ปธ.อาเซียนชี้ พัฒนาการเชิงบวก จ่อเยือนเมียนมา สีหศักดิ์หวัง ลาซาโรได้พบซูจี ไทยพร้อมจัดเวทีคุยทุกฝ่าย

เมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม หลังเสร็จสิ้นการประชุมอย่างไม่เป็นทางการระหว่างรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนกับ นายติน หม่อง ชเว รัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมา รวมถึงการหารืออย่างไม่เป็นทางการแบบขยายเรื่องเมียนมา เทเรซา ลาซาโร รัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ ในฐานะประธานอาเซียน ได้แถลงข่าวร่วมกับนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ

โดยลาซาโรกล่าวแสดงความขอบคุณอย่างจริงใจของรัฐบาลฟิลิปปินส์ต่อนายสีหศักดิ์และไทย ที่ได้ให้การต้อนรับอย่างอบอุ่นและจัดเตรียมการต่าง ๆ เป็นอย่างดียิ่งในการเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมสำคัญเกี่ยวกับเมียนมา นอกจากนี้ พร้อมกับขอขอบคุณรัฐมนตรีต่างประเทศประเทศสมาชิกอาเซียนทุกท่านที่เดินทางมาร่วมประชุมและมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในการประชุมวันนี้

โดยยึดหลักตามแถลงการณ์ของประธานการประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งที่ 46 ซึ่งประธานาธิบดีเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส จูเนียร์ ของฟิลิปปินส์ได้กล่าวไว้ว่า เมียนมายังคงเป็นส่วนหนึ่งที่สำคัญและแยกออกจากอาเซียนไม่ได้ และพัฒนาการที่เกิดขึ้นในเมียนมาทำให้พวกเราจำเป็นต้องทบทวนและกำหนดแนวทางใหม่ว่า อาเซียนควรมีปฏิสัมพันธ์กับเมียนมาอย่างไรจึงจะเหมาะสมและมีประสิทธิภาพมากขึ้น ขณะเดียวกัน ก็เป็นที่ปฏิเสธไม่ได้ว่า แนวทางของอาเซียนต่อเมียนมากำลังมีการเปลี่ยนแปลงในหลายด้าน

การประชุมของเราในวันนี้สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า เรามีความตั้งใจที่จะก้าวข้ามการเปลี่ยนแปลงเหล่านั้น และช่วยสนับสนุนให้เมียนมาบรรลุทางออกที่สันติและยั่งยืน โดยยึดหลักฉันทามติ 5 ข้อ เป็นกรอบสำคัญ

เมื่อช่วงบ่ายที่ผ่านมา ฟิลิปปินส์และไทยได้ร่วมกันจัดการประชุมอย่างไม่เป็นทางการระหว่างรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนกับนายติน หม่อง ซเว รัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมา ซึ่งมีรัฐมนตรีต่างประเทศจากประเทศสมาชิกอาเซียนเข้าร่วม และถือเป็นครั้งแรกที่รัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนได้พบปะหารือแบบพบหน้ากันกับรัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมา นับตั้งแต่เหตุการณ์เมื่อปี 2564

เราได้รับฟังการบรรยายสรุปอย่างครอบคลุมจากฝ่ายเมียนมา ซึ่งได้อธิบายสถานการณ์ที่กำลังเปลี่ยนแปลงภายในประเทศอย่างละเอียด รวมทั้งความพยายามของรัฐบาลเมียนมาในการดำเนินมาตรการต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติตามฉันทามติ 5 ข้อ ตลอดจนประเด็นอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น การแก้ไขปัญหาอาชญากรรมข้ามชาติ ไม่ว่าจะเป็นแก๊งหลอกลวงทางออนไลน์ การค้ามนุษย์ และการค้ายาเสพติด เป็นต้น

ระหว่างการประชุม อาเซียนได้ยืนยันอีกครั้งว่า ฉันทามติ 5 ข้อยังคงเป็นกรอบอ้างอิงหลักของอาเซียนในการรับมือกับสถานการณ์ในเมียนมา รวมถึงเป็นหลักการพื้นฐานในการดำเนินความสัมพันธ์และการมีส่วนร่วมกับเมียนมา โดยได้หารือเชิงลึกถึงแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรมในประเด็นต่างๆ เช่น การยุติความรุนแรง การส่งเสริมการเจรจาอย่างสร้างสรรค์ และการให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม

