สาธารณรัฐอาร์เมเนีย เป็นประเทศเล็กๆ ตั้งอยู่ในภูมิภาคเอเชียตะวันตกเฉียงเหนือมีเนื้อที่เพียง 29,743 ตารางกิโลเมตร มีประชากรเพียง 3 ล้านคน (เนื้อที่และประชากรน้อยกว่าภาคตะวันออกของประเทศไทยเสียอีก) และเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกทางทะเล ภูมิประเทศของประเทศอาร์เมเนียประมาณ 80% เป็นเทือกเขา ตั้งอยู่ทางใต้ของเทือกเขาคอเคซัส มีอาณาเขตติดต่อกับตุรกีทางทิศตะวันตก ติดต่อกับจอร์เจียทางทิศเหนือ ติดต่อกับอาเซอร์ไบจานทางทิศตะวันออก และทางทิศใต้ติดต่อกับอิหร่านและรัฐปกครองตนเองนาคีเชวาน (เป็นดินแดนส่วนแยกของอาเซอร์ไบจาน)
เนื่องจากผู้เขียนได้ไปเยือนอาร์เมเนียร่วม 10 วัน และได้เรียนรู้เรื่องประเทศอาร์เมเนียมาพอสมควรจนรู้สึกว่าประเทศอาร์เมเนียเป็นประเทศที่พิลึกพิลั่นมากที่สุดในโลก นอกเหนือจากการเป็นประเทศที่เก่าแก่ที่สุดในโลกประเทศหนึ่งที่มีอายุรุ่นราวคราวเดียวกับจักรวรรดิโรมันและเป็นประเทศแรกของโลกที่รับคริสต์ศาสนามาเป็นศาสนาประจำชาติเมื่อ ค.ศ.301 คือศาสนาคริสต์อาร์เมเนียน อพอสโตลิกซึ่งยังคงเป็นศาสนาประจำชาติของชาวอาร์เมเนียในปัจจุบันนับเป็นเวลากว่า 1,700 ปีเลยทีเดียว
ความพิลึกของอาร์เมเนียพอแยกออกได้ 3 ข้อคือ
1) ประชากรของอาร์เมเนียมีเพียง 3 ล้านคนแต่มีชาวอาร์เมเนียที่อาศัยอยู่ทั่วโลกประมาณ 8 ล้านคน แม้แต่ในประเทศไทยก็มีชาวอาร์เมเนียอาศัยอยู่ราว 50 คน ส่วนใหญ่ประกอบธุรกิจอัญมณี รองเท้าและอุตสาหกรรมก่อสร้าง และเนื่องจากชาวอาร์เมเนียโพ้นทะเลทั้งหลายมีความผูกพันอย่างแน่นแฟ้นกับประเทศอาร์เมเนียยังคงรักษาภาษา ประเพณี ศาสนา วัฒนธรรมแบบชาวอาร์เมเนียอย่างแข็งขัน ความพิลึกก็คือว่า ชาวอาร์เมเนียโพ้นทะเลยังคงรักษาภาษาอาร์เมเนียสมัยก่อนอยู่ในขณะที่ธรรมชาติของภาษาย่อมเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา ทำให้ชาวอาร์เมเนียที่ยังอยู่ในประเทศอาร์เมเนียพูดภาษาที่แตกต่างจากชาวอาร์เมเนียโพ้นทะเลทำให้เกิดความขัดแย้งกันว่าภาษาอาร์เมเนียแบบไหนจึงจะถูกต้องซึ่งชาวอาร์เมเนียโพ้นทะเลมีจำนวนมากกว่าชาวอาร์เมเนียในประเทศเกือบ 3 เท่า จึงชนะอยู่เสมอ แต่ภาษาอาร์เมเนียในประเทศก็วิวัฒนาการต่อไปโดยไม่สนใจการตัดสินของทางการแม้แต่น้อย
2) ประมุขของศาสนาคริสต์อาร์เมเนีย
