เอเปคบนทางแพร่งเศรษฐกิจโลก
คุยตรงกับ APEC ED
หมายเหตุ: นาย Eduardo Pedrosa ผู้อำนวยการบริหารสำนักเลขาธิการเอเปค ให้สัมภาษณ์กับมติชน ในระหว่างการประชุมผู้นำเขตเศรษฐกิจเอเปค ครั้งที่ 33 ที่เมืองเซินเจิ้น สาธารณรัฐประชาชนจีน ถึงทิศทางและความคืบหน้าของความร่วมมือภายใต้กรอบเอเปคในปี 2026 แนวโน้มเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก ตลอดจนบทบาทของจีนในฐานะเจ้าภาพปีนี้
๐ การประชุมเอเปคปีนี้จัดขึ้นภายใต้แนวคิดการสร้างประชาชมเอเชีย-แปซิฟิกเพื่อความเจริญรุ่งเรืองร่วมกัน (Building an Asia-Pacific Community to Prosper Together) พร้อมชูหัวข้อการเปิดกว้าง นวัตกรรมและความร่วมมือ (Openness, Innovation and Cooperation) เหตุใดประเด็นเหล่านี้จึงมีความสำคัญต่อสถานการณ์เศรษฐกิจในภูมิภาค
ขอเริ่มจากประเด็นแรกก่อนคือ การเปิดกว้าง (Openness) ในปัจจุบันทั่วโลกกำลังเผชิญกับความแตกแยกทางภูมิรัฐศาสตร์ ภูมิเศรษฐศาสตร์ ยุทธศาสตร์การแข่งขันในรูปแบบต่างๆ รวมถึงมาตรการภาษีและการกีดกันทางการค้า ขณะที่เศรษฐกิจของภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกนั้นขับเคลื่อนด้วยการส่งออกและการค้าระหว่างประเทศ การให้ความสำคัญกับการเปิดกว้างจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง และสะท้อนถึงความพยายามในการผลักดันให้สมาชิกหันมาหารือกันว่า จะสามารถร่วมมือกันอย่างไรเพื่อรับมือกับความตึงเครียดทางการค้าที่กำลังเกิดขึ้น
แนวทางการดำเนินงานของเอเปคมุ่งเน้นการผลักดันประเด็นที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริงและเห็นผลอย่างเป็นรูปธรรม ในปีนี้มีการหารือและริเริ่มโครงการหลายด้านเพื่ออำนวยความสะดวกทางการค้า อาทิ การเสริมสร้างความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทาน และการส่งเสริมการค้าผ่านระบบเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ (Paperless Trade) เพื่อลดการพึ่งพาเอกสารกระดาษ ซึ่งสามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะต่อผู้ประกอบการธุรกิจขนาดเล็ก เนื่องจากการค้าระหว่างประเทศจะมีต้นทุนสูง หากต้องดำเนินการด้านเอกสารและขั้นตอนต่างๆ จำนวนมาก
อีกทั้ง ประสบการณ์จากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 แสดงให้เห็นแล้วว่า การพึ่งพาเอกสารในรูปแบบกระดาษและความจำเป็นในดำเนินการด้วยตนเอง สามารถเป็นอุปสรรคที่ทำให้กิจกรรมทางการค้าหยุดชะงักได้
ประเด็นที่สองคือ นวัตกรรม (Innovation) ซึ่งก็เป็นที่ประจักษ์อยู่แล้วจากการที่การประชุมผู้นำเขตเศรษฐกิจจัดขึ้นที่เมืองเซินเจิ้น สิ่งที่เอเปคให้ความสำคัญเป็นพิเศษในปีนี้คือ การใช้ประโยชน์จากปัญญาประดิษฐ์ (AI) เพื่อยกระดับขีดความสามารถทางเศรษฐกิจ ซึ่งประเด็นดังกล่าวถูกหยิบยกขึ้นมาหารืออย่างต่อเนื่องในการประชุมเกือบทุกเวทีตลอดปีนี้
ตัวอย่างเช่น ในการประชุมเอเปคด้านสตรีและเศรษฐกิจ (WEF) มีการหารือถึงแนวทางการใช้ AI เพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมของผู้หญิงในระบบเศรษฐกิจ ตลอดจนพิจารณาว่าเทคโนโลยีดังกล่าวจะช่วยเพิ่มโอกาสให้ผู้หญิงได้อย่างไร ขณะเดียวกัน ในที่หารือด้านนโยบายการค้าก็ให้ความสำคัญกับการนำเทคโนโลยี AI มาใช้เพื่ออำนวยความสะดวกทางการค้า รวมถึงลดขั้นตอนและต้นทุนในการดำเนินธุรกิจด้วย
