นบางคนมองนายอาเบะว่าเป็นศัตรู และนักการเมืองฝ่ายตรงข้ามใช้งานรัฐพิธีศพของนายอาเบะเป็นการปลุกผู้สนับสนุนของตัวเองขึ้นมา
ค่าใช้จ่ายงานรัฐพิธีศพมีส่วนทำให้คนคัดค้านการจัดงานหรือไม่
1,700 ล้านเยน หรือ 12 ล้านเหรียญสหรัฐ หรือตีเป็นเงินไทยราว 444 ล้านบาท คือตัวเลขค่าใช้จ่ายในการจัดงานรัฐพิธีศพนายอาเบะตามรายงานของรัฐบาลญี่ปุ่น ตัวเลขดังกล่าวมากกว่าตัวเลขเดิมที่รัฐบาลญี่ปุ่นตั้งไว้ตอนแรกมหาศาล ซึ่งตัวเลขเดิมอยู่ที่ 250 ล้านเยนเท่านั้น ซึ่ง 250 ล้านเยนเป็นตัวเลขที่ไม่ได้นับรวมค่ารักษาความปลอดภัย และค่าที่พักของบรรดาบุคคลสำคัญของต่างประเทศ
นายยามาโมโตกล่าวว่าการเพิ่มขึ้นของค่าใช้จ่ายในงานที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างน่าตกใจนั้น ไม่ได้สร้างความประทับใจที่ดีในแง่ของความโปร่งใสเช่นกัน นายคิชิดะได้ทราบถึงกระแสความไม่พอใจต่อการจัดงานรัฐพิธีศพ และได้ออกมาตอบคำถามผ่านทางโทรทัศน์ในช่วงพิเศษของการประชุมสภา ทว่าตัวเลขสำรวจก็ได้เผยว่าความพยายามที่จะจัดการถึงกระแสความไม่พอใจการจัดงานของนายคิชิดะนั้นไม่เป็นผล
อย่างไรก็ตาม ขณะนี้คำเชิญบรรดาผู้นำชาติต่างๆ ได้ถูกส่งไปแล้ว และขั้นตอนการรักษาความปลอดภัยก็ได้เริ่มเตรียมการแล้ว งานรัฐพิธีศพของนายอาเบะคงต้องเดินหน้าต่อแบบถอยไม่ได้แล้ว!