อพอสโตลิก ซึ่งก็เรียกว่าโป๊ปเหมือนกับพวกคาทอลิก แต่เดิมก็เป็นที่เคารพนับถือของชาวอาร์เมเนียโดยทั่วไปจนกระทั่งอาร์เมเนียได้เอกราชเมื่อ พ.ศ.2534 และปกครองตามระบอบประชาธิปไตยมีการเลือกตั้งตามปกติและเป็นธรรมดาอยู่เองของระบอบประชาธิปไตยที่จะต้องมีการเดินขบวนคัดค้านต่อต้านรัฐบาล ส่วนใหญ่ก็เรื่องคอร์รัปชั่นนั่นแหละ มีบ่อยครั้งที่รัฐบาลก็ทำการขับไล่ จับกุมผู้ประท้วงและทางโป๊ปไม่เคยออกมาช่วยเหลือประชาชนชาวอาร์เมเนียเลยแม้แต่ครั้งเดียว ไม่เหมือนในประเทศจอร์เจียซึ่งเป็นประเทศเพื่อนบ้านของอาร์เมเนียที่ตัวโป๊ปของจอร์เจียมักออกมายืนเคียงข้างประชาชนเมื่อตำรวจหรือทหารยกกำลังมาปราบปรามบรรดาผู้ประท้วงทั้งหลาย ประกอบกับอำนาจการแต่งตั้งโป๊ปนั้นเป็นอำนาจของประธานาธิบดีจึงมีการร่ำลือกันว่าโป๊ปต้องจ่ายเงินซื้อตำแหน่งจากประธานาธิบดีอีกด้วย ดังนั้นคนอาร์เมเนียในประเทศส่วนใหญ่จะไม่เคารพนับถือโป๊ปของอาร์เมเนีย ในขณะที่ชาวอาร์เมเนียโพ้นทะเลยังเคารพเทิดทูนโป๊ปตามประเพณีเป็นส่วนใหญ่ ซึ่งชาวอาร์เมเนียโพ้นทะเลเป็นชาวอาร์เมเนียส่วนใหญ่และยังเป็นแหล่งเงินทุนอุดหนุนช่วยเหลือประเทศอาร์เมเนียเป็นอันมากจึงทรงอิทธิพลอยู่ในประเทศอาร์เมเนียอย่างพิลึกๆ นั่นเอง
3) ภูเขาอารารัต คือภูเขาไฟที่มีความสูงเหนือระดับน้ำทะเล 5,137 เมตร ยอดเขาปกคลุมด้วยหิมะ ตั้งอยู่ปลายสุดพรมแดนตะวันออกของตุรกี ตามคัมภีร์ไบเบิลฉบับภาษาฮิบรูอ้างว่าเมื่อคราวน้ำท่วมโลกครั้งใหญ่เมื่อนานนักหนานั้น มีชายคนหนึ่งชื่อโนอาห์ ได้สร้างเรือขนาดยักษ์มหึมาบรรทุกครอบครัวของเขาและสัตว์โลกอย่างละคู่เอาไว้บนเรือหนีรอดจากความตายไปได้ ครั้นน้ำลดลง โนอาห์ก็จอดเรือไว้บนยอดเขา อารารัตนี้เอง ซึ่งชาวอาร์เมเนียทั้งปวงยึดถือเอาภูเขาอารารัตนี้เป็นสัญลักษณ์ของ
ประเทศอาร์เมเนียอย่างเป็นทางการถึงขนาดเอารูปภูเขาอารารารัตมาทำเป็นตราแผ่นดินและชาวอาร์เมเนียชื่นชมและภาคภูมิใจในภูเขาอารารัต มีการกล่าวถึงไม่เว้นแต่ละวัน ตราประทับเข้าออกเมืองในพาสปอร์ตก็เป็นรูปภูเขาอารารัต เบียร์ประจำชาติก็ชื่ออารารัต คือรักมากนั่นแหละ แต่ก็ทำได้เพียงมองดูอยู่ไกลๆ เพราะภูเขาอารารัตอยู่ในตุรกี ถ้าอยากจะขึ้นเขาก็ต้องไปขึ้นที่ตุรกีเท่านั้น ชาวอาร์เมเนียที่อยากพิชิตยอดเขาอารารัตก็ต้องไปเริ่มต้นที่ตุรกีไม่งั้นก็ได้แต่นั่งมองเท่านั้น
เรื่องภูเขาอารารัตจึงถือเป็นเรื่องพิลึกมากของประเทศอาร์เมเนียแต่ตัวผู้เขียนเองก็คงจะเป็นคนที่พิลึกพอสมควรเหมือนกันที่โหยหาอยากจะมาเห็นภูเขาอารารารัต ทั้งๆ ที่ไม่ได้เชื่อหรือศรัทธาทั้งในคริสต์ศาสนาหรือภูเขาอารารัตแต่อย่างใด
โกวิท วงศ์สุรวัฒน์
