ชวนกิน‘หน่อกระวาน’ ของดีภาคตะวันออก

21.11.26 | 11:30 น.
ชวนกิน‘หน่อกระวาน’ ของดีภาคตะวันออก

ชวนกิน‘หน่อกระวาน’
ของดีภาคตะวันออก

ใครที่ชอบกินกับข้าวพื้นเมืองภาคตะวันออก แถบเมืองตราด ระยอง จันทบุรี คงเคยกินหน่อกระวาน (Wurfbainia vera) นะครับ มันเป็นพืชวงศ์ขิงข่า (Zingiberaceae) ให้เมล็ดซึ่งมนุษย์กำหนดใช้เป็นเครื่องเทศสำคัญในอาหารทั้งโลก จึงมีมูลค่ามหาศาลมาตั้งแต่การค้าสมัยรัฐโบราณ เมล็ดกระวาน (Cardamom) ในเขตร้อน ถูกส่งขายทั้งทางบกทางทะเลไปยังเมืองท่าสำคัญๆ ในญี่ปุ่น จีน สิงคโปร์ และยุโรปมานานหลายร้อยปี มันแทรกเป็นยาดำอยู่ในพะโล้จีน แกงกะหรี่ญี่ปุ่น ข้าวหมกทั้งแบบมุสลิมและอินเดีย แถมยังเป็นเครื่องยาสมุนไพรช่วยรักษาอาการทางกระเพาะลำไส้ได้ดีด้วย


เอาแค่เฉพาะราชสำนักสยามสมัยต้นรัตนโกสินทร์ มีบันทึกว่า ใน พ.ศ.2378 ทางราชการเก็บส่วยเมล็ดกระวาน เมล็ดเร่ว (พืชตระกูลเดียวกัน) ได้จากหัวเมืองรอบนอก อย่างเช่นอุบลราชธานี กาฬสินธุ์ สุวรรณภูมิ ศรีสะเกษ ข้ามไปเมืองสาละวัน จำปาสัก กระทั่งเมืองภาคกลางอย่างปราจีนบุรี ฉะเชิงเทรา นครนายก กำแพงเพชร สุพรรณบุรี ฯลฯ ได้ถึง 26.6 ตันทีเดียว นับเป็นโภคทรัพย์ที่ราชสำนักส่วนกลางร่ำรวยขึ้นอย่างชนิดก้าวกระโดด จากการพยายามสถาปนาอำนาจนำเหนือดินแดนชายขอบอย่างแท้จริง

หน่อกระวานเมื่อลอกเปลือกนอกจนถึงแกนชั้นใน จะได้ผักหน่ออ่อนเนื้อกรุบกรอบ กลิ่นรสหอมซ่า ช่วยแต่งเติมให้กับข้าวทั้งรสจืดรสจัดมีมิติลุ่มลึกขึ้น เราอาจสับซอย หั่นท่อน หรือฝานชิ้นบาง ผัดกับเนื้อสัตว์ อย่างเนื้อวัว ควาย หมู ไก่ ปลา ทั้งแบบผัดจืดผัดเผ็ด หรือจะต้มกะทิ ต้มน้ำใส ลวกจิ้มน้ำพริก เรียกว่าถ้าคนครัวเคยทำอะไรกับหน่อข่าอ่อน หน่อกระชาย หัวขมิ้นขาว หน่อปุดหน่อกระทือได้ ก็ทำแบบนั้นกับหน่อกระวานอ่อนได้เช่นกันครับ

เวลาไปกินอาหารตามหัวเมืองภาคตะวันออก เลยมักมีรายการกับข้าวที่เข้าหน่อกระวานให้เราสั่งกินอร่อยๆ ผมเองเพิ่งได้กินที่เมืองจันทบุรีมาสามสี่อย่าง แล้วในตลาดสดหลายแห่งย่านวงเวียนน้ำพุ กลางเมืองจันท์นั้น มีหน่อกระวานสดลอกเปลือกพร้อมปรุงขายให้ซื้อหลายเจ้าทีเดียว เลยคิดว่าจะลองเอามาชวนทำสำรับกระวานกินสักมื้อครับ

Advertisement

หน่อกระวานอ่อนเป็นผักสะอาดมาก เพราะมันอยู่ใต้กาบเปลือก เราล้างน้ำเร็วๆ สักครั้งก็พอ ผมจะชวนทำสามอย่างครับ คือผัดเผ็ดปลาใส่หน่อกระวาน ต้มส้มกระดูกหมูอ่อนกับหน่อกระวาน แล้วก็ทอดมันหน่อกระวาน กินเข้ากันเป็นสำรับหนึ่งมื้อได้สบายๆ

ทำผัดเผ็ดก่อนแล้วกันครับ เราต้องมีพริกแกงเผ็ด ก็เลือกเอาที่ชอบ หรือหากอยากให้มี “กลิ่น” ตะวันออกจริงๆ ก็หาซื้อจากแถบนั้นมาเลย เขาจะเข้าเครื่องเทศหลายอย่างเพิ่มรสเพิ่มกลิ่น อย่างดอกผักชีไร่แห้ง หัวไพลสด หัวขิงแห้ง ดอกผักชีฝรั่ง แถมผมพบว่า ร้านขายยาในตลาดปากน้ำประแสร์ ถึงกับมีชนิดผงหัวเชื้อ ขายให้เอาไปเติมเพิ่มในพริกแกงเผ็ดธรรมดาให้หอมเพิ่มขึ้นด้วย ใครพบเข้าก็หาซื้อมาลองดูนะครับ ผมเองตำพริกแกงป่าที่เข้าสมุนไพรพวกนี้เก็บไว้แล้ว เลยใช้อันนี้แหละครับ ส่วนปลานั้น ผมใช้ปลาน้ำดอกไม้ แล่เอาแต่เนื้อ หั่นชิ้นหนาๆ ไว้ หาใบกะเพรา ใบยี่หร่า ใบมะกรูดอ่อนมาหั่นซอยหยาบๆ สักหน่อย

