จีนปลูกถ่าย ‘ตับหมู ร่วมกับ ไตหมู’ ในมนุษย์ สำเร็จครั้งแรกของโลก

สื่อต่างประเทศ China Xinhua News รายงานว่า มหาวิทยาลัยการแพทย์กว่างซีเปิดเผยว่า ทีมแพทย์นำโดยศัลยแพทย์จากโรงพยาบาลแห่งที่ 2 ในเครือมหาวิทยาลัยฯ ในเขตปกครองตนเองกว่างซีจ้วงทางตอนใต้ของจีน ปลูกถ่ายตับหมูร่วมกับไตหมูทั้งสองข้างให้แก่ผู้ป่วยสมองตายสำเร็จเป็นครั้งแรกของโลก ซึ่งอวัยวะที่ปลูกถ่ายสามารถทำงานต่อมาได้เกือบ 5 วันโดยไม่พบภาวะการปฏิเสธอวัยวะแบบเฉียบพลันรุนแรง

ผลการศึกษาที่เผยแพร่ในวารสารเอ็มอีดี (MED) ระบุว่าการผ่าตัดดังกล่าวใช้อวัยวะจากหมูที่ผ่านการตัดต่อยีน 6 ตำแหน่ง ซึ่งมีขนาดร่างกายและลักษณะทางสรีรวิทยาใกล้เคียงกับมนุษย์ และใช้กลยุทธ์การตัดต่อพันธุกรรมแบบยับยั้งการทำงานของยีน 3 ตัว และเพิ่มยีนเข้าไป 3 ตัว เพื่อลดการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันและเพิ่มความเข้ากันได้ระหว่างอวัยวะของหมูกับร่างกายมนุษย์

การปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ (xenotransplantation) หรือการนำอวัยวะจากสัตว์มาปลูกถ่ายให้มนุษย์โดยใช้หมูที่ผ่านการดัดแปลงพันธุกรรม ถือเป็นหนึ่งในแนวทางมีศักยภาพในการแก้ไขปัญหาการขาดแคลนอวัยวะสำหรับการปลูกถ่ายทั่วโลก ทว่าปฏิกิริยาการปฏิเสธอวัยวะเมื่อมีการปลูกถ่ายหลายอวัยวะพร้อมกันยังคงเป็นอุปสรรคสำคัญในวงการแพทย์

ทีมแพทย์ทำการปลูกถ่ายตับและไตทั้งสองข้างเข้าสู่ตำแหน่งตามธรรมชาติของอวัยวะผ่านแผลผ่าตัดเพียงจุดเดียว โดยสามารถควบคุมระยะเวลาที่อวัยวะถูกเก็บรักษาไว้ในสภาพเย็นภายนอกร่างกายอยู่ที่ 281 นาที นับตั้งแต่เริ่มนำเอาอวัยวะออกมาจากหมูจนกระทั่งเลือดกลับมาไหลเวียนในอวัยวะที่ปลูกถ่ายในผู้ป่วยสมองตายอีกครั้ง

ผู้รับการปลูกถ่ายเป็นชายวัย 53 ปีที่อยู่ในภาวะสมองตาย โดยได้รับการติดตามอาการเป็นเวลาราว 106 ชั่วโมงภายใต้การศึกษาทางคลินิกที่ได้รับการรับรองด้านจริยธรรม หลังจากตัวเขาเคยบริจาคร่างกายไว้เพื่อประโยชน์ทางการแพทย์ ซึ่งตลอดระยะเวลาราว 5 วันหลังการปลูกถ่าย อวัยวะที่ปลูกถ่ายมีผลการทำงานทางสรีรวิทยาที่ดี โดยมีการไหลเวียนของเลือดในอวัยวะอยู่ในระดับใกล้เคียงปกติ พร้อมทั้งตรวจพบการหลั่งน้ำดีจากตับและการผลิตปัสสาวะจากไต

นอกจากนี้ การวิเคราะห์สารเมตาบอไลต์ (metabolites) พบว่าตับหมูที่ได้รับการปลูกถ่ายได้ปรับรูปแบบการทำงานให้ใกล้เคียงกับตับมนุษย์ บ่งชี้ว่าอวัยวะดังกล่าวสามารถใช้ทรัพยากรภายในร่างกายของผู้รับ และอาจมีศักยภาพที่จะปรับกระบวนการเผาผลาญให้สอดคล้องกับร่างกายมนุษย์ได้อย่างสมบูรณ์อีกด้วย

เลโอนาร์โด ริเอลลา หมอนักวิจัยจากโรงพยาบาลแมสซาชูเซตส์เจเนอรัล ในเมืองบอสตันของสหรัฐฯ ให้ความเห็นว่าการปลูกถ่ายอวัยวะหลายชิ้นมีความซับซ้อนมากกว่าการปลูกถ่ายอวัยวะเพียงชิ้นเดียว และการปลูกถ่ายไตหมูร่วมกับตับหมูในการผ่าตัดครั้งเดียวถือเป็นแนวทางที่ไม่เคยมีมาก่อน

อย่างไรก็ตาม คณะวิจัยยอมรับว่าการศึกษานี้ยังมีข้อจำกัดหลายประการ อาทิ ระยะเวลาติดตามผลที่ค่อนข้างสั้นเนื่องมาจากความประสงค์ของครอบครัวผู้บริจาค อีกทั้งยังไม่สามารถประเมินภาวะการปฏิเสธอวัยวะเรื้อรัง (chronic rejection) และความคงทนของอวัยวะที่ปลูกถ่ายในระยะยาว คณะวิจัยจึงมีแผนดำเนินการผ่าตัดลักษณะเดียวกันเพิ่มเติมอีก 3-5 ครั้งเพื่อยืนยันผลลัพธ์เพิ่มเติม

ก่อนหน้านี้ทีมแพทย์ในจีนดำเนินการปลูกถ่ายอวัยวะจากหมูสู่มนุษย์มาแล้วหลายกรณี โดยเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา คณะแพทย์อีกทีมหนึ่งได้นำตับจากหมูที่ผ่านการดัดแปลงพันธุกรรมมารักษาผู้ป่วยภาวะตับวายเฉียบพลันและสามารถช่วยชีวิตผู้ป่วยไว้ได้ พร้อมทั้งปรับปรุงการทำงานของตับให้ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนเมื่อเดือนตุลาคม 2025 ศัลยแพทย์จีนยังปลูกถ่ายตับจากหมูที่ผ่านการดัดแปลงพันธุกรรมให้แก่ผู้ป่วยมนุษย์ที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นครั้งแรกของโลก ซึ่งผู้ป่วยมีชีวิตรอดนานถึง 171 วันหลังการผ่าตัด นอกจากนี้ จีนยังมีความก้าวหน้าอื่นๆ ด้านการปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ในปี 2025 รวมถึงการปลูกถ่ายปอดหมูและไตหมูในมนุษย์อีกหลายกรณี