ในประเด็นการยุติความรุนแรง เราได้รับทราบถึงความพยายามของทางการเมียนมาในการเชิญทุกฝ่ายเข้าสู่กระบวนการเจรจา รวมถึงได้รับทราบมาตรการของทางการเมียนมาในการปล่อยตัวผู้ต้องขังบางส่วน และการย้ายนางออง ซาน ซูจี ไปยังสถานที่พำนักที่กำหนดไว้

อย่างไรก็ตาม อาเซียนเรียกร้องให้มีการดำเนินการที่เป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้นเพื่อยุติการสู้รบ โดยเฉพาะการยุติการโจมตีพลเรือนและโครงสร้างพื้นฐานของพลเรือน ดิฉันขอร่วมกับรัฐมนตรีต่างประเทศประเทศสมาชิกอาเซียนในการเรียกร้องให้เกิดพัฒนาการเชิงบวก โดยเฉพาะในประเด็นสถานะของนางออง ซาน ซูจี ซึ่งถือเป็นองค์ประกอบสำคัญของการเดินหน้าสู่กระบวนการเจรจาทางการเมืองระดับชาติที่สร้างสรรค์และครอบคลุมทุกฝ่าย

สำหรับความพยายามด้านมนุษยธรรม เราได้เน้นย้ำอย่างต่อเนื่องถึงความสำคัญของการเปิดพื้นที่ให้หน่วยงานด้านมนุษยธรรมสามารถปฏิบัติงานในเมียนมาได้อย่างมีประสิทธิภาพ และได้รับทราบถึงคำมั่นของรัฐบาลเมียนมาในเรื่องดังกล่าว

ในฐานะผู้แทนพิเศษของประธานอาเซียนด้านเมียนมา ดิฉันได้แจ้งต่อที่ประชุมถึงแผนการเดินทางไปปฏิบัติภารกิจด้านมนุษยธรรมในเมียนมาในช่วงครึ่งหลังของปีนี้ โดยมีเป้าหมายเพื่อขยายความร่วมมือด้านความช่วยเหลือทางมนุษยธรรม ร่วมกับศูนย์ประสานงานอาเซียนเพื่อความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมในการจัดการภัยพิบัติ (AHA Centre) องค์กรด้านมนุษยธรรม และพันธมิตรที่เกี่ยวข้องของอาเซียนและเมียนมา

แม้ว่าการประชุมครั้งนี้จะไม่ใช่การประชุมอาเซียนอย่างเป็นทางการ แต่เราถือว่านี่เป็นเพียงก้าวแรกของการหารือที่จะดำเนินต่อไปในอนาคต และเราหวังเป็นอย่างยิ่งว่า เมียนมาจะใช้โอกาสนี้ในการสร้างความคืบหน้าที่เป็นรูปธรรมและสามารถตรวจสอบได้ตามเป้าหมายของฉันทามติ 5 ข้อ ไม่ว่าจะเป็นการยุติการสู้รบ การส่งเสริมการเจรจาทางการเมืองระดับชาติที่สร้างสรรค์และครอบคลุมทุกฝ่าย และการขยายความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมให้เข้าถึงประชาชนทุกกลุ่มโดยไม่เลือกปฏิบัติ

แม้เราจะรับทราบถึงก้าวเชิงบวกที่เมียนมาได้ดำเนินการ แต่ก็ยังมีหลายด้านที่จำเป็นต้องปรับปรุง ไม่ว่าจะเป็นการยุติการสู้รบ การส่งเสริมการเจรจาที่สร้างสรรค์และครอบคลุมทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง และการขยายความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม

ในฐานะผู้แทนพิเศษของประธานอาเซียนด้านเมียนมา ดิฉันพร้อมที่จะสนับสนุนอย่างเต็มที่เพื่อช่วยให้เมียนมาสามารถค้นหาทางออกจากวิกฤตที่สันติและยั่งยืน ซึ่งต้องเป็นกระบวนการที่เมียนมาเป็นเจ้าของและเป็นผู้ขับเคลื่อนด้วยตนเอง

ในระยะต่อไป ดิฉันหวังว่าการประชุมอย่างไม่เป็นทางการครั้งนี้จะเป็นแรงผลักดันให้เกิดการมีส่วนร่วมระหว่างอาเซียนกับเมียนมามากยิ่งขึ้น โดยตั้งอยู่บนพื้นฐานของฉันทามติ 5 ข้อ และหวังเป็นอย่างยิ่งว่าการประชุมครั้งนี้จะช่วยให้เราขยับเข้าใกล้การบรรลุแนวทางแก้ไขวิกฤตเมียนมาที่สันติและยั่งยืนมากยิ่งขึ้น