นอกจากนี้ พลังงานเป็นอีกเรื่องที่ไม่อาจมองข้าม เนื่องจากการพัฒนาและประยุกต์ใช้ AI ต้องใช้พลังงานในปริมาณมหาศาล จึงเกิดโจทย์สำคัญว่าจะบริหารจัดการความต้องการด้านพลังงานที่เพิ่มขึ้นอย่างไร เพื่อให้การพัฒนาเทคโนโลยี AI สามารถดำเนินควบคู่ไปกับการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจที่ยั่งยืนได้
ประเด็นสุดท้ายคือ ความร่วมมือ (Cooperation) โดยได้มีการหารือกันอย่างกว้างขวางเกี่ยวกับแนวทางส่งเสริมผู้ประกอบการธุรกิจขนาดย่อมและขนาดกลาง (SMEs) ให้สามารถเข้ามามีส่วนร่วมในระบบเศรษฐกิจระดับภูมิภาคได้มากขึ้น อีกทั้ง ยังมีการหารือถึงการนำ AI มาใช้สนับสนุนผู้ประกอบการ SMEs ว่าจะสามารถใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีดังกล่าวอย่างไร ให้สามารถแข่งขันและเชื่อมโยงกับตลาดในภูมิภาคได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นด้วย
สำหรับแนวคิดหลักใน การสร้างประชาคมเอเชีย-แปซิฟิกเพื่อความเจริญรุ่งเรืองร่วมกัน นั้น โลกปัจจุบันมีความซับซ้อนและเผชิญกับความผันผวนในหลากหลายมิติ โดยมีความท้าทายหลายประการที่ทุกเขตเศรษฐกิจต้องเผชิญร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็นต้นทุนเชื้อเพลิงที่ปรับตัวสูงขึ้น หรือวิกฤตห่วงโซ่อุปทาน สิ่งเหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นในการผนึกกำลังและร่วมมือกันในฐานะประชาคมเดียวกัน ภายใต้ความตระหนักว่าความท้าทายเหล่านี้ไม่ได้ส่งผลกระทบต่อเขตเศรษฐกิจใดเพียงแห่งเดียว แต่ล้วนส่งผลต่อทุกเขตเศรษฐกิจทั่วทั้งภูมิภาค
๐ เซินเจิ้นเป็นหนึ่งในศูนย์กลางด้านนวัตกรรมและเทคโนโลยีชั้นนำของจีน การเลือกเซินเจิ้นเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมผู้นำเขตเศรษฐกิจเอเปค สะท้อนให้เห็นถึงวิสัยทัศน์ต่ออนาคตทางเศรษฐกิจของภูมิภาคอย่างไร โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่ AI เข้ามามีบทบาทและส่งอิทธิพลต่อระบบการเงินและเศรษฐกิจโลกมากขึ้น
เซินเจิ้นเป็นศูนย์กลางด้านนวัตกรรมและเศรษฐกิจดิจิทัล ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจจีนที่กำลังก้าวไปสู่เศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม หากย้อนกลับไปเมื่อหลายปีก่อน จีนมักได้รับการกล่าวถึงในฐานะโรงงานของโลก โดยมีภาคการผลิตเป็นกลไกขับเคลื่อนเศรษฐกิจหลัก แต่ปัจจุบันจีนได้ยกระดับการพัฒนาไปสู่การให้ความสำคัญกับนวัตกรรมและเศรษฐกิจดิจิทัลมากขึ้น
นอกจากนี้ เซินเจิ้นยังเป็นส่วนหนึ่งของสามเหลี่ยมเศรษฐกิจที่เชื่อมโยงกวางตุ้ง ฮ่องกงและมาเก๊า สะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการเชื่อมโยงทางเศรษฐกิจระหว่างพื้นที่ต่างๆ ในการเสริมสร้างความร่วมมือและขับเคลื่อนการเติบโตร่วมกัน โดยอาศัยจุดแข็งและศักยภาพที่เกื้อหนุนกันของแต่ละพื้นที่
๐ เอเปคดำเนินความร่วมมือบนพื้นฐานของความสมัครใจ โดยไม่มีพันธกรณีที่มีผลผูกพันทางกฎหมาย ในบริบทที่เศรษฐกิจโลกและห่วงโซ่อุปทานเผชิญกับความไม่แน่นอน เอเปคมีแนวทางในการขับเคลื่อนข้อตกลงความร่วมมือต่างๆ ให้เกิดผลสัมฤทธิ์อย่างเป็นรูปธรรมได้อย่างไร
