ฟรานซิส ฮัลเซน นักล่า ‘อนุภาคผี’ คว้าโนเบลสาขาฟิสิกส์

ฟรานซิส ฮัลเซน นักฟิสิกส์อนุภาคชาวเบลเยียม-อเมริกัน คว้ารางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ ประจำปี 2026 จากผลงานบุกเบิกในการสร้างหอดูดาวเพื่อตรวจจับ “นิวทริโนพลังงานสูง” ซึ่งเป็นหนึ่งในอนุภาคที่ตรวจพบได้ยากที่สุดชนิดหนึ่งของจักรวาล รวมถึงการศึกษาว่าอนุภาคเหล่านี้เกิดขึ้นได้อย่างไร

ฮัลเซนค้นพบว่าน้ำแข็งที่ขั้วโลกใต้สามารถนำมาใช้ติดตามนิวทริโน ซึ่งบางครั้งเรียกว่า “อนุภาคผี” ได้ เนื่องจากนิวทริโนสามารถเดินทางผ่านโลกและร่างกายของมนุษย์ได้โดยแทบไม่ทิ้งร่องรอย และแทบจะไม่ทำปฏิกิริยากับสสารเลย

เอวา ออลส์สัน จากราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน กล่าวในการแถลงข่าวว่า อนุภาคเหล่านี้เปรียบเสมือนผู้ส่งสารที่นำข้อมูลมาจากห้วงอวกาศ พวกมันช่วยเปิดประตูสู่กาแล็กซีอันไกลโพ้นและบอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับกระบวนการระเบิดของดวงดาวให้เราได้รับรู้

ราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดนระบุว่า ข้อมูลการเกิดปฏิสัมพันธ์ของนิวทริโนที่รวบรวมโดยหอดูดาวไอซ์คิวบ์ในทวีปแอนตาร์กติกา ช่วยให้นักวิจัยเข้าใจว่านิวทริโนพลังงานสูงเกิดขึ้นได้อย่างไร และอาจช่วยเปิดเผยปรากฏการณ์ในจักรวาลที่ก่อนหน้านี้ไม่เคยเป็นที่รู้จักมาก่อน

“ฟรานซิส ฮัลเซน เป็นผู้นำทีมนักวิจัยและวิศวกรนานาชาติ ซึ่งได้มอบเครื่องมืออันยอดเยี่ยมนี้ให้แก่เรา” มาร์ก เพียร์ซ ประธานคณะกรรมการโนเบลสาขาฟิสิกส์ กล่าวในแถลงการณ์ และว่า ความมุ่งมั่นไม่ย่อท้อและวิสัยทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ของเขาได้ปูทางไปสู่ดาราศาสตร์รูปแบบใหม่

ในปี 2014 นิตยสารสมิธโซเนียนของสหรัฐตั้งฉายาให้ฮัลเซนว่า “มนุษย์นิวทริโน” ในโอกาสที่เขาได้รับรางวัลด้านความคิดสร้างสรรค์ โดยยกย่องว่าผลงาน การทดลองอันน่าทึ่ง ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของยุคใหม่ในวงการดาราศาสตร์ พร้อมกับตีพิมพ์การ์ตูนที่ถ่ายทอดเรื่องราวชีวิตของเขาในชื่อ “เส้นทางสู่การสำรวจจักรวาลของนักฟิสิกส์ผู้เริ่มต้นภารกิจในแอนตาร์กติกา”

ผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ได้รับการคัดเลือกโดยราชบัณฑิตยสถานวิทยาศาสตร์แห่งสวีเดน และจะได้รับเงินรางวัลรวม 12 ล้านโครนาสวีเดน หรือประมาณ 1.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยหากมีผู้ได้รับรางวัลหลายคน เงินรางวัลดังกล่าวจะแบ่งกันระหว่างผู้ได้รับรางวัล

รางวัลโนเบลก่อตั้งขึ้นตามพินัยกรรมของอัลเฟรด โนเบล นักประดิษฐ์และนักธุรกิจชาวสวีเดน ซึ่งสร้างความมั่งคั่งส่วนหนึ่งจากการประดิษฐ์ไดนาไมต์ รางวัลโนเบลมอบเป็นครั้งแรกในปี 1901 เพื่อยกย่องความสำเร็จในด้านวิทยาศาสตร์ วรรณกรรม และสันติภาพ ก่อนที่ธนาคารกลางสวีเดนจะจัดตั้งรางวัลด้านเศรษฐศาสตร์ขึ้นในภายหลัง

โนเบลสาขาฟิสิกส์เป็นหนึ่งในสาขาที่มีความสำคัญอย่างโดดเด่นในพินัยกรรมของโนเบล และรางวัลดังกล่าวยังคงเป็นหนึ่งในเกียรติยศสูงสุดของวงการฟิสิกส์ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา รางวัลนี้ได้ยกย่องการค้นพบที่เปลี่ยนแปลงความเข้าใจของมนุษยชาติเกี่ยวกับจักรวาลไปอย่างสิ้นเชิง

ในบรรดาผู้ได้รับรางวัลในอดีต มีบุคคลสำคัญที่สุดในประวัติศาสตร์วิทยาศาสตร์ อาทิ อัลเบิร์ต ไอน์สไตน์, มารี กูรี และปิแอร์ กูรี, มักซ์ พลังค์ และนีลส์ บอร์ ซึ่งผลงานของพวกเขามีส่วนช่วยวางรากฐานของฟิสิกส์สมัยใหม่

รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์เมื่อปีที่แล้วมอบให้แก่นักวิทยาศาสตร์ในสหรัฐ ได้แก่ จอห์น คลาร์ก, มิเชล เดโวเรต์ และจอห์น มาร์ตินิส จากการทดลองที่แสดงให้เห็นหลักการของฟิสิกส์ควอนตัมในทางปฏิบัติ โดยงานวิจัยดังกล่าวถูกมองว่ามีส่วนช่วยผลักดันการพัฒนาคอมพิวเตอร์ยุคต่อไป รวมถึงเทคโนโลยีดิจิทัลอื่น ๆ

รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์เป็นรางวัลโนเบลสาขาที่ 2 ของปีนี้ที่มีการประกาศ หลังจากมีการประกาศรางวัลสาขาการแพทย์เมื่อวันจันทร์ ขณะที่รางวัลสาขาเคมีจะประกาศในวันพุธ