หน่อกระวานสำหรับจะผัดเผ็ดนี้ ผมหั่นแบบเดียวกับที่จะใช้ต้มส้ม คือชิ้นไม่ต้องบางมากนัก

ทำเหมือนเราทำผัดเผ็ดทั่วๆ ไป คือตั้งกระทะน้ำมันบนเตาไฟกลาง ใส่พริกแกงลงผัดคั่วให้หอมฉุย ตามด้วยเนื้อปลา ผัดเบาๆ อาจเติมน้ำช่วยบ้างพอให้เนื้อปลาไม่แห้งเกินไป ปรุงเค็มด้วยน้ำปลา ตัดหวานน้ำตาลปี๊บเล็กน้อย ใส่หน่อกระวานคลุกเคล้าสักครู่ คอยดูให้มีน้ำและน้ำมันผัดสีเข้มๆ มากน้อยตามชอบ ไว้คลุกข้าวนะครับ ทีนี้ก็ใส่ใบกะเพรายี่หร่ามะกรูด คนให้เข้ากันดี ตักใส่จานได้

หันมาตั้งหม้อน้ำเพื่อทำต้มส้ม ที่จริงเราต้มล่วงหน้าไว้ก่อนได้ครับ โดยล้างกระดูกอ่อนหมู ต้มในหม้อน้ำ ใส่เกลือ เม็ดพริกไทยดำบุบ หัวกระเทียม แล้วผมเพิ่งซื้อหน่อเร่วสดจากตลาดเมืองจันท์มา ก็หั่นใส่ไปสักสองสามท่อนสั้นๆ มันจะทำให้ซุปของเรามีกลิ่นหอมแบบกับข้าวชาวภาคตะวันออก รุมไฟไปจนกระดูกอ่อนเปื่อยนุ่มกรุบๆ พอเคี้ยวกินได้ อาจจะราว 2 ชั่วโมงนะครับ พอเปื่อยดีแล้ว ใส่หน่อกระวาน

ส่วน “ส้ม” ที่ผมใช้ เนื่องจากหาระกำเปรี้ยวแบบที่เพิ่งได้กินมาไม่ได้เลย ผมใช้ใบชะมวงครับ ก็นับว่ายังอิงกับวัฒนธรรมการกินใบชะมวงของแถบนั้นอยู่ ใช้ใบเพสลาด ฉีกแกนกลางออก ใส่ต้มไปพร้อมหน่อกระวานเลยทีเดียว ราว 15-20 นาทีก็พร้อมกินได้ รสเปรี้ยวใบชะมวง กลิ่นเผ็ดซ่าของหน่อกระวาน ทำให้ต้มส้มหม้อนี้รสโปร่งๆ เบาๆ แต่มีเอกลักษณ์มากๆ

ส่วนรายการทอดมันหน่อกระวาน ผมหั่นซอยหน่อกระวานแบบละเอียดยิบ เอาลงเคล้ากับเนื้อปลากรายที่ตำกับรากผักชีกระเทียมพริกไทย น้ำปลา เกลือ ให้เข้ากันนะครับ ปั้นเป็นแผ่นเป็นก้อนตามชอบ ทอดในกระทะน้ำมันไฟอ่อนจนสุกหอม แล้วความที่ผมทำ “ทอดมันขาว” คือไม่ใส่พริกแกง เลยจะเอาเครื่องจิ้มขึ้นชื่อของภูมิภาคนี้มาใช้ ก็คือ “พริกเกลือ” ครับ

คนครัวแถบนี้จะตำพริกขี้หนูสดกับกระเทียม เกลือ ปรุงน้ำตาล น้ำมะนาว หน้าตามันก็น้ำจิ้มซีฟู้ดนั่นแหละครับ แต่คำเรียกในวัฒนธรรมอาหารย่านนี้คือ “พริกเกลือ” เอาไว้จิ้มอาหารรสจืด คลุกข้าวสวย ปรุงรสยำต่างๆ ได้จัดจ้านแบบง่ายๆ

เป็นอันว่าได้สำรับกระวานมาสามอย่าง ที่มาลงมือชวนทำขนาดนี้ ก็เพราะเดาว่า บางครั้ง เมื่อใครเห็นหน่อกระวานสดพร้อมปรุงตามตลาดย่านภาคตะวันออก อาจอยากซื้อมาทำกับข้าว แต่นึกไม่ออกว่าจะทำอะไรดี ลองทำตามสามอย่างนี้ก่อนซีครับ หรืออาจคิดรายการกระวานอื่นๆ เช่น ผัดหมูสามชั้น ต้มกะทิแบบต้มข่าไก่ แกงป่าเนื้อน้ำขลุกขลิก หรือตำเมี่ยงแบบอีสาน ฯลฯ จะเห็นว่ามันแปลงไปได้สารพัดอย่างจริงๆ

ใครได้หน่อกระวานสดๆ ดีๆ มา ลองทำดูสักอย่างสองอย่างก่อนนะครับ