ผู้เชี่ยวชาญยูเอ็นเตือนรัฐบาลไทย ห้ามส่งตัวชาวอุยกูร์ 5 คนกลับจีน ชี้ขัดกฎหมายระหว่างประเทศ-พ.ร.บ.อุ้มหายฯ เสี่ยงถูกทรมาน
จากกรณีที่ไทยจะส่งชาวอุยกูร์กลับประเทศจีน หลังพ้นโทษที่ไทย เมื่อเดือนตุลาคมที่ผ่านมา ผู้เชี่ยชาญของสหประชาชาติ หรือยูเอ็น) ได้ออกมาเตือนเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายนที่ผ่านมาว่า รัฐบาลไทยจะต้องปฏิเสธการส่งตัวชายชาวอุยกูร์ 5 คน กลับไปยังสาธารณรัฐประชาชน หากบุคคลเหล่านี้ไม่ยินยอม พร้อมกับเตือนว่า หากถูกส่งตัวกลับ ชาวอุยกูร์เหล่านี้จะเผชิญกับความเสี่ยงอย่างแท้จริงที่จะได้รับอันตรายร้ายแรง ซึ่งไม่อาจแก้ไขให้กลับคืนดังเดิมได้
โดยขณะนี้ มีชาวอุยกูร์ 2 คน ที่ถูกย้ายไปควบคุมตัวในสถานกักตัวคนเข้าเมือง หลังจากรับโทษจำคุกครบกำหนดแล้ว และกำลังรอการส่งตัวกลับประเทศ
ผู้เชี่ยวชาญของยูเอ็น กล่าวว่า การปฏิบัติมิชอบต่อชนกลุ่มน้อยชาวอุยกูร์ในประเทศจีน เป็นสิ่งที่ได้รับการบันทึกไว้อย่งชัดเจนโดยกลไกด้านสิทธิมนุษยชนของยูเอ็น อาทิ ในรายงานการประเมินของสำนักงานข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (OHCHR) เมื่อเดือนสิงหาคม 2022 ซึ่งรวมถึงการควบคุมตัวโดยพลการ การบังคับให้สูญหาย และการทรมาน โดยมีมูลเหตุมาจากประเด็นด้านชาติพันธุ์ วัฒนะรรม ศาสนา และความมั่นคงของชาติ
พวกเขาย้ำว่า “กฎหมายระหว่างประเทศห้ามมิให้มีการส่งตัวบุคคลไปยังประเทศที่บุคคลนั้นมีความเสี่ยงอย่างแท้จริงที่จะเผชิญกับการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างร้ายแรง ซึ่งรวมถึงการพรากชีวิตโดยพลการ การทรมานหรือการปฏิบัติหรือการลงโทษที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม หรือย่ำยีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ การบังคับให้สูญหาย และการประหัตประหาร”
นอกจากนี้ กฎหมายของไทยเองอย่าง “พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย” ยังบัญญัติห้ามมิให้ส่งตัวบุคคลกลับหากมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าบุคคลนั้นจะตกอยู่ในความเสี่ยงที่จะถูกทรมานหรือถูกบังคับให้สูญหาย
ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า “พันธกรณีของไทยในการไม่ส่งบุคคลกลับไปเผชิญอันตราย นั้น ครอบคลุมทั้งกรณีการส่งผู้ร้ายข้ามแดนและการเนรเทศ โดยมีผลบังคับใช้แม้ว่าบุคคลนั้นจะถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดก็ตาม”