ขณะที่นายสีหศักดิ์ได้ขอบคุณรัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ที่ได้ร่วมเป็นประธานการประชุมในครั้งนี้ เรามีการหารือกับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศของเมียนมา รวมทั้งหารือกันระหว่างรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนด้วยกันเอง อย่างตรงไปตรงมา เปิดเผย และสร้างสรรค์ เกี่ยวกับแนวทางที่จะดำเนินการต่อไป

ประเทศไทยสนับสนุนแนวทาง “การมีส่วนร่วมอย่างค่อยเป็นค่อยไปและมีเงื่อนไข” โดยแนวทางที่เรากำลังผลักดันนั้น เป็นยุทธศาสตร์ที่จะนำไปสู่การปฏิบัติตาม ฉันทามติ 5 ข้อของอาเซียน

ประเทศสมาชิกอาเซียนทุกประเทศต่างยืนยันอีกครั้งถึงความมุ่งมั่นในการสนับสนุนฉันทามติ 5 ข้อ แต่ประเด็นสำคัญอยู่ที่ว่า เราจะมียุทธศาสตร์อย่างไรในการทำให้ฉันทามติ 5 ข้อเกิดผลเป็นรูปธรรม และผมขอเน้นย้ำว่า แนวทางการกลับมามีส่วนร่วมอย่างค่อยเป็นค่อยไปนี้ เป็น กระบวนการที่ทั้งสองฝ่ายต่างต้องดำเนินการไปควบคู่กัน

ฝ่ายอาเซียนกำลังยื่นมือเข้าไปมีปฏิสัมพันธ์ รับฟังสิ่งที่ฝ่ายเมียนมาต้องการสื่อสาร และรับฟังพัฒนาการล่าสุดที่เกิดขึ้น ขณะเดียวกัน ฝ่ายเมียนมาก็จำเป็นต้องยื่นมือเข้าหาอาเซียนเช่นกัน ด้วยการตอบสนองต่อข้อกังวลของอาเซียนและของประชาคมระหว่างประเทศ เพราะสิ่งที่เราทุกคนต้องการคือ สันติภาพและเสถียรภาพในเมียนมา

ในการประชุมครั้งนี้ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศเมียนมาได้บรรยายสรุปให้เราทราบถึงสิ่งที่รัฐบาลเมียนมากำลังดำเนินการ ทั้งในด้านกระบวนการสันติภาพ กระบวนการทางการเมือง ตลอดจนประเด็นอื่นๆ เช่น การปราบปรามขบวนการหลอกลวงทางออนไลน์ตามแนวชายแดน และยังได้อธิบายถึงแนวทางที่รัฐบาลเมียนมาตั้งใจจะดำเนินการต่อไปเพื่อผลักดันกระบวนการสันติภาพภายในประเทศ

อย่างไรก็ตาม ประเด็นสำคัญคือ ฝ่ายอาเซียนได้สื่อสารอย่างชัดเจนถึง ความคาดหวังของเราว่าเราต้องการเห็นอะไรเกิดขึ้นในระยะต่อไป เราตระหนักดีและมองสถานการณ์อย่างเป็นจริงว่า สิ่งเหล่านี้จะไม่สามารถบรรลุผลได้ในชั่วข้ามคืน แต่เราเชื่อว่าในที่สุดแล้วก็สามารถบรรลุผลได้

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เราอยากเห็นคือ ความคืบหน้าอย่างต่อเนื่องทีละขั้นตอน เป็นความคืบหน้าที่ค่อยๆ เพิ่มขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม และเราได้ชี้แจงอย่างชัดเจนแล้วว่าความคาดหวังของอาเซียนต่อไปคืออะไร

ประการแรก คือการขยายพื้นที่สำหรับการให้ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม เรารู้สึกยินดีเป็นอย่างยิ่งที่รัฐมนตรีต่างประเทศฟิลิปปินส์ ในฐานะผู้แทนพิเศษของประธานอาเซียนด้านเมียนมา จะเดินทางเยือนเมียนมาเพื่อปฏิบัติภารกิจด้านมนุษยธรรม และหารือถึงแนวทางที่อาเซียนจะสามารถร่วมมือกับเมียนมาในการขยายการเข้าถึงความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม โดยยึดความต้องการของประชาชนในพื้นที่เป็นสำคัญ

