รู้จัก การประนอม ภายใต้ UNCLOS คืออะไร กต.ชี้ไม่ใช่ศาล-อนุญาโตฯ ไม่มีผลทางกฎหมาย
เมื่อวันที่ 5 มิถุนายนที่ผ่านมา กระทรวงการต่างประเทศ (กต.) เผยแพร่ข้อมูลการประนอม (Conciliation) ภายใต้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ.1982 (United Nations Convention on the Law of the Sea 1982 : UNCLOS) คืออะไร ไว้อย่างน่าสนใจความว่า
การประนอม (Conciliation) คืออะไร?
การประนอม คือการเจรจาที่มีบุคคลที่สาม (ซึ่งเป็นที่ยอมรับของทั้งสองฝ่าย) ช่วยเหลือ และบุคคลที่สามมีหน้าที่ให้คำแนะนำ (recommendation) เท่านั้น โดยผลลัพธ์ของการประนอม “ไม่มี” ผลผูกพันทางกฎหมายต่อคู่กรณี
การประนอมภายใต้ UNCLOS มี 2 แบบ และมาจากข้อบทที่แตกต่างกัน ดังว่า 1. การประนอมโดยสมัครใจ Voluntary Conciliation (ข้อ 284) ซึ่งฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง “เชิญ” อีกฝ่ายเข้าร่วมกระบวนการประนอม ขณะเดียวกันอีกฝ่ายหนึ่งสามารถปฏิเสธไม่เข้าร่วมก็ได้ และทั้งสองฝ่ายสามารถร่วมกันกำหนดประเด็น
2. การประนอมภาคบังคับ Compulsory Conciliation (ข้อ 298) ในกรณีที่คู่พิพาทประกาศไม่ยอมรับอำนาจการระงับข้อพิพาทที่มีผลผู้พันทางกฎหมายในเรื่องการแบ่งเขตทางทะเล โดยศาลและอนุญาโตตุลาการ (เช่น ประเทศไทย) จะต้องยอมรับการประนอมภาคบังคับ โดยที่อีกฝ่ายไม่สามารถปฏิเสธการเข้าร่วมได้ และฝ่ายที่เริ่มกระบวนการเป็นผู้กำหนดประเด็น
ทั้งนี้ การประนอมไม่ใช่ศาล และไม่ใช่อนุญาโตตุลาการ แต่เป็นเวทีอธิบายจุดยืนและหาข้อยุติร่วมกัน
แล้ว กระบวนการประนอมภาคบังคับเป็นอย่างไร ?
– ตั้งองค์คณะกรรมาธิการประนอม (Conciliation Commission) 5 คน : แต่ละฝ่ายตั้งฝ่ายละ 2 คน และหลังจากนั้นกรรมาธิการ 4 คน ร่วมกันคัดเลือกคนที่ 5 ซึ่งจะเป็นประธาน
– คณะกรรมาธิการประนอม จะต้องพยายามช่วยเหลือคู่พิพาทให้สามารถตดลงหาทางออกอย่างฉันมิตร โดยการรับฟังคู่พิพาทและมีข้อเสนอแนะสำหรับทางออกที่สามารถเป็นข้อยุติร่วมกันได้
– ในภาพรวม ใช้เวลาพิจารณาประมาณ 1 ปี นับจากการจัดตั้งคณะกรรมาธิการฯ
สำหรับ ผลจากการประนอมภาคบังคับ คณะกรรมาธิการฯ มีรายงาน (report) ซึ่งจะเป็นข้อเสนอแนะ (recommendation)ที่ไม่มีผลผูกพันทางกฎหมาย แต่มีน้ำหนักทางการเมืองและภาพลักษณ์ระหว่างประเทศสูง โดยคู่พิพาทจะต้องเจรจาบนพื้นฐานของรายงานนั้นต่อไป
พันธกรณีที่จะต้องเจรจาบนพื้นฐานของรายงาน แม้รายงานจะไม่มีผลผูกพันทางกฎหมายแต่หากเป็นการประนอมภาคบังคับ คู่พิพาทมีพันธกรณีที่จะต้องเจรจากันต่อไป บนพื้นฐานของรายงาน