มาตรการต่อต้านการก่อการร้ายและแนวคิดสุดโต่งที่ใช้ความรุนแรงในประเทศจีนเคยเป็นประเด็นที่ผู้เชี่ยวชาญยูเอ็นแสดงความกังวลมาก่อนหน้านี้ ซึ่งรวมถึงการควบคุมตัวผู้คนจำนวนมากโดยพลการ การบังคับให้สูญหาย การทรมานและการปฏิบัติมิชอบ การเฝ้าระวังในวงกว้าง การบังคับให้เข้าค่ายปรับทัศนคติ การใช้แรงงานบังคับ การจำกัดสิทธิของชนกลุ่มน้อย และการเสียชีวิตระหว่างการถูกควบคุมตัว
ทั้งนี้ ชายทั้ง 5 คนที่กำลังตกอยู่ในความเสี่ยงนี้ เป็นส่วนหนึ่งของกลุ่มชาวอุยกูร์กว่า 350 คนที่หลบหนีออกจากประเทศจีนและถูกควบคุมตัวใกล้ชายแดนไทยเมื่อปี 2014 โดยในปี 2015 ประเทศไทยได้เนรเทศชาวอุยกูร์กลุ่มดังกล่าวจำนวน 109 คนกลับไปยังประเทศจีน
โดยเมื่อเดือนมกราคม 2025 ที่ผ่านมา ประเทศจีนได้ร้องขอให้ไทยส่งตัวชาวอุยกูร์จำนวน 45 คนกลับประเทศ ซึ่งรวมถึงชายทั้ง 5 คนที่กำลังตกอยู่ในความเสี่ยงในขณะนี้ โดยอ้างเหตุผลว่าบุคคลเหล่านี้ลักลอบข้ามพรมแดนอย่างผิดกฎหมาย “กฎหมายระหว่างประเทศรับรองสิทธิของทุกคนในการเดินทางออกจากประเทศของตน” ผู้เชี่ยวชาญกล่าว
ต่อมาในเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 2025 บุคคลกลุ่มนี้จำนวน 40 คนถูกส่งตัวกลับประเทศจีนโดยไม่ได้รับความยินยอม แม้จะมีการคัดค้านจากเหล่าผู้เชี่ยวชาญก็ตาม ปัจจุบันยังไม่ทราบชะตากรรมหรือสถานที่อยู่ของพวกเขา อีกทั้งการติดตามตรวจสอบบุคคลที่ถูกส่งตัวกลับโดยรัฐบาลไทยก็แทบจะไม่มีประสิทธิภาพแต่อย่างใด
คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติไทยได้สรุปว่าการส่งตัวกลับดังกล่าวเป็นการละเมิดหลักการไม่ส่งบุคคลกลับไปเผชิญอันตราย (non-refoulement) พร้อมทั้งยืนยันว่าชายอีก 5 คนที่เหลือจะต้องไม่ถูกส่งตัวกลับไป
ในเดือนพฤศจิกายน ค.ศ. 2025 ทางการไทยประกาศว่าชาวอุยกูร์กลุ่มนี้อาจเข้าข่ายกระบวนการส่งผู้ร้ายข้ามแดนแทนการเนรเทศ ทั้งนี้ ยังไม่มีความชัดเจนว่ามีการยื่นคำร้องขอส่งผู้ร้ายข้ามแดนเข้ามาหรือไม่ หรือทางการจีนจะตั้งข้อหาใดบ้าง
ชายทั้ง 5 คนที่กำลังเผชิญความเสี่ยงต่อการถูกส่งตัวกลับในฐานะผู้ร้ายข้ามแดนนั้น ถูกควบคุมตัวมาเป็นเวลา 12 ปีแล้ว โดยสองคนในจำนวนนี้ถูกควบคุมตัวมาตั้งแต่ยังเป็นเด็ก ทั้งหมดถูกตัดสินว่ามีความผิดฐานพยายามหลบหนีจากการควบคุมตัวในประเทศไทย
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ชายทั้ง 5 คนถูกกักขังในสภาพที่แทบจะตัดขาดจากโลกภายนอก ในสภาพความเป็นอยู่ที่ย่ำแย่ อีกทั้งยังเข้าถึงทนายความ ครอบครัว ภาคประชาสังคม หรือเจ้าหน้าที่จากสหประชาชาติได้อย่างจำกัด
“เราขอเรียกร้องให้ประเทศไทยและรัฐอื่น ๆ ร่วมมือกันเพื่อจัดหาที่อยู่ใหม่ให้แก่ชายกลุ่มนี้ในประเทศที่มีความปลอดภัย”
ก่อนหน้านี้ เหล่าผู้เชี่ยวชาญเคยแสดงความกังวลในลักษณะเดียวกันนี้ต่อรัฐบาลจีนและรัฐบาลไทยมาแล้ว