ประการที่สอง เราขอเรียกร้องให้มีการลดความรุนแรงลงอีก โดยเฉพาะความรุนแรงที่ส่งผลกระทบต่อประชาชนและพลเรือน นอกจากนี้ เรายังเรียกร้องให้มีการเดินหน้าการเจรจาอย่างต่อเนื่องและครอบคลุมทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ด้วยความหวังว่ากระบวนการดังกล่าวจะนำไปสู่การปรองดองแห่งชาติ

ขณะเดียวกัน เราอยากเห็นความพยายามในการสร้างบรรยากาศทางการเมืองที่เอื้อต่อการแก้ไขปัญหามากยิ่งขึ้น เช่น การปล่อยตัวนักโทษการเมืองเพิ่มเติม รวมถึงการมีพัฒนาการเชิงบวกเพิ่มเติมในกรณีของนางออง ซาน ซูจี

ผมคิดว่านี่เป็นเพียงก้าวแรกเท่านั้น เราจำเป็นต้องเดินหน้ากระบวนการมีส่วนร่วมนี้ต่อไป ไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเพียงครั้งเดียวแล้วจบลง และในขณะเดียวกัน เราก็มีความคาดหวังที่หวังว่าฝ่ายเมียนมาจะพยายามดำเนินการให้เป็นไปตามที่เราได้กล่าวไว้ก่อนหน้านี้

ท้ายที่สุดแล้ว กระบวนการในระยะต่อไปจะต้องเป็น กระบวนการที่เมียนมาเป็นเจ้าของ และเมียนมาเป็นผู้มีบทบาทนำ

พวกเราในฐานะมิตรประเทศ ในฐานะประเทศเพื่อนบ้าน และในฐานะสมาชิกอาเซียนร่วมกัน เพราะเมียนมายังคงเป็นสมาชิกของอาเซียน เรายังคงพร้อมที่จะให้ความช่วยเหลือและสนับสนุน เพื่อให้เมียนมาสามารถกลับคืนมาเป็นส่วนหนึ่งของครอบครัวอาเซียนได้อย่างเต็มรูปแบบอีกครั้ง

ลาซาโรยังตอบคำถามผู้สื่อข่าวที่ระบุว่า การเชิญเมียนมามาประชุมจะทำให้เกิดความกังวลหรือความเสี่ยงหรือไม่ว่า เธอไม่คิดว่าเป็นเช่นนั้น ตรงกันข้าม ยังมองว่านี่เป็นพัฒนาการในเชิงบวก เพราะเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 2564 ซึ่งเป็นช่วงที่กระบวนการนี้เริ่มต้นขึ้นในสมัยที่บรูไนดำรงตำแหน่งประธานอาเซียน ที่รัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนได้พบหารือกับรัฐมนตรีต่างประเทศของเมียนมาแบบพบหน้ากัน

อย่างที่นายสีหศักดิ์กล่าว มีสัญญาณบางประการที่สะท้อนให้เห็นว่ากำลังเกิดความเคลื่อนไหว ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ ภารกิจด้านมนุษยธรรมที่ดิฉันตั้งใจจะเดินทางไปดำเนินการในเมียนมา รวมถึงข้อเท็จจริงที่ว่าฝ่ายเมียนมาแสดงความพร้อมที่จะออกใบอนุญาตให้สามารถเข้าไปปฏิบัติงานในพื้นที่บางแห่ง ซึ่งที่ผ่านมาเป็นพื้นที่ที่มีความอ่อนไหวอย่างมากสำหรับรัฐบาลเมียนมา

ด้านนายสีหศักดิ์ย้ำว่า เรื่องนี้ไม่สามารถดำเนินการให้สำเร็จได้ในขั้นตอนเดียว หรือภายในช่วงเวลาสั้นๆ แต่คิดว่าสถานการณ์กำลังค่อยๆ พัฒนาและเปลี่ยนแปลงไป และการมีส่วนร่วมในลักษณะนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง ส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ของเราก็คือ การพบปะกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง ดังนั้น เราจะไม่ได้พบเฉพาะรัฐมนตรีต่างประเทศของเมียนมาเท่านั้น แต่เรายังมีแผนที่จะพบกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่ายด้วย ดังนั้นสิ่งที่เรากำลังทำจึงไม่ใช่การรับฟังหรือมีปฏิสัมพันธ์กับฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงฝ่ายเดียว แต่เราต้องการดำเนินการอย่างเป็นกลางและให้ความสำคัญกับทุกฝ่ายอย่างเท่าเทียม