เอเปคเป็นกรอบความร่วมมือที่ขับเคลื่อนโดยสมาชิก (Member-driven) กล่าวคือ วาระการดำเนินงานต้องได้รับความเห็นชอบร่วมกันจากสมาชิกทุกเขตเศรษฐกิจ โดยแต่ละฝ่ายจะพิจารณาถึงผลประโยชน์และความต้องการของตนเองเป็นสำคัญ หากย้อนกลับไปในช่วงก่อตั้งเอเปคเมื่อต้นทศวรรษ 1990 จะเห็นได้ว่าเป้าหมายหลักในขณะนั้นมุ่งเน้นการส่งเสริมการค้าเสรีและเปิดกว้างในภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก ก่อนจะพัฒนามาสู่วิสัยทัศน์ปุตราจายา 2040 (Putrajaya Vision 2040) ที่มุ่งสร้างภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกที่เปิดกว้าง มีพลวัต ความยืดหยุ่นและสันติภาพ
เอเปคเป็นเวทีที่เปิดโอกาสให้สมาชิกได้ทดลองแนวคิดและแนวทางความร่วมมือใหม่ในรูปแบบต่างๆ โดยเปิดโอกาสให้สมาชิกที่มีความพร้อมและสมัครใจเข้าร่วม ตัวอย่างที่ชัดเจนคือความตกลงที่ครอบคลุมและก้าวหน้าสำหรับหุ้นส่วนทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (CPTPP) ซึ่งในระยะแรกสมาชิกทั้งหมดล้วนเป็น
สมาชิกเอเปค ต่อมาเมื่อเห็นว่าความร่วมมือดังกล่าวมีประสิทธิผล จึงมีผู้แสดงความสนใจเข้าร่วมเพิ่มเติม
๐ การที่ประธานาธิบดีสี จิ้นผิงของจีน ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ของสหรัฐ และประธานาธิบดีวลาดีมีร์ ปูตินของรัสเซีย มีการจัดประชุมสามฝ่ายนอกรอบการประชุมเอเปค มองว่าเอเปคสามารถทำหน้าที่เป็นเวทีสำหรับการหารือในประเด็นภูมิรัฐศาสตร์ นอกเหนือจากความร่วมมือทางเศรษฐกิจได้หรือไม่
แม้ว่าเอเปคจะมุ่งเน้นความร่วมมือด้านเศรษฐกิจเป็นหลัก แต่เวทีดังกล่าวยังเปิดโอกาสให้ผู้นำได้พบปะและหารือในประเด็นอื่นๆ ด้วย เช่น เมื่อปีที่ผ่านมา ตลอดทั้งปีประธานาธิบดีสี และประธานาธิบดีทรัมป์ ต่างพยายามหาโอกาสพบหารือกัน แต่ยังไม่สามารถจัดการประชุมได้จนกระทั่งมีการประชุมผู้นำเขตเศรษฐกิจเอเปคที่เกาหลีใต้ นอกจากนี้ การประชุมเอเปคยังเปิดโอกาสให้ผู้นำประเทศสมาชิกอาเซียน ซึ่งได้พบหารือกันที่กรุงมะนิลาแล้ว ได้พบปะและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับผู้นำนอกภูมิภาค ซึ่งเป็นโอกาสที่อาจเกิดขึ้นได้ไม่บ่อยนัก
๐ เวียดนามมีกำหนดการเป็นเจ้าภาพจัดการประชุมเอเปคในปีหน้า คาดหวังว่าการเป็นเจ้าภาพของจีนในปีนี้จะทิ้งมรดกหรือวางรากฐานความร่วมมือที่สำคัญอะไรไว้ให้แก่ภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก
จากเกาหลีใต้สู่จีน และต่อเนื่องไปยังเวียดนาม คาดหวังว่าเทคโนโลยีดิจิทัลจะยังคงเป็นหัวข้อสำคัญในการหารือ ทั้งนี้ การขับเคลื่อนของเอเปคไม่ได้มุ่งเน้นเพียงตัวเทคโนโลยีเท่านั้น แต่ให้ความสำคัญกับการนำเทคโนโลยีเหล่านี้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์อย่างแท้จริง อาทิ การใช้ AI เพื่อส่งเสริมการเข้าถึงบริการทางการเงินอย่างทั่วถึง ตลอดจนยกระดับประสิทธิภาพด้านสาธารณสุขและการดูแลสุขภาพ โดยมีหัวใจสำคัญคือการนำเทคโนโลยีมาส่งเสริมคุณภาพชีวิตของประชาชนในชีวิตประจำวัน
ขณะเดียวกัน ความร่วมมือด้านเศรษฐกิจและการค้ายังคงเป็นวาระสำคัญที่เอเปคให้ความสำคัญอย่างต่อเนื่อง โดยจำเป็นต้องเดินหน้าการหารือและแสวงหาจุดร่วมระหว่างกัน เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจและความเชื่อมั่น ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญที่จะนำไปสู่ความร่วมมือที่ก้าวหน้ามากขึ้นในอนาคต