ลาซาโรกล่าวว่า เชื่อว่าในการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนที่จะจัดขึ้นที่กรุงมะนิลาในอีกไม่กี่วันข้างหน้า ประเด็นสำคัญหลายเรื่องที่มีการหยิบยกขึ้นในการประชุมครั้งนี้ จะกลายเป็นส่วนหนึ่งของการหารือในการประชุมดังกล่าวเช่นกัน คิดว่าสถานการณ์ยังคงพัฒนาอย่างต่อเนื่อง แต่คงไม่อาจกำหนดกรอบเวลาใดๆ ได้ เพราะนี่คือกระบวนการที่ต้องค่อยๆ ดำเนินไป แต่บางครั้ง ตัวกระบวนการเองมีความสำคัญมากกว่าผลลัพธ์สุดท้ายที่เราจะไปถึง

ลาซาโรยังกล่าวอีกว่า การที่เราได้พบกับรัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมาในวันนี้ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงอย่างหนึ่ง แม้จะเป็นการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อย แต่ก็มีความสำคัญ เพราะครั้งล่าสุดที่มีการพบหารือกับเมียนมา น่าจะเป็นเมื่อปี 2564 ซึ่งเป็นปีที่อาเซียนออกฉันทามติ 5 ข้อ และหลังจากนั้นก็ไม่ได้มีการประชุมในลักษณะนี้อีก ดังนั้น การพบกันในวันนี้จึงถือเป็นการเปลี่ยนแปลง

นายสีหศักดิ์กล่าวว่า อาเซียนได้กำหนดเส้นตายใดๆ ไว้ เพราะการตัดสินใจเกี่ยวกับสถานะปัจจุบันของเมียนมา ซึ่งยังไม่ได้เข้าร่วมการประชุมสุดยอดอาเซียนและการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนเป็นมติที่ผู้นำอาเซียนร่วมกันตัดสินใจ หากพิจารณาในแง่นี้ การประชุมสุดยอดอาเซียนครั้งต่อไป ซึ่งจะมีขึ้นในช่วงปลายปี จะถือเป็นช่วงเวลาสำคัญที่อาเซียนจะทบทวนและประเมินว่า เมียนมามีความคืบหน้าอย่างมีนัยสำคัญในประเด็นหลักต่างๆ หรือไม่ และจะเป็นโอกาสสำคัญในการพิจารณาสถานะและการมีส่วนร่วมของเมียนมาภายในอาเซียนต่อไป

นายสีหศักดิ์ยังกล่าวด้วยว่า ในระหว่างการบรรยายสรุป รัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมาได้ยืนยันว่า นางออง ซาน ซูจี ได้รับการดูแลเป็นอย่างดี และบอกว่าเธอสามารถเข้าถึงสิ่งอำนวยความสะดวกทุกอย่างที่จำเป็น และมีสุขภาพแข็งแรง ขณะที่อาเซียนแสดงความเห็นว่า หากผู้แทนพิเศษของประธานอาเซียนได้รับโอกาสให้เข้าพบนางออง ซาน ซูจี ด้วยตนเอง ก็จะเป็นเรื่องที่ดียิ่งกว่า เพราะจะทำให้อาเซียนสามารถตรวจสอบและยืนยันข้อเท็จจริงเกี่ยวกับสิ่งที่รัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมาได้ชี้แจงต่อที่ประชุม

นายสีหศักดิ์กล่าวว่า ตนก็เห็นว่าเป็นเรื่องที่ดีเช่นกัน ที่รัฐมนตรีต่างประเทศเมียนมาได้ยืนยันต่อหน้ารัฐมนตรีต่างประเทศอาเซียนทุกคนว่า นางออง ซาน ซูจีได้รับการดูแลเป็นอย่างดี พร้อมยืนยันว่าประเทศไทยยังคงพร้อมที่จะทำหน้าที่อำนวยความสะดวกให้เกิดการเจรจาระหว่างรัฐบาลเมียนมากับกลุ่มชาติพันธุ์ติดอาวุธ โดยเฉพาะกลุ่มที่ปฏิบัติการอยู่ตามแนวชายแดนด้านที่ติดกับประเทศไทย ขณะนี้ กระบวนการดังกล่าวกำลังอยู่ระหว่างการดำเนินการและเตรียมการในหลายด้าน แต่คงต้องขอให้รอจนกว่าการพบหารือเหล่านั้นจะเกิดขึ้นเสียก่อน จึงจะสามารถเปิดเผยรายละเอียดเพิ่มเติมได้